ଭୀଷ୍ମ ଶୟନ ଶୈୟା ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ବେଳେ, ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ଯେ, ତୁମେଠାରେ ଯାହା ଅସୁଖଦ, ସେ ସମୟର କ୍ରିୟା। ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ତାହାର ଶାସକମାନେ ସମୟର ଅଧୀନ, ଯେପରି ମেঘମାନେ ପବନରେ ଚଳିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ରାଜା, ଭୀମ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି, କୃଷ୍ଣ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରିଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ତୁମେଠାରେ ମିତ୍ର—ସେଠି କେମିତି ବିପଦ ଆସିପାରିବ?” “ହେ ରାଜା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା କେହି ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; ଗଭୀର ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଜଣେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୋଲି ବୁଝ; ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିବାରୁ, ତୁମେ ଅନାଥମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।” “ଏହି କୃଷ୍ଣ, ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ, ଆଦି ନାରାୟଣ, ଭୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଭ୍ରମିତ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି କେବଳ ଭଗବାନ ଶିବ, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ ଏବଂ ଭଗବାନ କପିଳ ଜାଣନ୍ତି। ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣକୁ ତୁମେ ମାମା ମାନିଛ, ମିତ୍ର ମାନିଛ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପକାରୀ ମାନିଛ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦୂତ, ଏବଂ ରଥୀ ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ—ସେ ଏକା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ଅହଙ୍କାର ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ନିମିତ୍ତରେ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଭେଦ ହୁଏ, ତାହାରେ କେବଳ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।” “ଏହି ଦେଖ, ତାଙ୍କର ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତି ଉପରେ କୃପା—ମୁଁ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ଏବେ କୃଷ୍ଣ ସ୍୵ୟଂ ଆଗରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଯୋଗୀ ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବାବେଳେ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଭଗବାନ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାନଥିବା, ମୋ ଦେହ ତ୍ୟାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ତିନି ହସୁଥିବା ମୁଖ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଚମକୁଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ, ଚାରି ଭୁଜା, ଏବଂ ମୋ ଧ୍ୟାନର ପଥ ଭାବରେ ଆଗରେ ଦଉଡ଼ିଛନ୍ତି।” ସୂତ କହିଲେ: ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶୟା ଉପରେ ଅନେକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣିଲେ। ସେ ପ୍ରକୃତି, ବର୍ଗ, ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ ଲୋକଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବିରକ୍ତି ଓ ଆସକ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦାନ, ରାଜଧର୍ମ, ମୋକ୍ଷ, ନାରୀ, ଭକ୍ତି ଏବଂ ତାହାର ବିଭାଗ ଓ ଯୋଗ ଉପରେ ସାରାଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଜ୍ଞାନୀ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ତାହାର ସାଧନ ଏବଂ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଏପରି ଧର୍ମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହାନ୍ତି, ଉତ୍ତରାୟଣର ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଗଲା। ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ନିଜର ଭାଷାକୁ ଅନେକ ଧାରାରେ ଚଳିଥିବା ଜଳର ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉପସାମ କଲେ, ମନକୁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଆଦି ପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ—ପୀତ ମେଘ ଭୂଷଣ, ଚାରି ଭୁଜା, ଅନ୍ଧିଆ ଚକ୍ଷୁ, ଆଗରେ ଦଉଡ଼ିଥିବା। ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନରେ, ସମସ୍ତ ଅପଶକୁନ ନଶ୍ଟ, ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଲାନ୍ତି ମାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ନଶ୍ଟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ, ଭୀଷ୍ମ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିର୍ମାତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: “ଏପରି, ମୋର ମନ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ, କେବେ କେବେ ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଜନ୍ମର ଧାରା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ସେ ଭଗବାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଛି। ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରେମ ତିନି ଉପରେ ଅଟୁଟ ହେଉ—ତିନି ତିନି ଲୋକର ଆନନ୍ଦ, ତମାଳ ଗଛ ଭଳି ଶ୍ୟାମ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ପୋଶାକ, ଚୁଲ ଲହରି ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଲୋଟସ୍ ମୁଖ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମିତ୍ର। ଯୁଦ୍ଧରେ, ତିନିଙ୍କର ମୁଖ ଶ୍ରମର ଘମରେ ଶୋଭିତ, ଚୁଲ ଘୋଡ଼ାର କୁହୁଡ଼ିରେ ଧୂସର, କୃଷ୍ଣଙ୍କର କବଚ ଚମକୁଥିବା, ମୋର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତିନିଙ୍କର ଚର୍ମ ଭିଦ୍ଧ—ମୋର ଆତ୍ମା କୃଷ୍ଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଉ। ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରଥକୁ ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଖି, ଶତ୍ରୁ ସେନାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା, ତିନି ପାର୍ଥଙ୍କ ମିତ୍ର, ଶତ୍ରୁ ସେନାର ଶକ୍ତି ନେଇଦେଇଥିବା—ମୋ ପ୍ରେମ ତିନି ଉପରେ ଅଟୁଟ ହେଉ। ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଦେଖି, ନିଜ କୁଳକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଅପରାଧରେ ଅର୍ଜୁନ ମନ ହଟାଇଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ଆତ୍ମ ଜ୍ଞାନରେ ତାଙ୍କର ଭ୍ରମ ଦୂର କରିଥିଲେ—ମୋର ପ୍ରେମ ତିନିଙ୍କର ଚରଣ ଉପରେ ଅପରିମିତ ହେଉ। ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଛାଡ଼ି, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ, ରଥରୁ ଲାଗି, ଉପର ଭାଗର ପୋଶାକ ଖସି, ଚାବୁକ ହାତରେ, ହରି ହାତୀକୁ ମାରିବାକୁ ଯାଇଥିବା ଭଳି ଦୌଡ଼ିଲେ। ମୋର ଶରରେ ଭିଦ୍ଧ, ଧନୁ ଭଙ୍ଗ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଶତ୍ରୁ ମୋ ଉପରେ ହମଲା କଲେ—ମୁକୁନ୍ଦ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ହେଉ। ମୃତ୍ୟୁ ବେଳେ, ମୋ ପ୍ରେମ ତିନି ଉପରେ ଅଟୁଟ ରହୁ—ତିନି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥରେ ରଥରେ ରହି, ରାଶ ଏବଂ ଚାବୁକ ଧରି, ଏଠାରେ ହତ ହୋଇଥିବା ମାନେ ତିନିଙ୍କୁ ଦେଖି ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଗୋପିମାନେ, ଚାଲ ଶୋଭାମୟ, ହସ ଆকর୍ଷଣୀୟ, ଚାଉଁ ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରେମ ଏବଂ ଅଭିମାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାକୁ ଅନୁକରଣ କରି, ତିନିଙ୍କର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ରାଜସଭାରେ, ଋଷି ଓ ରାଜାମାନେ ଘିରି, କୃଷ୍ଣ ଏକାମେବ ପୂଜ୍ୟ ହୋଇ, ମୋ ଚକ୍ଷୁ ଆଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ—ତିନି ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମୋତେ ଦେଖାଇଲେ। ମୁଁ ବୁଝିପାରିଲି, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ମନ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରେ, ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ ଜଳରେ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ; ମୋର ଭିନ୍ନତାର ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଗଲା।” ସୂତ କହିଲେ: “ଏପରି, ଭୀଷ୍ମ ମନ, ଭାଷା, ଦୃଷ୍ଟି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ଆତ୍ମାକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ବିଲିନ କରି, ଶ୍ୱାସକୁ ଅନ୍ତରେ ଆଣି, ଶାନ୍ତ ହେଲେ।