ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଜଣେ ମହିଷ ପରି ଆନନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି, ପୁତ୍ର ପ୍ରସୂତିରେ ଦକ୍ଷ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅଦକ୍ଷ। ଏଠାରେ, ଦୀକ୍ଷାପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭୈଷ୍ଣବତ୍ୱ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନି; ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ୟର ସାର ଏଉଁ ସମସ୍ତଠାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା କଳିଯୁଗର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ; ଏଉଁ ଦୁଃଖରେ କିଏକୁ ଦୋଷ ଦିଅବେ? ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ ନିଜେ ସହି, ସମୀପରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ମୟରେ ଭରିଗଲେ। ଭକ୍ତି ପୁନି କହିଲେ, "ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ଶୌନକ!" ଭକ୍ତି କହିଲେ, "ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ମହାମୁନି, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ। ଏହି ଜଗତରେ ଶୁଭ ଜନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।" "ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ତାଙ୍କର ଶରୀର, ଏକ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ବିଜୟ, ବିଜୟ! ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ନିତ୍ୟ ପଦ ପାଇଥିଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ରକୁ, ନମସ୍କାର କରିଛି।" ଏଉଁପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ମହିମା ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆସିଲା। ନାରଦ ଭକ୍ତିର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, "ବାଳା, କାହିଁକି ତୁମେ ନିର୍ଥକ ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦ୍ମପଦ ଚିନ୍ତନ କର; ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ।" "ଏହି କୃଷ୍ଣ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବମାନଙ୍କର ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଗୋପିମାନେ ଓ ଗୋପାଳିକାମାନେ ଉପରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ କୃଷ୍ଣ ଏବେ କେଉଁଠି?" "କିନ୍ତୁ ତୁମେ, ଭକ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନପ୍ରତି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକୁଥିଲେ, ଭଗବାନ ଦେଉଁ ଦରିଦ୍ରର ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଥାନ୍ତି।" "ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ, ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ; କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମର ସାଉଁଯୋଗ ହୁଏ।" "ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଚେତନ ଭଗବାନ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ଅନୁକୂଳ ସ୍ୱଭାବରେ, ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦମୟ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।" "ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' କୃଷ୍ଣ କହିଥିଲେ, 'ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ ପୋଷଣ କର।'" "ତୁମେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଗୃହଣ କରି, ହରି ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ।" "ୱୈକୁଣ୍ଠରେ, ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ପୋଷଣ କର; ପୃଥିବୀରେ, ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ ପୋଷଣ କରିବାକୁ ତୁମେ ଛାୟାରୂପ ଧାରଣ କର।" "ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ କୃତ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଥିଲେ।" "କଳିରେ, ମୁକ୍ତି କୁଟିଲ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲେ; ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ବାପସି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ।" "ମୁକ୍ତି ଏଠାରେ ଆସିଯାଏ, ଯିଏଁପରି ତୁମେ ସ୍ମରଣ କର, ଏହି ଦୁଇ, ତୁମେ ପୁତ୍ର କରିଥିବା, ତୁମେ ପାଖରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଛନ୍ତି।" "ଅବହେଳାରେ, ଏହି ଦୁଇ ପୁତ୍ର କଳିରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି, ଚିନ୍ତା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ—ମୁଁ ବିଚାର କରିବି।" "ଓ ସୁନ୍ଦରୀ, କଳି ପରି ଅନ୍ୟ ଯୁଗ ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିବି।" "ଅନ୍ୟ କୃତ୍ୟ ଛାଡି, ମହାଉତ୍ସବକୁ ପ୍ରଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ସେ ସମୟରେ, ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବି ନାହିଁ, ତୁମକୁ ଜଗତରେ ପ୍ରଚାର କରିବି ନାହିଁ।" "ଏହି କଳିରେ ତୁମ ସହିତ ରହୁଥିବା ଜୀବମାନେ—even ଅପବିତ୍ର—ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇପାରିବେ।" "ଯେଉଁମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ସଦା ପ୍ରେମରୂପ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥାଏ, ଅପବିତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ଭୂତ, ପିଶାଚ, ଦେମନ, ଏଉଁ ଅସୁର—ଏମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଅନୁଗତ ମନ ଥିଲେ, ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରି ପ୍ରାପ୍ତି ନୁହେଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଗୋପୀମାନେ ଏହାର ପ୍ରମାଣ।" "ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଭକ୍ତିପ୍ରେମ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; କଳିରେ, ଭକ୍ତି ଭକ୍ତି—ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ତୁମ ପାଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।" "ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିରେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି; ଦୁର୍ବାସା ଏକଥିରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ, ଏକ ଭକ୍ତିକୁ ଅପମାନ କରି।" "ଉପବାସ, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଆଲୋଚନା—ଏହାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; କେବଳ ଭକ୍ତି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।" ଏପରେ, ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ ନାରଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିବା ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଶୁଣି, ଭକ୍ତି ମଙ୍ଗଳମୟ ହୋଇ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ। "ଓ ନାରଦ, ତୁମେ କେତେ ଧନ୍ୟ! ତୁମର ମୋ ପ୍ରେମ ଅଟୁଟ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡିବି ନାହିଁ; ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି।" "ଓ କରୁଣାମୟ ମୁନି, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଦୁଃଖ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର ହୋଇଗଲା। ମୋର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଅଚେତନ—ତେଣୁ, ତାଙ୍କୁ ଜଗାଅ, ଜଗାଅ।" ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନାରଦ କରୁଣାରେ ଭରିଗଲେ ଓ ଦୁଇ ପୁତ୍ରକୁ ଜଗାଇବାକୁ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ମସିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କର କାନ ନିକଟେ ରଖି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: "ଓ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜଗ! ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜଗ!" ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ଗୀତାର ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କରି, ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ପ୍ରୟାସ କଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରମ କରି, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଉଠିଲେ। ଦୁଇଜଣ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହରଣ ପରି ଅସ୍ତଜୀବ, ଶରୀର ଧୂସର ଓ ଶୁଷ୍କ କାଠ ପରି ଶୀର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ଓ ପୁନି ଶୁଇଯାଇଥିବା ଦେଖି, ମୁନି ଚିନ୍ତାଗୁରୁ ହେଲେ, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଭାବିଲେ। "ଆହ, କିପରି ଏହି ନିଦ୍ରା ଆସିଛି, ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଭାର୍ଗବ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ୱର ଆସିଲା: "ମୁନି, ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତୁମର ପ୍ରୟାସ ନିଷ୍ଫଳ ହେବ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ।