ଏହି କଥାରେ, ଏକ ରାଜପୁତ୍ର ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ହେଇଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ମାସରେ ସେ ପ୍ରତି ତିନି ରାତି ପରେ କେବଳ ବେଲ ଓ ବଦରି ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ହରିଙ୍କ ଉପାସନା କରିଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ ସେ ପ୍ରତି ଛଅ ଦିନରେ ଝରିପଡ଼ା ପତ୍ର, ଘାସ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ତୃତୀୟ ମାସରେ ପ୍ରତି ନବମ ଦିନରେ ସେ କେବଳ ପାଣି ପିଇ ରହି, ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ସେ କେବଳ ବାୟୁ ସେବନ କରି, ପ୍ରାଣାୟାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଇ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ପଞ୍ଚମ ମାସ ଆସିଲାପରେ ସେ ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏକ ପାଏଁ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଅଚଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଗୁଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସ୍ଥମ୍ଭ ପରି ଅଚଳ ଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ହୃଦୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖୁନଥିଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚମହାଭୂତର ଆଧାର ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତେବେ ତିନି ଲୋକ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ପାଏଁ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପାଦଅଙ୍ଗୁଠିର ଚାପରେ ପୃଥିବୀ ହେବା ଜଣେ ହାତୀର ମଞ୍ଚ ପରି ଝୁଲିଯାଉଥିଲା। ସେ ଯେତେବେଳେ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରକୁ ବନ୍ଦ କରି ଏକାଗ୍ର ହୋଇଥିଲେ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଅଧିପତିମାନେ ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଓ ଶ୍ୱାସରୋଧ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଏପରି ତପସ୍ୟା କେବେ ଦେଖିନଥିଲୁ। ଦୟାକରି ଆମକୁ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ।” ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟା ବନ୍ଦ କରିଦେବି। ତୁମେ ତୁମ୍ଭର ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଅ। ତାଙ୍କର ମୋ ସହ ଏକତା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା, ହେ ଉତ୍ତାନପାଦନନ୍ଦନମାନେ।” ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ସୂତଦେବୀ କହିଲେ—ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ କିଛି କ୍ଷତି ଭୋଗିବେ କି ନାହିଁ ବୋଲି ଭୟରେ, ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଦେବବ୍ରତ (ଭୀଷ୍ମ) ଶରଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ବ୍ୟାସ, ଧୌମ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଯାଇଥିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଗଲେ; ସେଠାରେ ରାଜା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି କୁବେର ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମକିଉଠନ୍ତି। ପାଣ୍ଡବମାନେ, ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀ କୃଷ୍ଣ ସହିତ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି ନମସ୍କାର କଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ଶ୍ୱର୍ଗରୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି। ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାମୁନିମାନେ, ଦେବମୁନିମାନେ, ରାଜର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ପର୍ବତ, ନାରଦ, ଧୌମ୍ୟ, ବଦରାୟଣ, ବୃହଦଶ୍ୱ, ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ, ଓ ରେଣୁକାପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମଦ, ତୃତ, ଗୃତ୍ସମଦ, ଅସିତ, କକ୍ଷୀବନ, ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, କୌଶିକ ଓ ସୁଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଋଷିମାନେ—ବ୍ରହ୍ମରତ, କଶ୍ୟପ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏପରି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭୀଷ୍ମ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନର ଉପଯୁକ୍ତତା ଜାଣି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ମହିମା ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ହୃଦୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଭୀଷ୍ମ, ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଆଖିରେ ଲୁହ ନେଇ ବସିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଦୟାସୂଚକ ଶବ୍ଦରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହାୟ, ଏତେ ଦୁଃଖ, ଏତେ ଅନ୍ୟାୟ! ହେ ଧର୍ମପୁତ୍ରମାନେ, ଆପଣମାନେ ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଏତେ ଭକ୍ତି କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏପରି ଅବସ୍ଥା କିପରି? ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧା ପାଣ୍ଡୁ ଚାଲିଗଲେ, କୁନ୍ତୀ ଏକା ହୋଇ ଛୁଆମାନେ ସହିତ ଅନେକ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କଲେ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମର ଏସବୁ ଅନିଷ୍ଟ ସମୟର ଫଳ; ସମସ୍ତ ଜଗତ ସମୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ଯେପରି ମେଘ ବାତାସରେ ଚାଲିଯାଏ।” “ଯେଉଁଠି ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା, ଭୀମ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପାଖରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଅଛି, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ତୁମେ ପ୍ରେମିକ—ସେଠି କିପରି ଅନର୍ଥ ହେବ? ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା କେହି ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ; ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଅବାକ୍ ହୋଇଯାନ୍ତି। ତେଣୁ, ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୋଲି ମନେ କର; ଏହିପରି ହେବାକୁ ଥିଲା, ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷା କର। ଏହି କୃଷ୍ଣ, ମୂଳ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ, ବୃଷ୍ଣିମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତି କେବଳ ଶିବ, ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଓ କପିଳ ଜାଣନ୍ତି। ଯାହାକୁ ତୁମେ ମାମା, ବନ୍ଧୁ, ଉପଦେଷ୍ଟା, ଦୂତ, ସାରଥି ବୋଲି ମନେ କର, ସେସବୁ ତାଙ୍କୁ ଲାଗି ନୁହଁ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ଅହଂକାର ରହିଥାଏ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମନେର ଭିନ୍ନତା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଦେଖ, ଏକାନ୍ତିକ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ତାଙ୍କର କୃପା କିପରି! ମୁଁ ଏହି ଶରଶଯ୍ୟାରେ ପଡ଼ି ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଛି, କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ମୋ ପାଖରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଯେ ଯୋଗୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେହ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେ ଚିତ୍ତ ଓ କର୍ମ ରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି, ସେ ମୋ ଦେହ ତ୍ୟାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତୁ; ହସୁଥିବା ମୁଖ, ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ ପଦ୍ମମୁଖ ଓ ଚାରି ଭୁଜାରେ ଦ୍ୱାରା, ସେ ମୋ ଧ୍ୟାନର ପଥରେ ଦର୍ଶନ ଦେଉଛନ୍ତି।