ଭୀଷ୍ମ ଦେବଙ୍କର ଶରୀର ଶୟନରେ, ତାଙ୍କର ହଜାର ଧାରା ପରି ବହୁଥିବା ଉପଦେଶ ଶାନ୍ତ ହେବାର ପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତକୁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ନୀଳବସନ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଅନିମିଷ ନୟନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମୂଳ ପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ନିବେଶିତ କଲେ। ଏହି ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନ ଓ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭତା ଦୂର ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଳାନ୍ତି ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିମାନେ ଦୂର ହେଲା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ କ୍ରିୟା ବନ୍ଦ ହେଲା, ଭୀଷ୍ମ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, “ମୋ ମନ ଏବେ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସେ ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ବିଲୀନ ହୋଇ ସମୟେ ସମୟେ ପ୍ରକୃତି ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯାଁଠାରୁ ଜନ୍ମର ପ୍ରବାହ ଆସେ। ତିନି ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମ ଅଟୁଟ ରୁହୁ, ଯେଉଁଠି ସେ ତମାଳ ଗଛ ପରି କଳା, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ଚୀର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚୁଲି ଗୁଡ଼ିକୁ ଲହରୀ ପରି ଘେରିଛି, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତାର ଚିହ୍ନ।” ସେ ଏହିମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଖ ଘମରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଘୋଡ଼ା ଧୂଳିରେ ଚୁଲି ଧୂସର ହୋଇଥିଲା, ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଛିଦ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା—ମୋର ସ୍ଵରୂପ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଇ ମହାନ ମହାପୁରୁଷ ମୋ ପାଖରେ ରୁହନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଥ ରଖି, ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ତାହା ସ୍ମରଣ କରି, ମୋ ପ୍ରେମ ପାର୍ଥଙ୍କ ସ୍ନେହୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରୁହୁ। ଅର୍ଜୁନ ସ୍ୱଜନ ଦେଖି ମୁହଁ ଫେରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଭ୍ରମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆତ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିଥିଲେ, ମୋର ପରମ ଭକ୍ତି ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ହେଉ। ମୋ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ପାଳନ ପାଇଁ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତ୍ୟାଗ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରଥରୁ ଲଫି ପଡ଼ି, ଚାବୁକ ହାତରେ ଧରି, ଉପର ଚୀର ଖସିଯାଇ, ହସ୍ତୀ ନିବାରଣ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ପରି ଆଗେ ବଢ଼ିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୋ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ଶରରେ ଶରୀର ଭିନ୍ନ, ରକ୍ତ ଭିଜା, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲି—ସେ ମୁକୁନ୍ଦ ମୋର ଶରଣ ହେଉନ୍ତୁ। ମୃତ୍ୟୁ କାଳରେ ମୋର ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ରୁହୁ, ଯିଏ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥରେ ରେଣ୍ଡା ଓ ଚାବୁକ ଧରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ଏଠି ମୃତ୍ୟୁବର୍ଣ୍ଣୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଵରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୋପୀମାନେ ମତ୍ତତାରେ, ମୂଢ଼ତାରେ, ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଚାଲ, ମନୋହର ହାସ୍ୟ, ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଦୃଷ୍ଟି, ହୃଦୟର ଭାବ ଓ କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ଵରୂପରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ରାଜସଭାରେ, ରାଜାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ତିନି ଏକମାତ୍ର ପୂଜ୍ୟ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ତିନି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ଵରୂପକୁ ମୋତେ ଦେଖାଇଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ, ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ମନ ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତିତ, ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଅନେକ ପାନିରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି। ମୋର ଭିନ୍ନତାର ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି। ଏପରି ଭାବେ, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ମନ, ବାଣୀ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉପରେ ନିବେଶିତ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ଏକତ୍ରିତ କରି, ଶ୍ୱାସକୁ ଭିତରେ ଡାକି, ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ। ଭୀଷ୍ମ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ବିଲୀନ ହେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ଦିନ ଶେଷର ପକ୍ଷୀମାନେ ପରି ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଓ ମାନବମାନେ ଡ଼ମ୍ବ ମାରିଲେ, ସଜ୍ଜନମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଓ ଆକାଶରୁ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପରଲୋକ ଗମନ ପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭାର୍ଗବ ପୁତ୍ର, ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଦିନ ସେ ଗଭୀର ଶୋକରେ ଡୁବିଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ନାମରେ ସ୍ତୁତି କରି, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ଭରି ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ, ଗଜାହ୍ବୟାକୁ ଗଲେ ଓ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଓ ତପସ୍ଵିନୀ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ବାପାଙ୍କ ଅନୁମତି ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପିତା ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କଲେ। ନାୟକମାନଙ୍କ ମାଆ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ବାରମ୍ବାର ଦୁଧ ଓ ମଙ୍ଗଳାଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଫେରିଛନ୍ତି, ସେ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।” “ନିଶ୍ଚୟ, ରାଣୀ, ଆପଣ ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଛନ୍ତି, କାରଣ ଯେଉଁମାନେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରନ୍ତି।” ଏପରି ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହ ସ୍ନେହରେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ଆନନ୍ଦିତ ରାଜା ହାତୀରେ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରରେ ମକର ତୋରଣ, କଦଳୀ ଗଛ ଓ ପନସ ଦାଣ୍ଡ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାର ଜଳ ଭରା କଳଶ, ଦୀପ, ନବାମ୍ର ମାଞ୍ଜି, ମାଣିକ୍ୟ ମାଳା ଓ ମଣିମାଳିକା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦର କୋଟ, ତୋରଣ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଘର ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ମନ୍ଦିର ଚୂଡ଼ା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଆଙ୍ଗନ, ରାସ୍ତା ଓ ଚଉକ ଚନ୍ଦନ ଲେପନରେ ସଫା ଓ ଶିତଳ, ଚିଡ଼ା, ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ଚାଉଳର ନୈବେଦ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଯେଉଁପথରେ ରାଜା ଯାଉଥିଲେ, ସେଠାରେ ନାଗରିକ ମହିଳାମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟ—ଚାଉଳ, ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ, ଦହି, ଜଳ, କୁଶ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ନେଇ ଆସିଥିଲେ।