ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ, ପ୍ରତି ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ସେ ରାଜକୁମାର ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ସଂଯମ କରି, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନ ଧରି ରହିଲେ। ପଞ୍ଚମ ମାସ ଆସିବା ସମୟରେ, ସେ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ, ଗଛର ତଳେ ମଣ୍ଡ ହୋଇ, ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଚଳ ଥିଲେ, ଏବଂ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜ ମନକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆହରଣ କରି, ହୃଦୟରେ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ପଞ୍ଚଭୂତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବସ୍ଥିତ, ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପରେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଏବଂ ତାହା ସହିତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ପ୍ରାକୃତିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମହାଭୂତଙ୍କ ନାଥ, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ତିନି ଲୋକ କମ୍ପି ଉଠିଲା। ଯେତେବେଳେ ସେ ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଭୂମି ଚାପି ଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଚଢ଼ିବା ପାଇଁ ତାଲିକା ଝୁଲିଯାଏ। ଏପରି ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନରେ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରି, ଜଗତର ଆତ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିବାବେଳେ, ତିନି ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କ ରକ୍ଷକମାନେ ଅତି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶ୍ୱାସହୀନ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଏପରି ପ୍ରାଣସଂଯମ କୌଣସି ଚରାଚର ଜୀବରେ ଦେଖିନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ନିବାସ ଆପଣ। ଦୟାକରି ଆମକୁ ଏହି କ୍ଷୁଭିତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ।” ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ଶିଶୁଙ୍କୁ ଏତେ କଠିନ ତପସ୍ୟାରୁ ବିରତ କରିବି। ତୁମେ ତୁମ ତୁମ ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଅ। ତୁମ ଶ୍ୱାସ ରୋଧ ହୋଇଥିଲା କାରଣ, ତାଙ୍କର ମୋ ସହ ସଂଯୋଗ। ହେ ଉତ୍ତାନପାଦପୁତ୍ରମାନେ!” ଏହିଭଳି, ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବାକୁ ଭୟ କରି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିବା ଆଶାରେ, ରାଜା ଏହିଠାରୁ ଦେଭୃତଙ୍କ ଶୟନସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ। ସେତେବେଳେ, ସେଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଡ଼ି ରଥରେ ଚଲିଲେ, ଏବଂ ବ୍ୟାସ, ଧୌମ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହ ରଥରେ ଚଡ଼ି ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା କୁବେରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯକ୍ଷମାନେ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଶୟିତ ଦେଖି, ଯେପରି ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ଚକ୍ରଧାରୀ କୃଷ୍ଣ ସହ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ଦେବ ଋଷି ଓ ରାଜର୍ଷିମାନେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ପର୍ବତ, ନାରଦ, ଧୌମ୍ୟ, ବଦରାୟଣ, ବୃହଦାଶ୍ୱ, ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ, ଏବଂ ରେଣୁକାନନ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମଦ, ତୃତ, ଗୃତ୍ସମଦ, ଅସିତ, କକ୍ଷୀବନ, ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, କୌଶିକ, ସୁଦର୍ଶନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହ ଆସିଥିଲେ—ବ୍ରହ୍ମରତ, କଶ୍ୟପ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ସେଠାରେ ଏମିତି ମହାନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମନ୍ଦଳୀ ଦେଖି, ଧର୍ମ ଓ ସମୟର ଉଚିତ ମୂଲ୍ୟ ଜଣା ବସୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କଲେ—ଯିଏ ନିଜ ମହିମା ଜାଣିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ ଅଛନ୍ତି। ପାଣ୍ଡବମାନେ ନମ୍ର ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅତି ସ୍ନେହର ଅଶ୍ରୁରେ ଆବୃତ, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହାୟ! ଏହି ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ କିପରି? ହେ ଧର୍ମପୁତ୍ରମାନେ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅଟୁଟ, ତଥାପି ଏପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ। ପାଣ୍ଡୁ ମହାବୀର ଚାଲିଯିବା ପରେ, କୁନ୍ତୀ ଏକା, ଅପ୍ରାପ୍ତ ବୟସର ସନ୍ତାନ ନେଇ, ତୁମ ପାଇଁ ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅସୁଖ, ସେ ସମୟର ଦେଖାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହାର ଅଧୀନ, ଯେପରି ମେଘ ହବାରେ ଚାଲିଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା, ଭୀମ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଧନଞ୍ଜୟ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କୃଷ୍ଣ ସ୍ନେହିତ ମିତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ କିପରି ଅପକୃତି ହେବ? ହେ ରାଜନ୍, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କେହି ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି; ଜିଜ୍ଞାସୁମାନେ ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ମୁହଁ ମୁଡ଼ିଯାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟର ନିୟମ ଭାବେ ମାନ, ଏବଂ ଏପରି ନିୟତ ହୋଇ, ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ଭଗବାନ୍ ନିଜେ, ମୂଳ ନାରାୟଣ, ଏବଂ ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି କେବଳ ଭଗବାନ୍ ଶିବ, ଦେବ ଋଷି ନାରଦ ଓ ଭଗବାନ୍ କପିଳ ଜାଣନ୍ତି। ଯାହାକୁ ତୁମେ ମାମା, ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଷ୍ଟା, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦୂତ, ଚାରିଅଟିଅର ଭାବେ ଦେଖ; ସେ ଏହି ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ, ତାଙ୍କର କୃତ ଭେଦରେ କେବେ ଦୋଷ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଦେଖ, ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କିପରି କୃପା! ମୁଁ ଏହି ଶରଶୟ୍ୟାରେ ଶେଷ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛି, ତଥାପି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଯେ ଯୋଗୀ ଭକ୍ତିସହ ମନକୁ ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠା କରେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିବାବେଳେ ସମସ୍ତ କାମନା ଓ କର୍ମ ରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହି ଦେବଦେବ, ଭଗବାନ, ମୋ ଦେହ ତ୍ୟାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା ମୁହଁ, ରକ୍ତାବରଣ ଦୃଷ୍ଟି, ପଦ୍ମପରି ମୁଖ ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦୃଢ଼ ଧ୍ୟାନର ପଥ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି।” ଏପରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶରଶୟ୍ୟାରେ ଶୟନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷି ଦ୍ରୁତ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣୁଥିଲେ।