ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାରେ କହିଲେ—“ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି କଠିନ ତପସ୍ୟାରୁ ଏହି ବାଳକକୁ ବାରଣ କରିବି। ତୁମେ ତମ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଯାଅ। ତୁମର ପ୍ରାଣ ଅଟକି ରହିଥିଲା, ଏହା ମୋ ସହିତ ତୁମର ସଂଯୋଗରେ ହେଉଥିଲା, ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅମାନେ।” ଏହିପରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାଙ୍କ ଅନୁସୂଚନାରେ ଏବଂ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବାର ଭୟରେ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦେଵବ୍ରତ ଭୀଷ୍ମ ଶୟନ କରୁଥିବା ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ। ସେ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଘୋଡା ଉପରେ, ରଥରେ ଚଢି ଯାଇଥିଲେ; ବ୍ୟାସ, ଧୌମ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଯାତ୍ରୀ ହେଲେ। ଏହି ଦଳରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୟାମୟ ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ରଥରେ ଚଢି ଗଲେ। ଏହାରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁବେର ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ପାଣ୍ଡବମାନେ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଅନୁୟାୟୀମାନେ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଦେଵତା ପରି ଦେଖି, ସମ୍ମାନରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେଠାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ଦେବ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ରାଜା ଋଷିମାନେ, ଭାରତମୁନିଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ପର୍ବତ, ନାରଦ, ଧୌମ୍ୟ, ପୂଜ୍ୟ ବଦରାୟଣ, ବୃହଦସ୍ୱ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ରେଣୁକାପୁତ୍ର ରାମ, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମଦ, ତୃତ, ଗୃତସମଦ, ଅସିତ, କକ୍ଷିବାନ, ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, କୌଶିକ, ସୁଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ବ୍ରହ୍ମରତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, କଶ୍ୟପ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ଉପସ୍ଥିତ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଦେଖି, ସଫଳ ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ସଠିକ୍ ବିଭେଦକୁ ଜାଣି, ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ମହିମାକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ହୃଦୟରେ ବସି, ନିଜ ମାୟାରେ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିବା। ସେ, ନମ୍ର ଭାବରେ ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ବସିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଯାଁଠାରେ ଅନୁରାଗ ଅଶ୍ରୁ ଦେଖି, ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। “ହାୟ, କି ଦୁଃଖଦ, କି ଅନ୍ୟାୟ! ଧର୍ମପୁତ୍ରମାନେ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଧର୍ମ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା, ଦୁଃଖ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦୁଃଖରେ ରହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପରେ, କୁନ୍ତୀ, ନବଜାତ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ବିଧବା ହୋଇ, ତୁମ ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ଅନେକ ଦୁଃଖ ସହିଛନ୍ତି, ଜଣେ ଶିଶୁପରି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣ ସମୟ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ତାହାର ଶାସକମାନେ ସମୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଯେପରି ମেঘ ବାୟୁରେ ଚାଲିଥାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା, ଭୀମ ବାହୁବଳୀ ଗଦାଧାରୀ, କୃଷ୍ଣ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ତୁମ ସଂଗୀ, ତାହାଁଠି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କିପରି? ହେ ରାଜା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କେହି ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; ଅନ୍ୱେଷଣଶୀଳମାନେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଭ୍ରମିତ। ସେହିପରି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହିପରି ନିୟତିରେ, ଅନାଥ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମେ ଏବଂ ରାଜା ହେଇ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଭଗବାନ ନିଜେ, ଆଦି ନାରାୟଣ, ଏକ ମାୟାରେ ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ଏହି ଜଗତକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଥିବା। ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଭଗବାନ ଶିବ, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ନାରଦ ଏବଂ କପିଳ ଜାଣନ୍ତି। ଯିଏକି ତୁମେ ମାମା, ମିତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପକାରୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦୂତ, ଚାରିଅଟିୟର ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ, ତାଙ୍କୁ— ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତକୁ ସମଦୃଷ୍ଟି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନରେ ଭିନ୍ନତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ଦୋଷ ନାହିଁ। ଏପରି, ରାଜା, ଦେଖ, ଏକନିଷ୍ଠ ଭକ୍ତିମାନେ ପ୍ରତି କୃଷ୍ଣଙ୍କର କୃପା: ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖୁଛି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜେ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଯେ ଯୋଗୀ, ଭକ୍ତି ସହିତ ମନକୁ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ତାଙ୍କ ନାମ କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ଶରୀର ଛାଡ଼ିବାବେଳେ ଇଚ୍ଛା ଓ କର୍ମ ମୁକ୍ତ ହେଇଯାଏ। ଏହି ଦେବତା, ଭଗବାନ, ମୁଁ ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ହସୁଥିବା ମୁହଁ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ରୂପମୟ ପଦ୍ମମୁଖ, ଚାରି ଭୁଜା ନିର୍ମଳ ରୂପରେ ମୋ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ମୋ ଧ୍ୟାନର ପଥ। ସୂତ କହିଲେ: ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୀର ଶୟନରେ ଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ନିଜ ବିଭିନ୍ନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ; ଋଷିମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣିଲେ। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତି, ବର୍ଗ, ଓ ଜୀବନ ଅବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ବିବେକ ଓ ଅବିବେକର ଲକ୍ଷଣ, ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଆଧାର କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେ ଦାନ, ରାଜନ୍ୟ, ମୋକ୍ଷ, ନାରୀ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତି, ତାଙ୍କର ବିଭାଗ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପ ଓ ଏକାକାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କର ଉପାୟ, ବିଭିନ୍ନ କଥା ଓ ଇତିହାସ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଧର୍ମ ଉପଦେଶ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆସିଗଲା—ଯୋଗୀମାନେ ଚାହୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁର ଉତ୍ତରାୟଣ। ଏପରି, ଏକ ହଜାର ଧାରାରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଏହି ବାଣୀକୁ ଅପସାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ମନକୁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ରହିତ କରି, ଆଦି ପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ—ପୀତବସ୍ତ୍ର, ଚାରି ଭୁଜା, ଅନିମିଷ ନୟନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା। ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନରେ, ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର, ଯୁଦ୍ଧର କ୍ଲାନ୍ତି ମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୂର ହେଲା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ, ତିନି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ମୋ ମନ, ତୃଷ୍ଣାମୁକ୍ତ, ସାତ୍ୱତମୁଖ୍ୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ନିଜ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, କେବେକେବେ ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁରେ ବସିଛି। ମୋ ପ୍ରେମ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ବନ୍ଧି ରହୁ, ତିନି ଜଗତର ଆନନ୍ଦ, ତମାଳ ଗଛପରି କଳା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି ଚମକୁଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ବେଉଁ ପରି କେଶ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମିତ୍ର ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମମୁଖ।