ଭୀଷ୍ମଦେବ ତାଙ୍କର ଶେଷ ସମୟରେ, ଚାରି ହାତ ଧାରଣ କରି, ହସୁଥିବା ମୁହଁ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଏବଂ ପଦ୍ମ ପରି ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ ନେଇ, ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅନୁରୋଧ କଲେ ଯେ, "ମୋ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦେବଦେବ ଭଗବାନ୍ ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ। ଏହି ରୂପ ହିଁ ମୋ ଧ୍ୟାନର ପଥ।" ଏହା ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାଙ୍କୁ ଶରଶୟ୍ୟାରେ ଶୁଇଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ମନୋୟୋଗରେ ଶୁଣୁଥିଲେ। ସେ ଜାତି, ପ୍ରକୃତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ସଂସାର ଓ ବିରାଗର ଲକ୍ଷଣ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ତାହାର ବିବରଣୀ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦାନ, ରାଜଧର୍ମ, ମୋକ୍ଷ, ନାରୀ ଓ ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତି, ଏହାର ବିଭାଗ ଓ ଯୋଗ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସାରାଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଲେ। ତାହା ସହିତ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଓ ଏହାର ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସ ଦ୍ୱାରା ବିବରଣା କଲେ। ଏପରି ବେଳେ, ଯେଉଁ ସମୟର ଆଗମନ ଯୋଗୀମାନେ ଇଚ୍ଛାମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେହି ଶୁଭ ଉତ୍ତରାୟଣ ସମୟ ଆସିଗଲା। ତେବେ, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ସହସ୍ରଧାରା ଭଳି ବହୁଥିବା ବାଣୀକୁ ନିବୃତ୍ତ କରି, ମନକୁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ରହିତ ଭାବେ, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ, ଯିଏ ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ଅନିମେଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନଶ୍ଟ ହେଲା, ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଲାନ୍ତି କେବଳ ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଦୂର ହେଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହେଲା। ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ସମୟରେ, ସେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, "ମୋ ମନ ଏବେ ସମସ୍ତ ତୃଷ୍ଣା ରହିତ ଭାବରେ ସାତ୍ୱତମୁକ୍ତମଣି, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଛି, ଯିଏ ନିଜ ସ୍ଵାନନ୍ଦରେ ବିଲୀନ ହୋଇ, କେବଳ ଲୀଳାବଶେ ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯାଠାରୁ ଜନ୍ମର ଧାରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ମୋର ନିର୍ମଳ ପ୍ରେମ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହୁ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ଆନନ୍ଦ, ତମାଳ ଗଛ ପରି ଶ୍ୟାମ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ରପରିଧାନ କରିଛନ୍ତି, ଚୁରୁଳି ଚୁରୁଳି କେଶ ଏବଂ ପଦ୍ମମୁଖ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମିତ୍ର।" "ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ମୁଖ ଶ୍ରମର ପସିନାରେ ଭିଜା, ଚୁଲି ଘୋଡ଼ା ଧୂଆଁରେ ଧୂସରିତ, କଞ୍ଚୁକ ଚମକୁଥିବା, ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାଙ୍କ ଚର୍ମ ବିଧ୍ୱସ୍ତ—ସେହି କୃଷ୍ଣ, ମୋର ନିଜ ଆତ୍ମା, ସଦା ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ରହୁ। ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରଥକୁ ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କଲେ—ମୋ ପ୍ରେମ ପାର୍ଥଙ୍କ ମିତ୍ର ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହୁ।" "ପ୍ରତିପକ୍ଷ ସେନା ଦେଖି, ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ହତ୍ୟାର ଅପରାଧବୋଧରୁ ଅର୍ଜୁନ ମୁଖ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ, ତେଣୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ତାଙ୍କର ମୋହ ଦୂର କଲେ—ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ତାଙ୍କର ଚରଣକମଳରେ ରହୁ। ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଚୀର ବିସର୍ଜନ କରି, ଚାବୁକ ହାତରେ ଧରି, ହରି ଭଳି ହସ୍ତୀ ବଧା ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ଆକ୍ରମଣକାରୀ ମୋ ଉପରେ ଧାଉଥିବାବେଳେ, ସେହି ମୁକୁନ୍ଦ ମୋର ଶରଣ ହେଉ।" "ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମୋର ଭକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହୁ, ଯିଏ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ରେନ୍ସ ଓ ଚାବୁକ ଧରିଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କୁ ଏଠାରେ ହତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦେଖି ନିଜ ନିଜ ନିଜ ରୂପ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ରକୁ ଅନୁକରଣ କରି, ମଦ ଓ ଅନ୍ଧତାରେ ତାଙ୍କର ଭାବରେ ବିଲୀନ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜା, କୃଧା ଭରା ଚାହୁଁଣି ଓ ମଧୁର ହସ ଦ୍ଵାରା ଲୀଳା ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।" "ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ରାଜାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ସଭାରେ, ସେଉଁଠି ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ କେବଳ ତିନିଏ ପୂଜ୍ୟ ହେଲେ—ଯିଏ ନିଜ ସ୍ଵରୂପ ଦେଖାଇଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଏହି ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ମନଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଅନୁଭୂତ, ଯେପରି ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ ପାନିରେ ଅନେକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ—ମୋର ଭିନ୍ନତାର ମୋହ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି।" ଏପରି ଭାବେ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ମନ, ବାଣୀ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥିର କରି, ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ବିଲୀନ କରି, ଶ୍ୱାସକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦରେ ବିଲୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ନିରବ ହୋଇଗଲେ, ଯେପରି ଦିନ ଶେଷରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚୁପ ହୋଇଯାନ୍ତି।