ପୃଥାର ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ମନକୁ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଲଗାଇଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବାର ବିୟୋଗ ସହିପାରିବେ? କାରଣ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ, ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ, ସହିତ ଶୋଇଥିଲେ, ବସିଥିଲେ ଓ ଖାଇଥିଲେ। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲା, ଅଭିନିବେଶରେ ଅନ୍ଦା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଏଠିଠାରୁ ସେଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଘରର ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାମାନେ ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ବିୟୋଗବେଦନାରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଶୁଭ ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବି, ସେମାନେ ତାହାକୁ ରୋକିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୃଦଙ୍ଗ, ସଂଖ, ଭେରୀ, ବୀଣା, ପଣବ, ଗୋମୁଖ, ଢୁଣ୍ଢୁରୀ, ଆନକ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଡୁଣ୍ଡୁଭି ଅନୁରଣିତ ହେଉଥିଲା। କୁରୁବଂଶର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ମହଲର ଛାତରେ ଚଢ଼ି, ପ୍ରେମ ଓ ଲଜ୍ଜାର ହସୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଫୁଲ ଝରାଇଥିଲେ। ଗୁଡାକେଶ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ମୁକୁତ ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଲଗା ଧଳା ଛତା ଧରିଥିଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଓ ସାତ୍ୟକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଚାମର ନେଇ, ମଧୁପତିଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ଝାଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ରାସ୍ତାରେ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟିରେ ଚମକୁଥିଲେ। ଏଠିଠାରେ ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ଭାବରେ ଆଶୀର୍ବାଦ କରୁଥିଲେ—କିଛି ଯଥାଯଥ, କିଛି ଅଯଥାଯଥ—ସେ ଗୁଣାତୀତ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ମୂଳ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ମାନିଥିଲେ। କୌରବ ରାଜଧାନୀର ମହିଳାମାନେ, ମନ ମଧୁର ଗୁଣମୟ ପ୍ରଭୁରେ ଲଗାଇ, ପ୍ରସ୍ପର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—ଏହି ପୁରୁଷଟିଏ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଗୁଣମାନଙ୍କ ଆଗରୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ନିଦ୍ରାବସ୍ଥାରେ ରଖିଥିଲେ। ପୁନି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ନାମ ଓ ରୂପ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ଜୟ କରି, ଭକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ମନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ପୁରୁଷ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଓ କଥା ବେଦରେ ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଗାଇଥିଲେ; ସେ ଏକମାତ୍ର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଲୀଳାରେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ସଂହାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଏକ ଲିଳାରେ ବନ୍ଧିତ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ରାଜାମାନେ ଅନ୍ଧକାର ମନସ୍କ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଭୁ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, କରୁଣା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ସହ ବିଭିନ୍ନ ଅବତାର ନେଇ, ବିଶ୍ୱର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଆସନ୍ତି। ଆହା, ଯଦୁବଂଶ କେତେ ଧନ୍ୟ! ମଧୁବନ କେତେ ପବିତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପୁରୁଷୋत्तମ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ପତି, ଜନ୍ମ ଓ ବିହାରରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଦେଇଥିଲେ। କୁଶସ୍ଥଳୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଲା; ଏଠାର ଲୋକମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଦେଖି ଧନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି। ଏଠାର ମହିଳାମାନେ ବ୍ରତ, ସ୍ନାନ, ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛନ୍ତି; ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରିବା ସଉଭାଗ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ଭୃଜ ମହିଳାମାନେ ପ୍ରେମମୟ କଥାର ଅମୃତ ପାନ କରି, ପ୍ରଭୁରେ ଏମିତି ଲିନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱୟଂବରରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ଜିତିଥିଲେ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ହରାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ ଇତ୍ୟାଦି ରାଜାପୁତ୍ରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୌମାସୁରଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ହଜାରେ ହଜାର ଜଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯଦିଓ ନିଜ ଲଜ୍ଜା ଓ ପବିତ୍ରତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, କାରଣ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଘରରୁ କେବେ ବିଦାୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ରହନ୍ତି। ଏମିତି ନାଗରୀକ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ, ହରି ହସୁଥିବା ଚାହାଣିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଂଗୀକାର କରି, ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଗଲେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ମଧୁଶତ୍ରୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାରି ପ୍ରକାର ସେନା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମମତା ଓ ଚିନ୍ତା ଥିଲା। ଶୌରି, ଦୂରରୁ ଆସିଥିବା ବିୟୋଗକ୍ଲିଷ୍ଟ କୌରବମାନେ ଦେଖି, ପ୍ରେମରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ବୁଝାଇଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରିୟମାନେ ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ଚଲିଗଲେ। ପ୍ରଭୁ କୁରୁ, ଜାଙ୍ଗଳ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶୂରସେନ, ଯମୁନାପାର, ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ, ଶାରସ୍ୱତ ଭୂମି ଅଟକିଗଲେ। ମାରୁଧନ୍ବା ମାରୁଭୂମି ଅଟକି, ସୌଭୀର, ଆଭୀର ଦେଶ ଦେଖି, ଏବଂ ଭାର୍ଗବ ସହ ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶକୁ ଚଲିଗଲେ, ଘୋଡ଼ାମାନେ କିଛି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ହରିକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପ୍ରଭୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଚରାଗାହ ବୁଲିବାକୁ ଗାଈମାନଙ୍କ ଦେଶକୁ ଗଲେ। "ଓ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମେ ତୁମ ଦାସ ଓ ସେବକ, ଆମକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ; ଋଷିଙ୍କ ଦୟାରେ ଆମେ ତୁମ୍ଭୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପାଇଛୁ।"—ଏମିତି ସେମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। "ଆମର ମୁଖ ତୁମ ଗୁଣଗାନରେ, କାନ ତୁମ କଥାଶ୍ରବଣରେ, ହାତ ତୁମ ସେବାରେ, ମନ ତୁମ ଚରଣରେ, ମୁଣ୍ଡ ତୁମ ସ୍ମୃତିରେ ଓ ଚକ୍ଷୁ ତୁମ ମୂର୍ତ୍ତି ଦର୍ଶନରେ ଲାଗୁ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ଗୋକୁଳନାଥ, ଯିଏ ମାନ୍ଥରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ, ହସି ଦେବମାନେ ସହ କଥାହେଲେ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: "ଏହି କଥା ମୋତେ ଏହିପୂର୍ବରୁ ଜଣା ଥିଲା, ଦୟାଳୁ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଘାଟିତ; ଧନର ଅନ୍ଧତାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମେ ଆସନ୍ତି ହାରାଇଥିଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋ ଦୟା ପାଇଛ।" "ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମିକ, ସମଦର୍ଶୀ ଓ ମୋତେ ଶରଣାଗତ, ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିଲେ ବନ୍ଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ଷୁକୁ ବନ୍ଧିତ କରେ ନାହିଁ।