ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଥିରେ ଏକ ଦୟାଳୁ ଓ ଦୟାଳୁ ଭଗବାନ ହେଲେ କୃଷ୍ଣ। ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ମାଧୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ, ଅଜାତଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କର ଚାରି ପ୍ରକାର ଦଳକୁ ଲଗାଇଥିଲେ, ଯାହା ଅନ୍ୟଙ୍କର କ୍ଷତିରୁ ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ ହେଲା। ତା’ପରେ, କୌରବମାନେ ଯେଉଁଥିରେ ଦୂରରୁ ଆସିଥିଲେ ଓ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାର କ୍ଷୋଭରେ ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ସେମାନେଙ୍କୁ ଦୟାର ସହିତ ଫେରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ, ଓ ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ନଗରକୁ ଯାଇଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ କୁରୁ, ଜାଙ୍ଗଳ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶୂରସେନ, ଯମୁନା, ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ, ଓ ସାରସ୍ବତ ଭୂମି ମାଧ୍ୟମରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ମାରୁଧନ୍ବ ମାନ୍ଦ୍ରା ମାଧ୍ୟମରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ସୌଭୀର ଓ ଆଭୀର ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଘୋଡାମାନେ କିଛି କ୍ଷୁଧାରେ ଥିଲେ। ପ୍ରତିଟି ସ୍ଥାନରେ, ସେ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା; ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ, ସେ ପଶୁମାନେଙ୍କର ଚାଷ ପାଇଁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସେବକ ଓ ସହଯୋଗୀମାନେ କହିଲେ, "ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରଭୁ, ଆମକୁ ଯାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ; ଏହି ବୃହତ୍ତମ ଋଷିଙ୍କର କୃପାରେ, ଆମେ ତୁମର ଦର୍ଶନରେ ଧନ୍ୟ ହେଲୁ।" ସେମାନେ ଆଶା କରିଥିଲେ ଯେ, "ଆମର କଥା ତୁମର ଗୁଣଗାଥାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବ, ଆମର କାନ ତୁମର କଥା ଶୁଣିବାରେ, ଆମର ହାତ ତୁମର ସେବାରେ, ଆମର ମନ ତୁମର କମଳ ପାଦରେ, ଆମର ମୁଣ୍ଡ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରେ ଝୁକିବ; ଏବଂ ଆମର ଆଖି ତୁମର ଅବତାର ଦେଖିବ।" ଏହି ସମୟରେ, ହରି ଯେଉଁଥିରେ ମୋର୍ତାର ବନ୍ଧିଥିଲେ, ସେ ସ୍ମିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଏହା ମୋତେ ଜଣା ଥିଲା, ଯାହା ଦୟାଳୁ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଛି; ତୁମେ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧକାରିତ ହେଇ, ତୁମର ଅବସ୍ଥାରୁ ବାହାରି ମୋର କୃପା ପାଇଛ।" "ଜେଉଁଥିରେ ଧର୍ମୀ, ସମ ମନୋଭାବରେ, ଓ ମୋର ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ରହିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ମୋତେ ଦେଖିବାରେ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ନାହିଁ।" "ତେଣୁ, ତୁମ ନିଜ ଗୃହକୁ ଯାଉ, ଓ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯାହା ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉଦୟ ହୋଇଛି।" ଏହିପରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନୂତନ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ, ଇଷ୍ଟ ଭଗବାନ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ଏହି ଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେକୁ ଦେଖିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର କାର୍ୟ, ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ନିୟମରେ ନିର୍ବାଧ ନୁହେଁ; ଏହାକୁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଅଭିଯୋଗ କରାଯାଇଛି, କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣାକୁ ଖଣ୍ଡିତ କରିବାକୁ। ଏହିଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଳ୍ପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ଭିନ୍ନତା ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହାରେ, ମୂଳ ଓ ଉପ ନିର୍ମାଣର ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଘଟିଥାଏ। "ମୁଁ ସମୟର ମାପ, କଳ୍ପକୁ ଚିହ୍ନିତ କରୁଥିବା ଆକୃତି, ଓ ପଦ୍ମ କଳ୍ପକୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରିବା ନିମିତ୍ତେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି—ବୁଝିବାକୁ ସୁଣ।" ଶାଉନକ କହିଲେ, "ଓ ସୂତ, ତୁମେ କହିଥିଲେ ଯେ ବିଦୁର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭକ୍ତ, ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟକର ଆତ୍ମୀୟ ସମ୍ପର୍କକୁ ଛାଡି, ପୃଥିବୀର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଘୁରୁଥିଲେ।" ବିଦୁର ଓ ଋଷି କୌଷାରବଙ୍କର ଆଲୋଚନା ଆଧାରିତ ଥିଲା ଆତ୍ମାନ୍ୱେଷଣରେ; ଯେଉଁଥିରେ, ସେ ମହାତ୍ମା, ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲେ, ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ। "ଦୟାକରି, ଆମକୁ କହ, ମୈଳା, ବିଦୁର କଣ କରିଥିଲେ, ଏବଂ କେଉଁ କାରଣରେ ସେ ତାଙ୍କର ପରିବାରକୁ ଛାଡି ଫେରିଥିଲେ।" ସୂତ କହିଲେ, "କିଏ କି ମହା ଋଷି କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ପ୍ରଧାନ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ କଥା କହିବି—ସୁଣ, ଯାହା ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।" ରାଜା କହିଲେ, "ଭଗବାନଙ୍କର କେଉଁ କାର୍ୟରେ, ଯିଏ ବୃହତ୍ତମ ଜଗତର ନିର୍ମାତା ଓ ମୋ ନିଜ, ବିଦୁରଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା? ଦୟାକରି ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।" ଶ୍ରୀ ନାରଦ କହିଲେ, "ଜେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମାୟାଙ୍କୁ, ଯିଏ ମାୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମାସ୍ତର, ସ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇଁ ଗଲେ।" ସେ, ସକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନିଟି ସହର ନିର୍ମାଣ କଲେ—ସୁନା, ରୂପା, ଓ ଲୋହାର—ଯାହାକୁ ଦେଖିବା କଷ୍ଟ, ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଯୋଡ଼ିଥିଲେ, ଏବଂ ଅସମ୍ଭବ ସୁରକ୍ଷା ସାଜିଥିଲେ। ସେହି ସହରଗୁଡିକୁ, ଦାନବମାନେ, ତାଙ୍କର ମାଲିକମାନେ, ପୁରାଣୀ ବିରୋଧ ମନେ କରି, ତିନି ପ୍ରଥିବୀକୁ ଧ୍ବଂସ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଓ ରାଜା କହିଲେ, "ଆମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ, ଓ ଭଗବାନ! ଆମେ ତ୍ରିପୁରାର ବାସୀ ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ବଂସ ହେଉଛୁ।" ତେଣୁ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରି କହିଲେ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ," ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରି, ସହରଗୁଡିକୁ ଏକ ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ତା’ପରେ, ସୂର୍ୟ ଗୋଳାରୁ ଆଗୁଆ ତୀବ୍ର ଧନୁଷ୍ୟରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରଗୁଡିକ ଉଦ୍ଗୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଯେପରିକି ଆଲୋକର କିରଣ, ସେଗୁଡିକୁ ସହରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସିବା ସମୟରେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା। ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା, ସେହି ସହରର ସମସ୍ତ ବାସୀ ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ମାୟା, ମହା ତ୍ୟୋଗୀ, ସେମାନେଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଏକ ଅମୃତର କୁଆରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ। ଅମୃତର ସ୍ପର୍ଶରେ, ସେମାନେ, ବଜ୍ରର ଶକ୍ତି ସହିତ ଓ ମହା ଶକ୍ତିରେ, ଆକାଶକୁ ଚିରଣ କରି, ତାଳାକୁ ତିରସ୍କାର କରି, ଉଠିଲେ। ତାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଧାର ଭଙ୍ଗ ହେବାରେ, ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦୁଃଖିତ ହେବାରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତା’ଠାରେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ନିର୍ମାଣ କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଗୋଠାରୁ ଗୋଠା ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଗୋଠା ହେଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିପୁରାରେ ସମୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଅମୃତର କୁଆରୁ ଅମୃତ ପିଲେ। ଦାନବମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ତା’ମାନେ ଏହାକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଅବରୋଧ କରିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମାୟା ଅମୃତର ରକ୍ଷକମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ। ହସନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଓ ନିୟମର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଥିରେ ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି—କେହି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ।