କୁରୁ ରାଜଧାନୀର ଉଚ୍ଚ କୋଠା ଉପରେ ଥିବା ମହିଳାମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କରି ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଲଜ୍ଜା ଓ ପ୍ରେମରେ ମନ୍ଦସ୍ମିତ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଗୁଡାକେଶ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅର୍ଜୁନ, ଯେଉଁଥି ନିଜ ମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେ ମୁକୁର୍ମୁକୁରା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୁକୁତ ମାଳା ଓ ମଣିମୟ ହାତଲି ଥିବା ଧଳା ଛତା ଧରିଥିଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଓ ସାତ୍ୟକି ମଧୁପତିଙ୍କୁ ଅତି ଚମତ୍କାର ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ବିଲୋଉଥିଲେ, ଏବଂ ରାସ୍ତା ଉପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲା। ଏଠିଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଉଥିଲେ—କେତେକ ଉଚିତ, କେତେକ ଅନୁଚିତ—ସେହି ନିର୍ଗୁଣ ଯେଉଁଠି ଗୁଣ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। କୌରବ ରାଜଧାନୀର ମହିଳାମାନେ ଏକାପରି ଆନ୍ଦୋଳିତ ଚିତ୍ତରେ ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ଯେକେଉଁଠି ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୁଏ। ସେମାନେ କହୁଛନ୍ତି—ଏହି ଯେଉଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସେ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଗରୁ ଅବିଭକ୍ତ ଭାବେ ରହିଥିଲେ, ସେଇ ସଂସାରର ଆତ୍ମା ଓ ସ୍ୱାମୀ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ପ୍ରଳୟର ରାତିରେ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା। ପୁନି, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ନିଜ ଜୀବନ ଶକ୍ତି—ପ୍ରକୃତି—କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ନାମ ଓ ରୂପ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ, ନିଜେ ଶାସ୍ତ୍ରକାର ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସ୍ୱୟଂ ପରମେଶ୍ୱର ଜଗତ୍କୁ ପବିତ୍ର କରିଥାନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିତ୍ରତାକୁ ବେଦ ଓ ଗୁପ୍ତ ଉପନିଷଦ ଗାଁଇଥାଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଲୀଳା କ୍ରିୟା ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ସେ କିଛିରେ ଆସକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମରେ ରାଜାମାନେ ଅନ୍ଧକାର ଚିତ୍ତ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସାତ୍ୱତ କୁଳରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, କରୁଣା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି, ପୃଥିବୀର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଯଦୁ କୁଳ କେତେ ଧନ୍ୟ, ମଧୁବନ କେତେ ପବିତ୍ର, ଯେଉଁଠି ଏହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ଓ ବିହାର କରି ତାହାକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରିଛନ୍ତି। କୁଶସ୍ଥଳୀ ଏପରି ଧନ୍ୟ ଯେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏଠାର ଲୋକମାନେ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ମୁଖ ଦେଖି ପରିତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି ମହିଳାମାନେ ବ୍ରତ, ନଦୀସ୍ନାନ, ହୋମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ସେ ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଧରି ବିବାହ କରିଛନ୍ତି। ଭୃଜ ନାଗରୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ କଥାର ଅମୃତ ପାନ କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣରେ ଏତେ ଲୀନ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ନିଜ ଶୂରତାର ଦାମରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବରଣ କରିଥିଲେ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିଘ୍ନ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବା ଭଳି ରାଜାମାନଙ୍କ ଝିଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୌମାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରି ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲେ, ହଜାର ହଜାର ମହିଳା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ଲଜ୍ଜା ଓ ପବିତ୍ରତା ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣାଶ୍ରୟ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନାରୀତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କର କମଳନୟନ ପତି କଦାଚିତ୍ ତାଙ୍କ ଗୃହ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ରହନ୍ତି। ଏପରି ମହିଳାମାନେ କଥା ହୁଏଁ, ହରି ମନ୍ଦସ୍ମିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ନିଜ ପଥେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ମଧୁଶତ୍ରୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଚିନ୍ତିତ ଓ ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା, ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନିୟୋଜନ କରି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଏହାପରେ ଶୌରି, ଦୂରରୁ ଆସିଥିବା କୌରବମାନେ ବିୟୋଗରେ ବିୟଥିତ ଦେଖି, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଲେ ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରିୟାମାନେ ସହିତ ନିଜ ନଗର ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପଥରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କୁରୁ, ଜାଙ୍ଗଳ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶୂରସେନ, ଯମୁନା ତଟ, ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସାରସ୍ୱତ ଭୂମି ଅତିକ୍ରମ କଲେ। ପରେ ମରୁଧନ୍ବା ମରୁଭୂମି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ସୌଭୀର ଓ ଆଭୀର ଦେଶ ଦେଖି, ଭାର୍ଗବ ସହ ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶକୁ ବସ୍ତୁତଃ ଘୋଡ଼ାମାନେ କିଛିକ୍ଷିଣ୍ଡ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ହରିକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଗୋପାଳନ ପାଇଁ ଗୋମୂଳ ଦେଶକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏଠି ଲୋକମାନେ କହିଲେ—"ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମେ ତୁମ ସେବକ, ତୁମ ଅନୁମତି ଦିଅ; ଋଷିଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇଛୁ।" ଏହି ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଆମର ବାଣୀ ତୁମ କୀର୍ତ୍ତନରେ, କାନ ତୁମ ଗାଥାଶ୍ରବଣରେ, ହାତ ତୁମ ସେବାରେ, ମନ ତୁମ ଚରଣରେ, ମୁଣ୍ଡ ତୁମ ସ୍ମରଣରେ, ଓ ଦୃଷ୍ଟି ତୁମ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଲାଗୁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଗୋକୁଳନାଥ ଦମୋଦର ମନ୍ଦସ୍ମିତ ହୋଇ ଦେବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ସବୁ ମୋତେ ଆଗରୁ ଜଣା ଥିଲା, କାରଣ ଦୟାଳୁ ମୁନି ମୋତେ କୁହିଥିଲେ, ଧନର ଅନ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତୁମ ସ୍ଥାନ ହରାଇ ମୋର କୃପା ପାଇଥିଲ। ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମଚିତ୍ତ ଓ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ମୋ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ ହେବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ବନ୍ଧନ କରେନାହିଁ। ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଅ, ନଳକୁବର, କାରଣ ତୁମେ ଜେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଚାହିଁଥିଲ, ତାହା ହୃଦୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ପରିକ୍ରମା କରି, ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, ବନ୍ଧା ଉଖଳକୁ ଛାଡ଼ି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏପରି ଭାବେ ପରମେଶ୍ୱର କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ, ଭକ୍ତି ବିନା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ଜନ୍ମ ଓ ଆଦି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନିୟମରେ ବନ୍ଧା ନୁହଁନ୍ତି; ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉପନିବେଶିତ, କାରଣ ଏହା କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଭାବକୁ ନିରାକରଣ କରିବା ପାଇଁ।