ପଞ୍ଚମ ମାସ ଆସିବା ସମୟରେ, ସେଇ ରାଜକୁମାର ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ସଂଯମ କରି, ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଇ, ଅଚଳ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପରମେଶ୍ୱର ଉପରେ ଅବିଚଳିତ ଥିଲା, ସେ କୌଣସି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖୁନଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ସମସ୍ତ ଦିଗୁ ଠାରୁ ପଛକୁ ଆଣି, ହୃଦୟରେ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ। ସେ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମୂଳପ୍ରକୃତି ଓ ମହାଭୂତଙ୍କର ଧାରକ, ସେଉଁଠି ରହି, ତିନି ଲୋକକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ଏହି ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଂଠି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଦବାଯାଇ, ହାତୀର ମଞ୍ଚ ଭଳି ଝୁଲିଗଲା। ସେ ଯେତେବେଳେ ଅବିଚଳ ଧ୍ୟାନରେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆତ୍ମା ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକମାନେ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ, ହୃଦୟରେ ଭୟ ନେଇ, ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଛାଡ଼ି, ଏପରି ପ୍ରାଣାୟାମ ଆମେ କୌଣସି ଜୀବରେ ଦେଖିନାହିଁ। ଦୟାକରି, ଆମ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ; ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ।” ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: “ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁଙ୍କୁ ଏହି କଠିନ ତପସ୍ୟାରୁ ରୋକିଦେବି। ତୁମେ ତୁମ ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଅ। ତାଙ୍କର ମୋ ସହିତ ଏକତାର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ହେ ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁଅମାନେ।” ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ କ୍ଷତି ଉପରେ ପଡ଼ିବାର ଭୟରୁ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଭବ୍ରତଙ୍କ ଶେୟା ଉପରେ ଯାଉଥିଲେ। ସମୟରେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ, ବ୍ୟାସ, ଧୌମ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହ ଯାଉଥିଲେ। ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଧନଞ୍ଜୟ ସହିତ ରଥରେ ଯାଉଥିଲେ; ସେଉଁଠି ରାଜା କୁବେର ଭଳି ଅଲୋକିକ ଚମକରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଶୟାନ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ସାଥିଓ ଚକ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବ ଋଷିମାନେ, ରାଜରୁଷିମାନେ ଏସିଥିଲେ। ପର୍ବତ, ନାରଦ, ଧୌମ୍ୟ, ବଦରାୟଣ, ବୃହଦାଶ୍ୱ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ, ରେଣୁକାନନ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମଦ, ତୃତ, ଗୃତ୍ସମଦ, ଅସିତ, କକ୍ଷୀବନ, ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, କୌଶିକ, ସୁଦର୍ଶନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୁଷିମାନେ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଆସିଥିଲେ—କଶ୍ୟପ, ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମନ୍ୟେ ଭର୍ଗମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମ ଓ କାଳ ଚିନ୍ତାରେ ନିପୁଣ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଉଚିତ ବିଭେକ ଜଣା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ ଏହି ଦେବମାନବ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜମାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ଯିଏ ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଧାରଣ କରି, ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହିପରେ, ଭୀଷ୍ମ ନମ୍ର ଓ ସ୍ନେହମୟ ଚିତ୍ତରେ ବସିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେ, ନୟନରେ ଅଶ୍ରୁ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ: “ହାୟ, କେତେ ଦୁଃଖଦାୟକ, ଅନ୍ୟାୟ ଯେ, ତୁମେ ଧର୍ମପୁତ୍ରମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛ। ପାଣ୍ଡୁ ମହାବୀର ବିଦାୟ ହେବା ପରେ, କୁନ୍ତୀ ଏକା ଓ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଅନେକ ଦୁଃଖ ସହିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ଅନିଷ୍ଟ କାଳ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ରାଜାମାନେ କାଳର ଅଧୀନ। ଯେଉଁଠି ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା, ଭୀମ ସେଉଁଠି ଗଦାଧାରୀ, ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ତୁମ ସାଙ୍ଗ, ଏଠି କେମିତି ଅପମଙ୍ଗଳ ହେବ? “ହେ ରାଜା, କୌଣସି ଜଣେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିପାରେନି; ଜିଜ୍ଞାସୁମାନେ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାୟାରେ ମୁହଁଖାଇଯାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର, ଏବଂ ତୁମେ ଏହି ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ନିଜେ, ଯିଏ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ରୂପେ ଚଳିଅଛନ୍ତି, ନିଜ ମାୟାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁହଁଖାଇଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତତମ ଶକ୍ତି କେବଳ ଭଗବାନ୍ ଶିବ, ଦେବ ଋଷି ନାରଦ ଓ କପିଳ ଜାଣନ୍ତି। “ଯାହାକୁ ତୁମେ ମାମା, ବନ୍ଧୁ, ସହଯୋଗୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦୂତ, ଚାଳକ ଭାବରେ ଦେଖ, ସେ ଏହି ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ମୁକ୍ତ, ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମନେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତିମାନେ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର କୃପା ଦେଖ, ମୁଁ ଏ ଶରୀର ଛାଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି। “ଯିଏ ଯୋଗୀ, ଭକ୍ତି ସହିତ ମନକୁ ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଶରୀର ଛାଡ଼ିବାବେଳେ ସମସ୍ତ କାମନା ଓ କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହି ଦେବତାଧିଦେବ, ଭଗବାନ୍, ମୋ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ; ଚିରସ୍ମିତ, ରକ୍ତ ନୟନ, କମଳ ମୁଖ, ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ, କନ୍ଧରେ ପୀତାମ୍ବର ଧାରଣ କରି, ମୋ ଧ୍ୟାନର ପଥରେ ବିରାଜିତ।” ସୂତଦେବ କହିଲେ: ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ତୀର ଶେୟା ଉପରେ ଶୟାନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଦ୍ରଢ଼ ଧ୍ୟାନରେ ଶୁଣିଲେ। ସେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱଭାବ, ବର୍ଣ୍ଣ, ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ବିବେକ-ଅନୁସଙ୍ଗ, ଓ ବିବେକ ଅନୁସୂତ୍ର ଆଦି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଦାନ, ରାଜଧର୍ମ, ମୋକ୍ଷ, ନାରୀ ଧର୍ମ, ଭଗବଦ୍ଭକ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭେଦ ଓ ଯୋଗ ଆଦି ବିଷୟରେ ଏକାଏକି ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଜାଣିଲେ। ଭୀଷ୍ମ, ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କର ଉପାୟ ବିଭିନ୍ନ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ଇତିହାସ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଏହିପରି ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ ସମୟର ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଉତ୍ତରାୟଣ ଆସିଗଲା।