ଯେତେବେଳେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ କୌଣସି ରୋଗ, ବିପଦ୍, କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିନଥିଲେ—ନ ଦୈବିକ, ନ ଭୌତିକ, ନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ—ସେ ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଅଶୁଭ କିଛି ଘଟୁନଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ହରି ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଅନେକ ମାସ ଧରି ହସ୍ତିନାପୁରରେ ରହି, ନିଜ ସାଙ୍ଗମାନେ ଓ ପ୍ରିୟ ଭଉଣୀକୁ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଶେଷରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଚାଲିବାକୁ ଅନୁମତି ନେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଙ୍କଲାଗି, ପ୍ରଣାମ କରି, ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ। ବହୁ ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ କେତେକେ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍କଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ—ସୁଭଦ୍ରା, ଦ୍ରୌପଦୀ, କୁନ୍ତୀ, ବିରାଟର କନ୍ୟା, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ୟୁୟୁତ୍ସୁ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଓ ଜୁମ୍ଲା ଭାଇ ନକୁଳ-ସହଦେବ। ବୃକୋଦର ଭୀମ, ଧୌମ୍ୟ ଋଷି ଓ ମତ୍ସ୍ୟନ୍ରାଜ କନ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାରୀମାନେ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟର ବିରହରେ ଅତି ଭ୍ରମିତ ଓ ବିସ୍ମୟାବିସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଶୁଭସଙ୍ଗ ଲାଗିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ମାଧୁର୍ୟ ଶୁଣି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିପାରିବେ କିପରି? ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ପର୍ଶ କରି, କଥାବର୍ତ୍ତା କରି, ସହିତ ଶୋଇ, ବସି, ଖାଇ—ମନ ତାଙ୍କରେ ଏମିତି ଲଗିଥିଲା ଯେ ବିଦାୟ ସହିପାରୁନଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଜଣ, ହୃଦୟ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲା, ଅଧିକ ସ୍ନେହରେ ଅନ୍ଦା ବନ୍ଧା, ଅନ୍ଯଅଞ୍ଚଳରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ। ଘର ନାରୀମାନେ, ଦେବକୀନନ୍ଦନଙ୍କ ବିଦାୟର ବିରହରେ ଅଶ୍ରୁ ଧାରାକୁ ରୋକି ରଖିଥିଲେ, ଭାବିଲେ—"ଘର ଛାଡ଼ିଯିବା ବେଳେ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଘଟୁନାହିଁ।" ଏହି ସମୟରେ ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ଭେରୀ, ବୀଣା, ପଣବ, ଗୋମୁଖ, ଧୁନ୍ଧୁରୀ, ଆନକ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା। କୁରୁବଂଶର ମହିଳାମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ତାରେ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଚୂଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଲଜ୍ଜା ଓ ପ୍ରେମରେ ହସୁଥିଲା। ଗୁଡାକେଶ ଅର୍ଜୁନ, ଯେଉଁଥିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖା, ମୁକୁତ ଓ ମଣିଦଣ୍ଡ ସହିତ ଧଳା ଛତା ଧରିଥିଲେ। ଉଦ୍ଧବ ଓ ସାତ୍ୟକି ଦୁଇଁଜଣ ବିଚିତ୍ର ଚାମର ନେଇ, ମଧୁପତିଙ୍କୁ ପଙ୍ଖା ଜୁଲାଉଥିଲେ, ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷିଥିଲା। ଏଠାଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ—କେତେକ ଯଥାଯଥ, କେତେକ ଅଯଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗୁଣ ଉପରେ ଗୁଣ ଆସିଥିଲା। ଯେଉଁଠାରେ ନଗର ମହିଳାମାନେ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣରେ ଲଗିଥିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଏମିତି ଆକର୍ଷକ କଥା କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ—"ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଏ ସେ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଗୁଣ ଉଦ୍ଭବ ପୂର୍ବରୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ଅବିଭକ୍ତ ରହିଥିଲେ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଓ ଇଶ୍ୱର, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ଗୁଣମୟ ପ୍ରକୃତି ଚଳିତ, ନାମ ଓ ରୂପ ଦେବା ପାଇଁ ସେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।" "ଏହି ଆଶ୍ରୟକୁ ଉପନିଷଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣ ନିଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଦେଖନ୍ତି; ଏହି ପୁରୁଷ ସତ୍ୟ ସଂସାରକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ତାଙ୍କ ସଖ୍ୟତା ବେଦ ଓ ଗୁପ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଗାଯାଯାଏ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଲୀଳାରେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଧରିନାହାନ୍ତି।" "ଯେତେବେଳେ ଅଧର୍ମୀ ରାଜାମାନେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଚଲନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସାତ୍ୱତ ବଂଶରୁ ଏହି ପୁରୁଷ ଧର୍ମ, ଦୟା, ଶ୍ରୀ, ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିର ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଲୋକକଳ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି।" "ୟଦୁବଂଶ କେତେ ଧନ୍ୟ! ମଧୁବନ କେତେ ପବିତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ପୁରୁଷୋत्तମ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବିଚରଣ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଛନ୍ତି। କୁଶସ୍ଥଳୀ ତ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଧରାକୁ ପବିତ୍ର କରିଦେଇଛି, କାରଣ ଏଠାର ଲୋକମାନେ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଦେଖନ୍ତି।" "ଏହି ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ବ୍ରତ, ତୀର୍ଥସ୍ନାନ, ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଭୃଜ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ କଥାମୃତ ପାନ କରି ଏକାନ୍ତ ଭାବେ ତାଙ୍କରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।" "ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଵୟଂବରରେ ସ୍ଵୟଂ ବିର୍ୟରେ ଜିତିଥିଲେ, ଶିଶୁପାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦଳନ କରି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାଜନ୍ଦ୍ରୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶୂରତାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହଜାରେ ହଜାରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।" "ଏହି ନାରୀମାନେ ଜଦିଓ ଲଜ୍ଜା ଓ ପବିତ୍ରତା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ନାରୀତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କର କମଳନୟନ ପତି କେବେଁଁ ଘର ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ରହନ୍ତି।" ଏମିତି କଥାବାର୍ତ୍ତା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ହରି ହସି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲିଲେ। ଅଜାତଶତ୍ରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମଧୁଶତ୍ରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନା ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କୌଣସି ବାହ୍ୟ ବିପଦ ଆସିନପାରିବ। ଶେଷେ, ଶୌରି କୃଷ୍ଣ, କୌରବମାନେ ଦୂରରୁ ଆସି, ବିଦାୟ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ଦେଖି, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସେମାନେ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ବୁଝାଇ, ନିଜ ପ୍ରିୟମାନେ ସହ ନିଜ ନଗର ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ କୁରୁ, ଜାଙ୍ଗଳ, ପାଞ୍ଚାଳ, ଶୂରସେନ, ଯମୁନା ତୀର, ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ, ଓ ସାରସ୍ୱତ ଦେଶ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ। ମାରୁଧନ୍ଵ ମାରୁଭୂମି ଅତିକ୍ରମ କରି, ସୌଭୀର ଓ ଆଭୀର ଦେଶ ଦେଇ ଆନର୍ତ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଭାର୍ଗବ ଅର୍ଥାତ୍ ସାତ୍ୟକି ସହିତ, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନେ କିଛି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ହରିକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଗୋଚରାଣ୍ୟ ଦେଶକୁ ଗଲେ।