ଏହା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମ୍ରଭାବରେ କହିଲେ, “ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଦାସ ଓ ସେବକ; ଋଷିଙ୍କର କୃପାରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରିଛୁ। ଏବେ ଆମକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ସେମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିଲେ, “ଆମ ମୁଁହ ତୁମ ଗୁଣଗାନ କରିବାରେ, କାନ ତୁମ କଥା ଶୁଣିବାରେ, ହାତ ତୁମ ସେବାରେ, ମନ ତୁମ ଚରଣରେ ଲାଗି ରହୁ। ଆମ ମୁଣ୍ଡ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ନମିବ, ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ। ଆମ ଚକ୍ଷୁ ତୁମ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଅନୁସ୍ଥିତ ପବିତ୍ର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଲାଗି ରହୁ।” ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିବାବେଳେ, ଗୋକୁଳର ନାଥ, ମାଠରେ ଦୂଢ଼ ରସି ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ହସିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ଦେବତାମାନେ ସହ କଥାହେଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ମୋତେ ଏହି ସବୁ ଆଗରୁ ଜଣା ଥିଲା, କାରଣ ଦୟାମୟ ଋଷି ଏହି କଥା ମୋତେ କହିଥିଲେ। ଧନର ଅନ୍ଧ ଲୋକମାନେ ତୁମେମାନେ ସେଇ ସ୍ଥାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ମୋର କୃପା ପାଇଁ ହେଲା। ଯେମିତି ଉଦାତ୍ତ ମନ, ସମ ଚିତ୍ତ ଓ ମୋତେ ପ୍ରେମରେ ଏକାଗ୍ର, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ନ୍ତିନାହିଁ, ଯେମିତି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାନବ ଚକ୍ଷୁକୁ ବନ୍ଧି କରେନାହିଁ। ଏବେ ତୁମେ ତୁମର ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଅ, ହେ ନଳକୁବର; ତୁମେମାନେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଚାହିଁଥିଲ, ସେଠି ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇଜଣ ଦେବତା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ, ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରି, ବନ୍ଧା ମାଠକୁ ଦେଖି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏଭଳି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଭକ୍ତି ନଥିଲେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୀଳା ସାଧାରଣ ନିୟମକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ, ଏହି ସବୁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଆରୋପିତ, କେବଳ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଭ୍ରମକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ଏହି ସମୟକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ—ମୂଳ ଓ ଉପସୃଷ୍ଟି। ଏବେ ମୁଁ କଳ୍ପର ମାପ, ତାହାର ରୂପ, ଓ ପଦ୍ମ କଳ୍ପର ବିବରଣୀ ଦେବି—ଶୁଣ। ଏବେ ଶୌନକ ମୁନି ପଚାରିଲେ, “ହେ ସୂତ, ତୁମେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ବିଦୁର, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ପରିବାରକୁ ଛାଡ଼ି, ଭୂମିର ତୀର୍ଥମାନକୁ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ବିଦୁର ଓ କୌଶାରବ ଋଷିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ କଥା ହେଲା; ବିଦୁର ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେଠି ଋଷି ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ। ଦୟାକରି ଆମକୁ କୁହ, ବିଦୁର କଣ କଲେ, ଏବଂ କାହିଁକି ସେ ପରିବାର ତ୍ୟାଗ କରି ପୁଣି ଫେରିଲେ?” ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପଚାରିଥିଲେ ଯେ ମହାମୁନି କଣ କହିଥିଲେ, ଏବେ ମୁଁ ସେଥିରେ ଆସୁଛି—ଶୁଣ। ରାଜା ପଚାରିଲେ, ‘ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ମୋର ଆତ୍ମା, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ିଥିଲା? ଦୟାକରି ଏହି କଥା ଦେଖା।’” ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ, “ଏକଥା ସମୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଗଲେ, ଏବଂ ଦାନବମାନେ ମାୟାସୁର ଠାରେ ଶରଣ ନେଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟାସୁର ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ ଓ ଲୋହାର ତିନୋଟି ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଗମ ନଗର ତିଆରି କଲେ। ଏହି ନଗରମାନେ ମିଶିଥିଲେ ଓ ଅପୂର୍ବ ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା। ଏହି ତିନି ନଗର ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି, ଏହି ତିନି ଲୋକକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତେବେ, ଲୋକପାଳମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, ‘ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ତ୍ରିପୁରାବାସୀମାନେ ଆମକୁ ବିନାଶ କରୁଛନ୍ତି।’ ପ୍ରଭୁ ଦୟା କରି କହିଲେ, ‘ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।’ ପରେ ତାଙ୍କର ଧନୁକୁ ତଣି, ତୀର ଧରି ତିନି ନଗର ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ମୋକାଇଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ତୀର ଉଠିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତୀର ଆସିଲା, ତାହା କେହି ଦେଖିପାରିଲେନି। ଏହି ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ତିନି ନଗରର ସମସ୍ତ ଜନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ମାୟାସୁର ସେମାନେକୁ ଏକ ଅମୃତକୁପରେ ପକେଇ ଦେଲେ। ଅମୃତ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସେମାନେ ମହାବଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ମେଘ ଭେଦି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଉଠିଲେ। ମାୟାସୁର ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟମ ବିଫଳ ହେଲା, ବୃଷଧ୍ୱଜ ମନ ଭଙ୍ଗ ହେଲା, ତେବେ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ବଛା, ବିଷ୍ଣୁ ଗାଈ ହୋଇ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅମୃତ କୁପରୁ ଅମୃତ ପିଇଲେ। ଦାନବମାନେ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାୟାର ମୋହରେ ବାଧା ଦେଇପାରିଲେନାହିଁ। ଏହା ଦେଖି, ମାୟାସୁର ଅମୃତର ରକ୍ଷକମାନେ ସହ କଥାହେଲେ। ସେ ହସି ଏହି କଥା ଭାବିଲେ—ଜଗତରେ ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ କି ଅନ୍ୟ କିଏଁ, କେହି ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି। ନିଜ ଦିନ ଓ ପରର ଦିନ କେହି ରୋକିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟ ରାଜ କରେ। ପରେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଶ୍ରୀ, ତପ, ଶିକ୍ଷା ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ରଥ, ସାରଥି, ଧ୍ୱଜ, ଘୋଡ଼ା, ଧନୁ, କବଚ, ତୀର ଓ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରକଟ କଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ରଥ ଚଢ଼ି, ଧନୁ ଓ ତୀର ଧରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜୟୀ ଭଗବାନ ତିଆରି ହେଲେ। ସେଇ ତୀରରେ, ହେ ରାଜା, ହର ତିନି ଅଜୟ ନଗରକୁ ଦହନ କଲେ। ଦେବଲୋକରେ ଢୋଳ ବାଜିଲା, ଆକାଶ ଶତଶଃ ଦେବଯାନରେ ଭରିଗଲା। ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ, ଜୟଧ୍ୱନି ହେଲା, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଏଭଳି ତିନି ନଗର ଦହି, ନଗନାଶକ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଲେ। ଏଭଳି, ନର ଲୀଳା କରୁଥିବା ହରିଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ଜଗତ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏହା ପରେ, ସୂତ କହିଲେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆନର୍ତ୍ତ ଏବଂ ନିଜ ସମୃଦ୍ଧ ଜିଲ୍ଲାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନର ଶଂଖ ଦେଇ, ସେଠାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେଲେ। ଏହି ଶଂଖ, ଯାହା ଧଳା ଓ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ଥିଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଂଗୁଳିରେ ଧରି, ରକ୍ତିମ ଅଧରରେ ଛୁଇଁ, ପଦ୍ମପୁଷ୍ପର ଝିଲିମିଲି ପୋଖରୀରେ ହଂସର ଡାକ ପରି ଶୁଣାଗଲା।