ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁହଁରେ ପ୍ରୟାସର ଘମ ରୂପେ ଅଳଙ୍କୃତ ହେଉଥିବା ଚମକ, ତାଙ୍କ ଚୁଲି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଧୂଳିରେ ଆବୃତ, ରଣ ଆଭୂଷଣ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ରିତ—ଏହି କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ମୋର ସ୍ୱରୂପ, ସେ ମୋ ପାଖରେ ରହୁନ୍ତୁ। ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସଂଗୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରଥକୁ ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ। ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ହରଣ କଲେ। ଏହି ପାର୍ଥ ସଖା ଉପରେ ମୋର ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହୁ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଦୋଷବୋଧରେ ନିଜ ଧର୍ମରୁ ଦୂରେଇଯିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ମୂଢତା ଦୂର କଲେ। ଏହି ଚରଣକମଳ ଉପରେ ମୋର ପରମ ଭକ୍ତି ହେଉ। ମୋ ଦୃଢ ଶପଥ ପୂରଣ କରିବାକୁ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, ଉପର ଚୀର ଖସିଯିବା ସହିତ, ହସ୍ତରେ କୋଡ଼ା ନେଇ, ଦୂର୍ଗାମଦ୍ଧ୍ୟରେ ହାତୀ ମାରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ହରିଙ୍କ ପରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ଅନେକ ଥାଏ ଛିଦ୍ରିତ, ମୋର ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଶତ୍ରୁ ମୋ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସୁଛି—ଏହି ମୁକୁନ୍ଦ ମୋର ଶରଣ ହେଉ। ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମୋର ଭକ୍ତି ଏହି ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହୁ, ଯିଏ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ି, ହସ୍ତରେ ରଶି ଓ କୋଡ଼ା ଧରି, ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବାମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଚାଲ, ମଧୁର ହସ, ଚୋରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭଲପାଇବା ଓ କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଲୀଳାକୁ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ କୃଷ୍ଣର ଚିତ୍ତରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଶାହି ସଭାରେ, ରାଜାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ସେଉଁଠି କେବଳ କୃଷ୍ଣ ଉପାଦିକ ହେବାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ଏବଂ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ—ଯିଏ ତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ମନଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଅନୁଭୂତ, ଯେପରି ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ ପାନିରେ ଅନେକ ଭାବେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଛି; ମୋର ଭିନ୍ନତାର ମୂଢତା ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି। ଏପରି ଭାବେ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ମନ, ବାଣୀ ଓ ଦୃଷ୍ଟି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ଲୀନ କରି, ଶ୍ୱାସ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ। ଭୀଷ୍ମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ହେଉଛନ୍ତି ବୁଝି, ସମସ୍ତେ ନିରବ ହେଲେ, ଯେପରି ଦିନ ଶେଷରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବ ଓ ମାନବମାନେ ଢୋଳ ମାଡ଼ିଲେ; ଧର୍ମିକମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଲା। ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପରଲୋକଗମନ ପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭାର୍ଗବପୁତ୍ର, ନିୟମାନୁସାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ତଥାପି ସେ କିଛିଦିନ ଦୁଃଖରେ ଲୀନ ରହିଲେ। ଋଷିମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ଲୀନ କରି, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଉଁପରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଗଜାହ୍ୱୟାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନିଜ ପିତା ଓ ତପସ୍ୱିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ପିତାଙ୍କ ଅନୁମତି ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ଏହି ପ୍ରବଳ ରାଜା ନିଜ ପିତା ଓ ପର୍ଦ୍ଦାଦାଙ୍କ ଅନୁସୃତିରେ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ। ବୀରମାତା ନିଜ ପୁଅକୁ ପୁନଃପୁନି ଅଞ୍ଜଳି କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ନାୟନରୁ ମଙ୍ଗଳ ଅଶ୍ରୁ ଓ ସ୍ନେହରୁ ଅକ୍ଷୀର ଝରୁଥିଲା। ଲୋକମାନେ ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ଅନୁପସ୍ଥିତି ପରେ ପୁନଃ ଫେରିଛନ୍ତି, ସେ ଏବେ ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବେ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ରାଜ୍ୟେଶ୍ୱରୀ, ଆପଣ ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିବେ, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରନ୍ତି।" ଏପରି ଭାବେ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେକୁ ସ୍ନେହ କଲେ, ଖୁସି ରାଜା ହାତୀ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ମଧ୍ୟରେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭାମୟ ମକର ତୋରଣ, କଦଳୀ ଗଛର ଗୁଛ, ଏବଂ ପୋଉ ଗୁଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାର ଉପରେ ଜଳଭରା କଳଶ, ଦୀପ, କଚ୍ଚା ଆମ୍ବ ଶାଖା ମାଳା ଏବଂ ମୁକୁତା ମାଳା ଲଟକାଯିଥିଲା। ନଗର ଚାରିପାଖରେ ସୁନ୍ଦର କୋଟ, ଦ୍ୱାର, ଗୃହ ଏବଂ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର, ମାନ୍ଦିର ଶିଖର ଚମକୁଥିଲା। ଅଙ୍ଗନା, ରାସ୍ତା ଓ ଚଉକ ଶୁଭ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନ ଜଳରେ ଛିଟିଥିଲା; ଚିରା, ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ, ଫୁଲ, ଫଳ, ଚାଉଳ ଉପସ୍ଥାନ ଥିଲା। ସେଇ ଧୃଡ ରାଜା ରାସ୍ତା ଦେଇ ଯିବା ବେଳେ, ନଗର ମହିଳାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ମଙ୍ଗଳ ଉପଚାର—ଧାନ, ଦଧି, ଜଳ, କୁଶ, ଫୁଲ, ଫଳ ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ସ୍ନେହବଶତଃ ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ, ରାଜା ପିତୃ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ମଧୁର ଶିଶୁ ଗୀତ ଶୁଣୁଥିଲେ। ସେଇ ଅଲୌକିକ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ, ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କୁ ପିତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ କଲେ, ଏବଂ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ବାସ କରିଲେ। ସେଠାରେ ଶୟନ ବିଚାନା ଦୁଧର ଫେନ ପରି ଧଳା, ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସୁନାର ନିର୍ମିତ। ସେଠାରେ ସ୍ଫଟିକ ଦେବାଲୟ ଓ ବଡ଼ ମାରକତରେ ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଦୀପ ଜ୍ଵାଳିଥିଲା। ସେଠାରେ ଅପୂର୍ବ ଦେବବୃକ୍ଷର ଉଦ୍ୟାନ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୁଞ୍ଜରଣ କରୁଥିଲେ, ମଦମାତ୍ତ ମୂହିଁମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ନୀଳମଣି ଶିଳାର ଘାଟ ଥିବା ପୋଖରୀ, ତାଳ, ପଦ୍ମ, କୁମୁଦ ଫୁଲରେ ଭରିଥିଲା; ହଂସ, କଦମ୍ବ, ଚକ୍ରବାକ ଚରୁଥିଲେ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି ଏବଂ ଶୁଣି, ରାଜା ଉତ୍ତାନପାଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ।