ସୂତଦେବ କହିଲେ— ଭକ୍ତିଙ୍କ ଉକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ଏହିପରେ ଭକ୍ତି ପୁଣି କହିଲେ, “ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ଶୌନକ!” ଭକ୍ତି କହିଲେ, “ଦେବମନ୍ୟ ସାଧୁ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ, କାରଣ ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛ। ଏହି ଜଗତରେ ସାଧୁଜନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ତାଙ୍କ ଦେହ, ଏବଂ ଏକ କଥାରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଜୟ, ଜୟ! ତାଙ୍କ କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଦବୀ ପାଇଥିଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶୁଭର ଆଧାର, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏହିପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭ ହେଲା— ନାରଦଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଭକ୍ତିର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ନାରଦ କହିଲେ, “ମାନ୍ୟ, ଏମିତି କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପାଦ ସ୍ମରଣ କର— ତୁମର ସମସ୍ତ ଶୋକ ଦୂର ହେବ। ସେଇ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବ ସଙ୍କଟରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ଗୋପୀକାମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ— ସେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? କିନ୍ତୁ, ଭକ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ପ୍ରଭୁ ନିମ୍ନ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଚେତନ୍ୟବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମକୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦର ରୂପ ଭାବେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି ପଚାରିଥିଲ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ମୋର ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।” ତୁମେ ସେ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲା, ଏବଂ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଲେ, ଏହି ଦୁଇ— ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ବୈକୁଣ୍ଠରେ, ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ପୋଷଣ କର; ପୃଥିବୀରେ, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବାକୁ ତୁମେ ଛାୟା-ରୂପ ଧାରଣ କର। ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ, କୃତଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲ। କଳିଯୁଗରେ, ମୁକ୍ତି ଅନ୍ୟମତର ଆକ୍ରମଣରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପୁନି ଚଳିଗଲେ। ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଯେପରି ତୁମେ ସ୍ମରଣ କର, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଜଣ, ତୁମେ ପୁଅ ଭାବେ ନିଜ ପାଖରେ ରଖିଛ। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଅବହେଳାରେ, ତୁମର ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ଚିନ୍ତା କରନି— ମୁଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି। ସୁନ୍ଦରୀ, କଳିଯୁଗ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗ ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବି। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପଛକୁ ରଖି ଏବଂ ମହାଉତ୍ସବକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ସେ ସମୟରେ, ମୁଁ ନ ହରିଙ୍କ ସେବା କରିବି, ନ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାର କରିବି। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ତୁମ ସହ ଅଛନ୍ତି— ସେମାନେ ଯଦି ଅପରାଧୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟ ବିନା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ। ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ସଦା ପ୍ରେମରୂପ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅପବିତ୍ର ଜନମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ମନେ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେମାନେକୁ ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଅସୁର କେହି ଛୁଇଁପାରିବେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରି ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ— କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏହାର ପ୍ରମାଣ ହେଉଛନ୍ତି ଗୋପୀମାନେ। ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କଳିଯୁଗରେ, ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତି— ଏହା ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ସାମ୍ନାରେ ଆସନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିର ବିରୋଧୀ, ସେମାନେ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଡୁବିଯାଆନ୍ତି; ଏକଥା ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ସେ ଏକ ଭକ୍ତିକୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ। ଉପବାସ, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନଚର୍ଚ୍ଚା— ଏସବୁ ଚାଲିଯାଉ; କେବଳ ଭକ୍ତି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିବା ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଶୁଭଗୁଣ ଯୁକ୍ତ ଭକ୍ତି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ନାରଦ, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ! ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଅଛି। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି। ଦୟାଳୁ ଋଷି, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର କରିଦେଲ। ମୋର ଦୁଇ ପୁଅରେ ଚେତନା ନାହିଁ— ତେଣୁ, ସେମାନେକୁ ଜଗାଅ, ଜଗାଅ।” ସୂତ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ ଦୟାରେ ପ୍ରଭୃତ ହେଲେ ଏବଂ ଦୁଇଝଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ମସାଇ ଜଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଁହ ଦୁଇଝଣଙ୍କ କାନ ପାଖରେ ନେଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ଓ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜଗା! ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜଗା!” ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତାର ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କରି, ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ପ୍ରୟାସ କଲେ; ବହୁ ପ୍ରୟାସରେ ସେମାନେ କିଛି ଉଠିଲେ। ଦୁଇଝଣ ଆଖି ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହଁସର ପରି ଦୁର୍ବଳ, ଦେହ ଶୁଷ୍କ ଗଛର କାଠର ପରି ଧୂସର ଓ ଶିଥିଲ। ସେମାନେ ଖାଲି ହେବାରେ ଆବାର ଶୁଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ନାରଦ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି, ନିଜେ କ’ଣ କରିବେ ଭାବିଲେ। “ହଁ, ଏମିତି ଘୁମ୍ କିପରି ଆସେ, ଏମିତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଲା?”— ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭାର୍ଗବ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ— “ମୁନି, ଚିନ୍ତା କରନି। ତୁମର ଉଦ୍ୟମ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳିବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କର। ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଷଣା କରିବେ। ସେହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଦୁଇଝଣଙ୍କ ଘୁମ୍ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁରନ୍ତ ଦୂର ହେବ, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ଏହିପରି ଆକାଶବାଣୀ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ, ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ, “ଏହା ମୋତେ ଜଣା ନଥିଲା,” ବୋଲି କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, “ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ରହସ୍ୟ ରହିଗଲା।