ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, କିଛି ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ବେସୁମାର ଅପକର୍ମ କରୁଛନ୍ତି, ଅସ୍ତିକତାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଛନ୍ତି, ନରକୀୟ ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—ସେମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ତୀର୍ଥର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ମହା ଅଭିଲାଷା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣା ଦ୍ୱାରା ମନକୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହି ତପସ୍ୟାର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ବି ହାରାଇଯାଇଛି। ମନ ହାରିଯିବା, ଲୋଭ, ଢୋଙ୍ଗ ଓ ଅପସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ଅଂଶୀକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା, କିମ୍ବା କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ବି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ମହିଷ ଭଳି ଉଲ୍ଲାସ କରି, ପୁଅ ପ୍ରସବରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅପାରଙ୍ଗତ ରହିଯାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଏକଥିରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ, ଦର୍ଶନ ପ୍ରମୁଖମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ହାରାଇଛନ୍ତି, ଫଳସ୍ୱରୂପ ସତ୍ୟର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା ଏହି ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ; କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେବି? ଏହିପରି ଦୁଃଖଦ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଏହି ବଚନଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ତାପରେ ଭକ୍ତି ଆଉଥରେ କହିଲେ, “ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଶୌନକ।” ଭକ୍ତି କହିଲେ, “ଦେବମୁନି ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମୁନି, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ। ଏହି ଜଗତରେ ସଜ୍ଜନଙ୍କର ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ। ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଜୟ ହେଉ। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ରକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।” ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଖି, ନାରଦ ମୁନି ଭକ୍ତିଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, “ବାଳେ, କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦକମଳକୁ ସ୍ମରଣ କର; ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉଅ। ସେଉଁଠି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବ ଦୁର୍ଗତିରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ଗୋପିନୀମାନେ ସଂକଟରେ ଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥିଲେ; ଏହି କୃଷ୍ଣ ଏବେ କେଉଁଠି? କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି, ତୁମେ ସଦା ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ପ୍ରଭୁ ନିମ୍ନଜାତିର ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଆସନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ସଚେତନ ପରମେଶ୍ୱର ତୁମକୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦମୟ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟତମା ଭାବେ ତୁମେ ବିଦ୍ୟମାନ। ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି କହିଥିଲ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଆଦେଶ ଦେଲେ: “ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।” ତୁମେ ଏହି ଆଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣ କଲ, ତେଣୁ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଜଣ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ—ତୁମ ସହରେ ରହିଲେ। ବୈକୁଠରେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର, ପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଛାୟାରୂପ ଧାରଣ କର। ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ, କୃତଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନନ୍ଦରେ ରହିଲ। କଳିରେ ମୁକ୍ତି ଅପସିଦ୍ଧାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ତୁମ ଆଦେଶରେ ସେ ବେଗୁନେ ବୈକୁଠକୁ ଫେରିଗଲା। ଏଠି ମୁକ୍ତି ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଜଣ, ତୁମେ ଯାହାକୁ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ସେମାନେ ତୁମ ପାଖରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି। କଳିରେ ଅବହେଳା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ଚିନ୍ତା କରନି—ମୁଁ ଏଥିପାଇଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କଳି ଯୁଗ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗ ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଦେବି। ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପଛପାଇଁ ରଖି, ମହା ଉତ୍ସବକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ସେବେ ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରିବିନାହିଁ, ନ ତୁମକୁ ସାର୍ବଜନୀନ କରିବି। କଳିରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ତୁମ ସହ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟ ଛାଡ଼ି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ସଦା ପ୍ରେମରୂପୀ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ଅପବିତ୍ର ଜନମାନେ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଅପହତ ହେବେନାହିଁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ମନକୁ ଅପହତ କରିପାରିବେନାହିଁ। ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବେନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏହାର ପ୍ରମାଣ ଗୋପୀମାନେ। ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଉଦିତ ହୁଏ; କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିକୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି; ଏକଥା ଦୁର୍ବାସା ମୁନି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନ ଆଲୋଚନା—ଏସବୁରେ କିଛି ନାହିଁ; କେବଳ ଭକ୍ତି ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ସୂତ କହିଲେ—ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ନିଜ ସ୍ୱରୂପର ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଧାମ ଭକ୍ତି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ନାରଦ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ! ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଅଚଳ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବିନାହିଁ; ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି। ହେ ଦୟାମୟ ମୁନି, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଦୂର କରିଦେଲ। ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ ସ୍ଵଚେତନ ନୁହଁ—ସେମାନେ ଅଚେତନ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେକୁ ଜାଗାଇଦିଅ, ଜାଗାଇଦିଅ।