ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହସ୍ତିନାପୁରରେ କିଛି ମାସ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ଭଗିନୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ପାଇଁ। ଯେତେବେଳେ ବିଦାୟ ନେବାର ସମୟ ଆସିଲା, ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ମିଳିଲା, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଦେଲେ, କିଛିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସୁଭଦ୍ରା, ଦ୍ରୌପଦୀ, କୁନ୍ତୀ, ବିରାଟର ଝିଅ, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ୟୁୟୁତ୍ସୁ, କୃପାଚାର୍ୟ୍ୟ, ନକୁଳ-ସହଦେବ ଏହି ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବୃକୋଦର (ଭୀମ), ଧୌମ୍ୟ ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଇ ଭ୍ରମିତ ଓ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଉଥିଲେ। ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି ଶୁଭ ସଙ୍ଗ ମିଳେ, ତାହା ପରେ ଏମିତି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିପାରେ ନାହିଁ। ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଲାଗି ରଖିଥିଲେ; ସେମାନେ ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ପର୍ଶ କରି, କଥା ହେବା, ସହିତ ଶୋଇବା, ବସିବା, ଖାଇବା ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଏବେ ବିୟୋଗ ସହିପାରୁନଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛରେ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିଲା, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ଭଲପାଇବାର ଶୃଙ୍ଖଳରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଘରର ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନେ କରୁଥିଲେ—"ଘର ଛାଡ଼ି ଯିବାବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଘଟଣା ଘଟୁନାହିଁ।" ଏହି ସମୟରେ ମୃଦଙ୍ଗ, ସଂଖ, ଭେରୀ, ବୀଣା, ପଣବ, ଗୋମୁଖ, ଧୁନ୍ଧୁରି, ଆନକ, ଘଣ୍ଟି ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ମାନ୍ୟ ରବେ ଝଙ୍କାରି ଉଠିଲା। କୁରୁବଂଶୀ ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ମହଲର ଛାତରେ ଚଢ଼ି, ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଲଜ୍ଜା ଓ ପ୍ରେମରେ ମୁସୁକି ହସୁଥିଲା। ଗୁଡାକେଶ (ଅର୍ଜୁନ) ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତାମାଳା ଓ ମଣିର ହାତଲି ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ଛତା ଧରିଥିଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଓ ସାତ୍ୟକି ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଚାମର ଦ୍ୱାରା ମଧୁପତି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ଝାଲି ଦେଉଥିଲେ, ରାସ୍ତାରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ଏଠାଏଠି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଉଥିଲେ—କେତେକ ଯଥାଯଥ, କେତେକ ଅନ୍ୟଥା—ସେହି ଗୁଣାତୀତ, ଗୁଣମୟ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି। ରାଜଧାନୀର କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର କଥାଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନ ମୁଗ୍ଧ ହେଉଥିଲା, କାରଣ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୃଷ୍ଣରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ—"ଏହି ଜଣେ ପୁରୁଣା ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା ଓ ନାୟକ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରି ନିଜେ ଅବିଭକ୍ତ ରୂପେ ବସିଥିଲେ।" ପୁନି ସେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ନାମ ଓ ରୂପ ଦେଇଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଗଢ଼ିଲେ। ଏହି ଭବନ୍ତିକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଦେଖିପାରନ୍ତି—ସେ ଭବସାଗରକୁ ପବିତ୍ର କରିପାରନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ସଖ୍ୟ ଗୀତିତ, ଯାହାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବେଦ ଓ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚାରିତ, ସେ ଏକମାତ୍ର ନାୟକ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଲୀଳାରେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ସଂହାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ତାହାରେ ଆସକ୍ତି ନଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମରେ ରାଜାମାନେ ଚଳିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସାତ୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଶ୍ରୀ, ସତ୍ୟ, କରୁଣା ଓ କୀର୍ତ୍ତିଧାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପୁନିପୁନି ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ। "ଯଦୁବଂଶ କେତେ ଧନ୍ୟ! ମଧୁବନ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଚରଣ ଚାଲିଥିଲେ। କୁଶସ୍ଥଳୀ ସ୍ୱର୍ଗର ମହିମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିଥିଲା, କାରଣ ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ନିତ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁସୁକି ଚାହାଁଥିଲେ।" "ଏହି ମହିଳାମାନେ କେତେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଉପବାସ, ସ୍ନାନ, ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପାଇଛନ୍ତି। ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ବାଣୀର ଅମୃତ ପାନ କରି, ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତାଙ୍କରେ ଲୀନ କରିଦେଇଥିଲେ।" "ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଶୂରବୀର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଜିତା ହୋଇଥିଲେ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବା ଆଦି ରାଜାଙ୍କ ଝିଅମାନେ ହଜାର ହଜାର ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ।" "ଏଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ନିଜ ଲଜ୍ଜା ଓ ପବିତ୍ରତା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କର କମଳନୟନ ପତି କେବେ ତାଙ୍କ ଘର ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ରହନ୍ତି।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ହରି ମୁସୁକି ହସି ଚାହିଁଲେ ଓ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର) ଭଲପାଇବା ଓ ଚିନ୍ତାରେ, ମଧୁଶତ୍ରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ତା’ପରେ ଶୌରି (କୃଷ୍ଣ), ଦୂର ଦୂରାନ୍ତରୁ ଆସିଥିବା, ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା କୌରବମାନେଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଘରକୁ ଫେରାଇଲେ ଓ ନିଜ ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ନଗରକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପଥେ କୃଷ୍ଣ କୁରୁ, ଜାଙ୍ଗଳ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶୂରସେନ, ଯମୁନାପରିସର, ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ, ସାରସ୍ୱତ ଦେଶ ଅଟୁଲେ। ମରୁଧନ୍ବ ମରୁଭୂମି ଅଟି, ସୌବୀର, ଆଭୀର ଏବଂ ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶକୁ ଗଲେ, ଭାର୍ଗବ ସହିତ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ କିଛି କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ ଲୋକମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଲେ; ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କଲେ ଓ ଗୋମାତାଙ୍କ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ। "ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ, ଆମେ ତୁମ ସେବକ ଓ ପରିଚାରକ; ଋଷିଙ୍କ କୃପାରେ ଆମେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇଛୁ।"—ଏପରି ଅର୍ପଣ କରି, "ଆମର କଥା ତୁମ ଗୁଣଗାନରେ, କାନ ତୁମ ଲୀଳାଶ୍ରବଣରେ, ହାତ ତୁମ ସେବାରେ, ମନ ତୁମ ଚରଣରେ ଲାଗିରହୁ।