ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଏକ ଅତି ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ—ଯେଉଁଠି ଦାତା ରତ୍ନ ଦେଇ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଲୋକମାନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ, ଦିବ୍ୟ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଦେଇ ଦେଉଁଥିବା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଧନ, କିନ୍ତୁ ଏକ ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାପ୍ତ ଗୁରୁ ଦେଉଥିବା ବୈକୁଣ୍ଠ ସଫଳତା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବରେ ପାଆନ୍ତି। ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: “ଶୌନକ, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯେ ଆସିଛି ଏହି ଭକ୍ତିମୟ ସ୍ନେହ, ତାହା ଦେଖି ମୁଁ ଚିନ୍ତା କରି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଓ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ କଥା କହିବି। ଏହା ହେଉଛି ଏମିତି କଥା, ଯାହା ଭକ୍ତିର ବନ୍ଧୁଆ ବୃଦ୍ଧି କରେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥାଏ—ତୁମେ ଏହି କଥା କାନ୍ତା ଦେଇ ଶୁଣ। ଏହି କଳି ଯୁଗରେ, ସମୟର ସର୍ପ ଭୟକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, କୀର ମୁନି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ ଶାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିଲା। ମନ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ; ଯାହା ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ସେ ଏହି ଭାଗବତ ପାଇଥାଏ। ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତ କଥା ଶୁଣିବା ପାଇଁ, ପରିକ୍ଷିତ ରାଜା ସଭାରେ ବସିଥିଲେ, ଶୁକ ମୁନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଏକ ଅମୃତ ଘଡ଼ା ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୁକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଏହି ଅମୃତ ଆଣିଛୁ, ଆମେ କଥାର ଅମୃତ ଦିଅ।” ଅମୃତ ଦେବା ପରେ, ରାଜା ପରିକ୍ଷିତ ଅମୃତ ପିବିବାକୁ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ଭାଗବତ କଥାର ଅମୃତ ପିବିବାକୁ ଚାହିଲେ। କିନ୍ତୁ ଶୁକ ମୁନି ଭାବିଲେ, “ଏହି ଜଗତରେ କଣ ଅମୃତ, କଣ କଥା, କଣ କাঁচ, କଣ ମହାରତ୍ନ?” ଏହା ଭାବି ବ୍ରହ୍ମରାତା ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ହସିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିହୀନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶୁକ ମୁନି କଥାର ଅମୃତ ଦେଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଭାଗବତ କଥା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ରାଜା ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ଦେଖି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସତ୍ୟଲୋକରେ ଉପାୟ ତୁଳନା କରି ଅଜନ୍ମା ମୁକ୍ତିର ମାନ ଚାଲିଲେ। ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡିକ ତୁଳନାରେ ଏହି ଭାଗବତ ଗୁରୁତ୍ୱରେ ବଡ଼; ଏହି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। କଳି ଯୁଗରେ କେବଳ ଏହି ଭାଗବତ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିବାରେ ବୈକୁଣ୍ଠ ଫଳ ମିଳିଯାଏ, ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦେହ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଭାଗବତ କଥା ସାତ ଦିନରେ ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ଦୟାଳୁ ଶନକ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ଏହି କଥା ନାରଦକୁ କହିଥିଲେ। ନାରଦଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ଅବସ୍ଥା ମିଳିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସାତ ଦିନରେ ଶୁଣିବା ପ୍ରଣାଳୀ କୁମାରମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଶୌନକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ନାରଦ ଯେଉଁଠି ସଂସାର ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ, ଯେଉଁଠି ସଦା ଗତିଶୀଳ, ସେ କିପରି ଏହି ବୈଦିକ କ୍ରିୟାରେ ଅନୁକୂଳତା ଓ ସନ୍ନିଧି ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ?” ସୂତ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏଠାରେ ଭକ୍ତିମୟ ଏକ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁକ ମୁନି ମୋତେ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ କହିଥିଲେ। ଏକଥା ଏପରି: ଏକ ଦିନ ଭିଶାଳା ନଗରରେ ଚାରି ଶୁଦ୍ଧ କୁମାର ମୁନିମାନେ ଏକାତ୍ମତା ପାଇଁ ଏକଠା ହେଲେ, ସେଠାରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କୁମାରମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ମୁହଁ କାହିଁକି ଅବନତ? ମନ କାହିଁକି ଚିନ୍ତିତ? କାହିଁକି ଦୂତିଆ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ୁଛ? କାହିଁଠୁ ଆସିଛ?” “ଏବେ ତୁମେ ଏକ ସାଧାରଣ ଲୋକ ପରି ହୃଦୟ ଖାଲି ଲାଗୁଛ, ତୁମ ସମ୍ପଦ ହରାଇ ଯାଇଛି ପରି। ଏହା ଏକ ଅସଙ୍ଗ ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଯଥାର୍ଥ ନୁହେଁ—କାହିଁକି ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆସିଛି?” ନାରଦ କହିଲେ: “ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବି ଘୁଞ୍ଚିଛି, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ, ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଛି। ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଘୁଞ୍ଚିଛି। କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନକୁ ନିଜ ଆନନ୍ଦ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଏବେ ପୃଥିବୀ କଳିଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ସଖାରେ ଦୁଃଖିତ। ସତ୍ୟ, ତପ, ଶୁଚିତା, କରୁଣା, ଦାନ ଏବେ ନାହିଁ; ଅପରାଧୀ ଜନ ତାଙ୍କ ପେଟ ଭରିବାକୁ ଚାଲିଛନ୍ତି, ଚତୁର ଭାବରେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ମୂଢ଼, ଅବୁଦ୍ଧି, ଦୁଃଖିତ, ଅଭାଗା; ଭଲ ଲୋକ କମ୍, ଅପସଂସ୍କୃତିରେ ଲିନ, ଏକାନ୍ତବାସୀ ମନେ ଘର ଚାଲାନ୍ତି। ଯୁବତୀମାନେ ଘର ଶାସନ କରନ୍ତି, ଦେବରମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି, କନ୍ୟାମାନେ ଲୋଭରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛନ୍ତି, ପତି-ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟରେ କଳହ। ଅଶ୍ରମ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ ବିଦେଶୀମାନେ ବାଧା କରିଛନ୍ତି; ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦେବମନ୍ଦିର ଧ୍ୱଂସ କରିଛନ୍ତି। କେଉଁଠି ଯୋଗୀ, କେଉଁଠି ବିଦ୍ୱାନ, କେଉଁଠି ଶିଳ୍ପୀ, କେଉଁଠି ଶୁଭ ଚରିତ୍ର; କଳି ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି। ଗ୍ରାମ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଯୁବତୀମାନେ ଖୋଲା କେଶରେ ଅନୈତିକ ଚରିତ୍ର ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ଏହି କଳି ଦୋଷ ଦେଖି, ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଘୁଞ୍ଚି ଯମୁନା ତୀରକୁ ଆସିଲି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳା ହୋଇଥିଲା। ସେଠି ମୁଁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଏକ ଯୁବତୀ ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ବସିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇ ଜଣ ଦୁଃଖିତ ବୃଦ୍ଧ ଶୁଅ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟା ଅନ୍ୟା ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଂଖା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ନିକଟକୁ ଗଲି; ମୋତେ ଦେଖି, ଯୁବତୀ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ କହିଲେ— “ଓ ମୁନି, ଦୟାକରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ, ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦୁନିଆର ପାପ ନାଶ କରେ। ଆପଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ; ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ହେଲେ ଆପଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ମିଳିଥାଏ। ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇ ଜଣ କିଏ? ଏହି କମଳନୟନ ଯୁବତୀମାନେ କିଏ? ଦୟାକରି ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ କଥା କହ। ଯୁବତୀ କହିଲେ: “ମୁଁ ଭକ୍ତି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ମୋର ପୁଅ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, କଳିଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁଃଖିତ। ଏହି ଦେବୀମାନେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ମୋତେ ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେବା କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏପରି ମୋର କଳ୍ୟାଣ ହୋଇନାହିଁ।