ଗୁଡାକେଶ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟ, ଏକ ଧଳା ଛତା ଧରିଥିଲେ, ଯାହା ମୁକୁତ ମାଳା ଓ ମଣିମୟ ହାତଲି ସହିତ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଉଦ୍ଧବ ଓ ସାତ୍ୟକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କାର ପଙ୍ଖା ନେଇ ମଧୁପତିଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ରାସ୍ତା ଉପରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମାଳାରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ଏଠା ଓ ସେଠା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେତେକ ଶୁଭ ଓ କେତେକ ଅଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଗୁଣାତୀତ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଉଥିଲା। କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ନଗର ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ, ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ମନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଥିଲା। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—"ଏହି ଲୋକଟିଏ ସେଇ ପୁରାତନ ପରମେଶ୍ୱର, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିର ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଅପ୍ରକାଶ କରି, ଏକାକୀ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅବିଭକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।" ସେ ନିଜ ସ୍ୱଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ନାମ ଓ ରୂପ ଦେବା ପାଇଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରି ସେହି ଅକାର ଆତ୍ମାକୁ ଚଳାଇଲେ। ଯେଉଁଠି ଋଷିମାନେ ନିଜେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଭକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ମନ ଦ୍ୱାରା ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ପରମେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ସତ୍ତାକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କର ମିତ୍ରତା ଗୀତ ଓ ବେଦରେ ଗାଯାଏ, ଗୁପ୍ତ ରୂପେ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରଭୁ—ଏହି ଜଗତର ଆତ୍ମା—ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ସଂହାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ବନ୍ଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ରାଜାମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସାତ୍ୱତ ଶ୍ରେଣୀରୁ ସେ ଧର୍ମ, ଦୟା, ଶ୍ରୀ, ଓ ଖ୍ୟାତି ଧାରଣ କରି, ପୃଥିବୀର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। କି ଧନ୍ୟ ଯଦୁବଂଶ! କି ଶୁଭ୍ର ମଧୁବନ, ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ନାଥ, ଜନ୍ମ ଓ ବିହାର ଦ୍ୱାରା କୁଟୁମ୍ବକୁ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି। କୁଶସ୍ଥଳୀ, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଧରାକୁ ଧର୍ମିକ କରେ, ସେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ନିତ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖି ଧନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୀର୍ଘ ବ୍ରତ, ସ୍ନାନ, ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାସନା କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ରଜ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ଭାଷାର ଅମୃତ ପାନ କରି, ସେତେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଜିତିଥିଲେ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଅବଦଳି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଭୌମାସୁରଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ହଜାର-ହଜାର ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯଦିଓ ସାମାଜିକ ନୀତି ଓ ପବିତ୍ରତାକୁ ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାରୀତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କର କମଳନୟନ ପତି କେବେ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ରହନ୍ତି। ଏପରି କଥା ନଗର ନାରୀମାନେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ହରି ହସି ଚାହାଁଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ମଧୁଶତ୍ରୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କିଛି ବିପଦ ଆସିପାରେ। ଶୌରି, ଦୂରରୁ ଆସିଥିବା ଓ ବିୟୋଗରେ ବିଷଣ୍ଣ କୌରବମାନେ ଦେଖି, ସ୍ନେହଭାବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଫେରିବାକୁ ବୁଝାଇଲେ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ନଗରକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେ କୁରୁ, ଜାଙ୍ଗଳ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶୂରସେନ, ଯମୁନା ତଟ, ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସାରସ୍ୱତ ଭୂମି ଅଟକି ଗଲେ। ପରେ ମାରୁଧନ୍ବା ମାରୁଭୂମି ଅତିକ୍ରମ କରି, ସୌଭୀର, ଆଭୀର ଓ ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶକୁ ଯାଇ, ଭାର୍ଗବଙ୍କ ସହିତ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଅଳ୍ପ ଥକିଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଯଥାଯଥ ମାନ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଗାଁଠିର ଚରାଇ ପାଇଁ ଗୋମାତା ଭୂମିକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେବକ ଓ ପରିଚାରକମାନେ କହିଲେ, "ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଋଷିଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କରିଛୁ।" ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ଆମର ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ, କାନ୍ ଆପଣଙ୍କ ଲୀଳାଶ୍ରବଣରେ, ହାତ ଆପଣଙ୍କ ସେବାରେ, ମନ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ, ମୁଣ୍ଡ ନମସ୍କାରରେ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଲାଗି ରହୁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଶ୍ଲୋକ କହି, ଗୋକୁଳନାଥ ଦାମବନ୍ଧନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ଦେଖି ହସି କହିଲେ: "ମୋତେ ଏହି ଘଟଣା ଦୟାମୟ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଜଣାଯାଇଥିଲା, ଧନର ଅନ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପଦ୍ରବରେ ତୁମେ ତୁମ ପଦବୀ ହରାଇ ମୋ ଦୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲ। ଯେଉଁମାନେ ସମଚିତ୍ତ ଓ ମୋ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖି ବନ୍ଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁକୁ ବନ୍ଧିତ କରେ ନାହିଁ। ଏବେ ନଳକୁବର, ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଅ; ତୁମେ ଯେଉଁ ପରମ ଭକ୍ତି ଆଶା କରିଥିଲ, ସେ ମନରେ ଉପଜିଛି।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ପ୍ରଣାମ କରି, ଦାମବନ୍ଧନ ଦେଖି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ପରମେଶ୍ୱର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ; ଭକ୍ତି ବିନା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର କର୍ମ, ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା ସାଧାରଣ ନିୟମରେ ନ ଆସି, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ଉପସ୍ଥାପିତ, କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତୃତ୍ୱକୁ ଖଣ୍ଡନ କରିବା ପାଇଁ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଳ୍ପ, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏହାରେ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ମୁଁ ଏହାର ସମୟ ମାପ ଓ କଳ୍ପର ରୂପ କହିବି, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ପଦ୍ମ କଳ୍ପ ବିଷୟରେ ଏଉଁ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ। ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: "ହେ ସୂତ, ତୁମେ କହିଥିଲେ ଯେ ଭକ୍ତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦୁର ନିଜ ପରିଜନମାନେ ଛାଡ଼ି ପୃଥିବୀର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ।