ଭୀଷ୍ମ ଶୟନ ଶୈୟା ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପାଞ୍ଡବମାନେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିଲେ । ଏହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ମହିମାକୁ ଜାଣି, ଜଗତର ଏକାଧିପତି ଭାବରେ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ରୂପ ଧରି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମନରେ ବିରାଜିଥିଲେ । ଭୀଷ୍ମ, ପାଞ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁଠି ନମ୍ରତା ଓ ସ୍ନେହ ଭରା ଭାବରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଲେ; ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଭକ୍ତିର ଅଶ୍ରୁ ଝରିପଡ଼ୁଥିଲା । ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, "ହାୟ, କି ଦୁଃଖଦାୟକ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ! ତୁମେ ଧର୍ମର ସନ୍ତାନମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଧର୍ମ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ, ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ, ତଥାପି କଷ୍ଟ ପାଉଛ । ପାଣ୍ଡୁ ବୀରର ଅନ୍ତ ହେବା ପରେ, କୁନ୍ତୀ ଜଣେ ବିଧବା ଏବଂ ଅପରିପକ୍ୱ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଅନେକ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିଛନ୍ତି । ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅସୁବିଧାରେ ପଡ଼ିଛ, ସେ ସବୁ କାଳର କ୍ରିୟା; ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ତାହାର ଶାସକମାନେ କାଳର ଅଧୀନ, ଯେପରି କଳା ହୂଆ କୁ ଚାଲିଯାଏ । ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ହେବା ସମୟରେ, ଭୀମ ଗଦା ଚାଳେ, କୃଷ୍ଣ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରିଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ତୁମର ସଖା—ତେବେ କିପରି ଅପୃୟ ଘଟିପାରିବ? ଏ ରାଜା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କେହି ଜାଣିପାରେନି; ଜିଞ୍ଜାସୁ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇଯାନ୍ତି । ତେଣୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବରେ ବୁଝ; ଏହିପରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତୁମେ ଅନାଥମାନେ ରକ୍ଷା କର । ଏହି କୃଷ୍ଣ ନିଜେ, ମୂଳ ନାରାୟଣ, ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ଚୁପାଇ ରହିଛନ୍ତି, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜଗତକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି ଭଗବାନ ଶିବ, ଦେବ ଋଷି ନାରଦ ଏବଂ କପିଳ ଜାଣିଛନ୍ତି । ଯିଏ ତୁମେ ମାମା ପୁତ୍ର, ପ୍ରିୟ ସଖା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପକାରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦୂତ, ଏବଂ ସାରଥି ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ସେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମା, ନିଜ ଅହଂକାର ରହିତ; ଲୋକମାନଙ୍କ ମନରେ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ତାହାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେବେ ଦୋଷ ଲାଗେନି । ଏହି ରାଜା, ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର କୃପା ଦେଖ; ମୁଁ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ମୋ ଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି । ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଯେତେବେଳେ ଶରୀର ଛାଡ଼େ, ତାଙ୍କର କାମନା ଓ କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଭଗବାନ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ମୋ ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ତାଙ୍କର ହସିଥିବା ମୁହଁ, ଲାଲ ଆଖି, ଦୀପ୍ତିମାନ ପଦ୍ମମୁଖ, ଚାରି ହାତରେ ମୋ ପାଖରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରାସ୍ତା ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଉଭା ଅଛନ୍ତି । ସୂତ କହିଲେ: ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଋଷିମାନେ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣିଲେ । ତିନି ଲୋକର ଲୋକମାନେ, ପ୍ରକୃତି, ଶ୍ରେଣୀ, ଜୀବନ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଏବଂ ବିବେକ ଓ ଆସକ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ । ଦାନ, ରାଜାଧିକାର, ମୋକ୍ଷ, ନାରୀ, ଭଗବାନ ଭକ୍ତି, ଏବଂ ତାହାର ବିଭାଗ ଓ ଯୋଗ ଉପରେ ସାରାଂଶ ଓ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ଜ୍ଞାନୀ ଭୀଷ୍ମ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ତାହାର ସାଧନା, ଏହି ସବୁ ଉପାୟକୁ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସ ଦ୍ୱାରା ବିବେଚନା କଲେ । ଏପରି ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା ବେଳେ, ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ ସମୟର ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ, ଉତ୍ତରାୟଣ ସମୟ ଆସିଗଲା । ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ନିଜ ଭାଷା, ଯାହା ହଜାର ଝରଣା ପରି ବହୁଥିଲା, ତାହାକୁ ଆକୁଞ୍ଚିତ କରି, ମନକୁ ମୂଳ ପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ—କୃଷ୍ଣ, ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଚାରି ହାତ, ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟି ସହ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି । ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନରେ, ସମସ୍ତ ଅପୃୟ ଦୂର ହୋଇ, ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଲାନ୍ତି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ହରାଇଯାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଶାନ୍ତ, ଭୀଷ୍ମ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଶ୍ରୀ ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଏପରି, ମୋର ମନ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସାତ୍ୱତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଇଛି; ତିନି ଜଗତର ଆନନ୍ଦ, ତମାଳ ଗଛ ପରି ଶ୍ୟାମ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଚୀର, ଚୁଲି ହେବା ଲୋକରେ ଘେରା, ପଦ୍ମମୁଖ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସଖା—ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ । ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଉଶ୍ନତାରେ ପରିଶ୍ରମ ଝାଳ ଲାଗିଥିଲା, ଚୁଲି ଘୋଡ଼ାର ଧୂଆଁରେ ଧୂସର, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚରମ ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଛିଦ୍ର—ମୋର ସତ୍ୟ ଆତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ମୋ ସାଥି ହେଉ । ମୋ ସଖାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ରଥକୁ ଦୁଇ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ପାର୍ଥଙ୍କ ସଖା ଯେଉଁଠି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ନେଇଥିଲେ, ମୋର ଭକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ । ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଦେଖି, ନିଜ କୁଳ ହତ୍ୟାର ଦୋଷ ଭାବରେ ଅର୍ଜୁନ ଦୂର ହୋଇଥିଲେ; କୃଷ୍ଣ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେଇ ତାଙ୍କର ଭ୍ରମ ଦୂର କଲେ—ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପାଦକୁ ଦିଅ । ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଛାଡ଼ି, ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ପାଇଁ, କୃଷ୍ଣ ରଥରୁ ଲାଫି ତାଙ୍କର ଉପର ଚୀର ଖସାଇ, ଚାବୁକ ହାତରେ, ହରି ହାତୀ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଲାଗିଥିବା ପରି ଆଗେ ବଢ଼ିଥିଲେ । ମୋ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ, ଧନୁ ବିଭଙ୍ଗ, ଶରୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜି, ଆକ୍ରମଣକାରୀ ମୋ ଉପରେ ଆସିଥିଲେ—ମୁକୁନ୍ଦ ମୋ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ । ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମୋର ଭକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ, ଯିଏ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ରଥପାଳ ଏବଂ ଚାବୁକ ଧରି ଉଭା, ଯିଏ ଦେଖି ଏଠାରେ ହତ ହୋଇଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସ୍ୱରୂପ ପାଇଥିଲେ । ଗୋପିମାନେ, ତାଙ୍କର ଚାଳ ମୂଦ୍ରା, ହାସ୍ୟ ମଧୁର, ଚାହିଁବା ଭାବରେ ସ୍ନେହ ଓ କୃଧା ମିଶି, ମୃଦୁ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ଅନୁକୂଳ କରି, ମୃଦୁ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ରାଜା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଘେରା, ସେଠି କୃଷ୍ଣ ହିଁ ପୂଜ୍ୟ ହୋଇ ମୋ ଆଖି ଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତିନି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ମୋ ପାଖରେ ଦେଖାଇଲେ ।