ଏହି କଳିଯୁଗରେ, ସତ୍ୟ ଭାବେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ସତ୍ୟ ଭାବରେ କୌଣସି ନିର୍ମଳ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ କେଉଁଠି ମିଳୁନାହିଁ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମର ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ହରାଇଛନ୍ତି । ଏଭଳି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥା ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଉଛି । କିନ୍ତୁ, ଏହା କଳିଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ ଅଟୁଟ; ଏପରି ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେଉଛୁ? ଏହି କଳିଯୁଗର ଅନୁଚିତ ଚଳଚଳିକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ, କମଳନୟନ ଭଗବାନ ନିଜେ ସାବଧାନ ଭାବରେ ନିକଟରେ ଦଢ଼ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି, ସବୁ କିଛି ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସହନ କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ, ସୂତଦେବ କହିଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଏବେ ଭକ୍ତି ଆଉଥରେ କଥା କହିଲେ—"ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଶୌନକ!" ଭକ୍ତି କହିଲେ, "ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ତୁମେ ସତ୍ୟସାରେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଏହି ଜଗତରେ ସଦ୍ଗୁଣୀ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ।" "ଜୟ ହେଉ, ତାଙ୍କୁ ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ମାୟାର ଆଧାର, ଏବଂ ଏକ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଭାଷା ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି! ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ଶାଶ୍ୱତ ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ର ।" ଏହିଭଳି ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ମହିମା କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏଠି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିଙ୍କ ଦୁଃଖ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ । ନାରଦ କହିଲେ, "ବାଲା, କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କମଳ-ଚରଣ ସ୍ମରଣ କର; ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ ।" "ସେଇ କୃଷ୍ଣ ଥିଲେ, ଯିଏ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବମାନେ ତାଙ୍କର ଅପମାନ କରିବା ବେଳେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ, ଏବେ ସେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?" "ତଥାପି, ଭକ୍ତି, ତୁମେ ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ । ତୁମେ ଡାକିଲେ, ସେ ନିମ୍ନଜାତିର ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଯାନ୍ତି ।" "ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ, ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ କଳିରେ, କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ ।" "ଏହିପରି ବିଚାର କରି, ସଚେତନ ପରମେଶ୍ୱର ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଭୂତ ସ୍ୱରୂପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ରୂପିଣୀ ଭାବେ, ତିଆରି କରିଥିଲେ—ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବେ ।" "ଏକଦା ହାତ ଜୋଡ଼ି ତୁମେ ପଚାରିଥିଲ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ତେବେ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—'ମୋ ଭକ୍ତମାନେଂକୁ ପୋଷଣ କର ।'" "ତୁମେ ସେ ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲ, ଏବଂ ହରି ଖୁସି ହେଲେ । ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଲେ, ଏହି ଦୁଇ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ।" "ୱୈକୁଣ୍ଠରେ, ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପୋଷଣ କର, ଭୂମିରେ ଭକ୍ତମାନେଂକୁ ପୋଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଛାୟା ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କର ।" "ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ଭୂମିକୁ ଆସିଲ, ଏବଂ ଏହି ତିନି ଯୁଗ—କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲ ।" "କଳିଯୁଗରେ, ମୁକ୍ତି କୁପଥ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୀଘ୍ର ବାପସ୍ ଯାଇ ୱୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ ।" "ମୁକ୍ତି ଏଠାରେ ଆସେଓ ଯାଏ, ଯେପରି ତୁମେ ସ୍ମରଣ କର; ଏହି ଦୁଇ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ କରିଛ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖରେ ରକ୍ଷା କର ।" "ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଅବହେଳା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି, ଚିନ୍ତା କରନିଅ, ମୁଁ ଏହାର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି ।" "ଏ ଶୋଭାମୟୀ, କଳିଯୁଗ ପରି ଅନ୍ୟ ଯୁଗ ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତି ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିଦେବି ।" "ଆଉ କୌଣସି କର୍ମକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ନୁହେଁ, ବଡ଼ ଉତ୍ସବକୁ ମୁଁ ପ୍ରାଥମ୍ୟ ଦେବି, ଏବଂ ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ନ ହରିଙ୍କ ସେବା କରିବି, ନ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଚାର କରିବି ।" "ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ତୁମ ସହ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ବିନା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ ।" "ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେମ ରୂପ ଭକ୍ତିରେ ହୃଦୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ଜୀବମାନେ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ ।" "ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଅସୁର—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଚିତ୍ତ ନିମଗ୍ନ, ସେମାନେଂକୁ ଛୁଁଇପାରିବେ ନାହିଁ ।" "ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉନାହିଁ; କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା—ଏହାର ପ୍ରମାଣ ଗୋପୀମାନେ ।" "ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତି—ଏହି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ସାମ୍ନାରେ ଆସନ୍ତି ।" "ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି; ଏକଥା ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ ।" "ଅପେକ୍ଷା, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଚର୍ଚ୍ଚା—ଏହା ସବୁ ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ; କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।" ସୂତ କହିଲେ, ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟିତ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣି, ଭକ୍ତି ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଧାମ ହୋଇ, ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ନାରଦ, ତୁମେ କେତେ ଧନ୍ୟ! ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଅଚଳ । ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ; ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି ।" "ହେ କୃପାମୟୀ ମୁନି, ତୁମେ ମୋ ଦୁଃଖକୁ କ୍ଷଣେ ନାଶ କରିଦେଲ । ମୋ ଦୁଇ ପୁଅ ଅଚେତନ ଅଛନ୍ତି—ଏହିପରି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଅ, ଜାଗାଅ ।" ସୂତ କହିଲେ, ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ନାରଦ କୃପାରେ ପ୍ରବିଳ୍ଲିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମସାଇ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ତାଙ୍କ କାନ ପାଖରେ ମୁଁହ ନେଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—"ହେ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜାଗ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜାଗ!" ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତାର ଅନେକ ପାଠ ପୁନଃପୁନଃ କରି, ତାଙ୍କୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଅନେକ ଚେଷ୍ଟାରେ, ସେମାନେ କିଛି ଉଠିଲେ ।