ଏହି ଭାଗବତ ଘଟଣାବଳୀରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ଶୌର୍ୟ ଓ କୃପାର ଚିତ୍ରଣ ହେଉଛି। ତାଙ୍କର ବଳ ଓ ଶୌର୍ୟର ଦାମରେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଯେଉଁ ରାଜକନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ବରିଛନ୍ତି, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ହାରି ଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବା ଆଦି ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଝିଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୌମାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରି ଉଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ହଜାରେ ହଜାର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ନିଜର ପୂର୍ବ ଆଚାର ଓ ପବିତ୍ରତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ନାରୀତ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କର କମଳନୟନ ପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେବେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଗୃହ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସାନିଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ସ୍ପର୍ଶିତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ସହରର ମହିଳାମାନେ ଏଭଳି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ହରି ହସି ହସି ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏବଂ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ମଧୁର ଶତ୍ରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିପଦ ଆସିଲେ ରକ୍ଷା ହେବ। ତାପରେ ଶୌରି, ଦୂରରୁ ଆସିଥିବା ଓ ବିୟୋଗରେ ବିକଳ କୌରବମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ମନା କରି ତାଙ୍କ ନିଜ ସହରକୁ ପ୍ରିୟାମାନେ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ କୁରୁ, ଜାଙ୍ଗଲ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶୂରସେନ, ଯମୁନାପାର, ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ, ସାରସ୍ୱତ ଦେଶ ଦେଖି ଯାଇଥିଲେ। ମରୁଧନ୍ୱ ମରୁଭୂମି ଟପି, ସେ ସୌଭୀର, ଆଭୀର ଦେଶ ଦେଖି, ତାପରେ ଆନର୍ତ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ କିଛି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଯଥାଯଥ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଦେଇ, ଚରାଗାହ ପାଇଁ ଗୋମାତାଙ୍କ ଦେଶକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ କିଛି ଦୂତ ଏମିତି କହିଲେ, "ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ ଓ ସେବକ, ଆମକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଋଷିଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଛୁ।" ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, "ଆମର ମୁଖ ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ, କାନ ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳାଶ୍ରବଣରେ, ହାତ ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ, ମନ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ, ମୁଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ, ଓ ଆଖି ଆପଣଙ୍କ ଦେହଧାରୀ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ପ୍ରଶଂସା ସୁନି, ଗୋକୁଳର ପ୍ରଭୁ, ମନ୍ଥନ ଦାଗୁଡ଼ିକୁ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ହସି କ celestial ଦୂତମାନଙ୍କୁ କଥାହେଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ, "ମୋତେ ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ଜଣା ଥିଲା, କାରଣ ଦୟାଳୁ ଋଷି ଏହା ମୋତେ କହିଥିଲେ, ଧନର ଅନ୍ଧତାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ କହିଥିଲେ, ତାହାରେ ତୁମେ ତୁମ ଅବସ୍ଥା ହାରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୋର କୃପା ପାଇଥିଲା। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମିକ, ସମଚିତ୍ତ ଓ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିବେଶିତ, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ କିଛି ବନ୍ଧନ ନାହିଁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବନ୍ଧି ନପାରେ।" "ଏବେ ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଅ, ହେ ନଳକୁବର, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମୋ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଆଶା କରିଥିଲ, ତାହା ତୁମ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏଭଳି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରି, ମନ୍ଥନ ଦାଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏହିପରି, ପ୍ରେମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୁଏ; ଏହି ଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ନିୟମରେ ନୁହେଁ; ମାୟା ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦେଖାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କୌଣସି କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ନାହିଁ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଳ୍ପ ଭାବରେ ଉଳ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଏଠି ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ କଳ୍ପର ମାପ, ଏହାର ଆକୃତି, ଓ ପଦ୍ମ କଳ୍ପ ବିଷୟରେ କହିବି—ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ। ଏଠି ସୌନକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ହେ ସୂତ, ଆପଣ କହିଥିଲେ ଯେ ବିଦୁର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ, ନିଜ ପରିବାରକୁ ଛାଡ଼ି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୃଥିବୀର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ। ବିଦୁର ଓ କୌଶାରବ ମୁନିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା, ତାହା କି? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ବିଦୁର କଣ କଲେ ଏବଂ କି କାରଣରେ ପରିବାର ତ୍ୟାଗ କଲେ?" ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ଏବେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ ମହାମୁନି ଯାହା ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, ତାହା କହିବି—ଶୁଣନ୍ତୁ। ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା? ଦୟାକରି ଏହା ବିବରଣୀ କରନ୍ତୁ।" ଶ୍ରୀ ନାରଦ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ହରାଇଲେ, ସେମାନେ ମାୟା ନାମକ ମହାମାୟାବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶରଣ ନେଲେ। ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟା ତିନିଟି ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଗମ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ ଓ ଲୋହାର ନଗର ତିଆରି କଲେ। ଏହି ନଗରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଯୋଗବଳରେ ସଂଯୁକ୍ତ କରି, ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ମନେକରି ଏହି ତିନି ଜଗତକୁ ବିନାଶ କରିବାରେ ଲାଗିଗଲେ। ତେବେ, ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ ଓ ଦେବତାମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶରଣ ଗଲେ, ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ହେ ଭଗବାନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ! ତ୍ରିପୁରାବାସୀମାନେ ଆମକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛନ୍ତି।" ତେବେ ଭଗବାନ କୃପା କରି କହିଲେ, "ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ," ବଣ୍ଧୁକୁ ତଣି ତିନିଟି ନଗର ଉପରେ ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କର କିରଣ ପରି ନଗର ଉପରେ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ ନାହିଁ। ଏହି ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ତିନିଟି ନଗରର ସମସ୍ତ ଜନ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। ମହାଯୋଗୀ ମାୟା ସେମାନେକୁ ଏକ ଅମୃତ କୂଆରେ ପକେଇ ଦେଲେ। ଅମୃତର ସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନେ ବଜ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ମେଘ ଚିରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଆକାଶକୁ ଉଠିଲେ। ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଦେଖି, ବୃଷଧ୍ୱଜ ହୃଦୟ ହତାଶ ହେଲା, ତେବେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।