ମୁକୁନ୍ଦ, ଭଗବାନ୍, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧାମକୁ ଚଲିଗଲେ, ସେହି ଦିନଠାରୁ କଳି ଯୁଗ ଆସିଗଲା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଉପାୟକୁ ବାଧା ଦେଇବାକୁ ଲାଗିଲା। ରାଜା ତାଙ୍କର ଦିଗ୍ବିଜୟ ସମୟରେ କଳିଠାରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ, ଏବଂ କଳି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶରଣ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିନଥିଲି, ଯେପରି ମଧୁ ଆହୁରିଆ ମଉମାଛୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ଏହି କଳି ଯୁଗରେ ଯାହା ତପ, ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ, ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ କେଶବଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ ହାସଲ ହୁଏ। କଳିକୁ ଏକାକାର, ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ସାର ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ୍ନେ ତାଙ୍କୁ କଳି ଜନ୍ମାର୍ଥିନ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳରେ ସାର ସମସ୍ତଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି; ପୃଥିବୀରେ ବସ୍ତୁମାନେ କେବଳ ଖୋଲି ଭଳି ରହିଯାଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୃହଗୃହେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଯେମାନେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅନେକ ପାପ କରନ୍ତି, ନାସ୍ତିକ, ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ—ସେମାନେ ତଥାପି ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀରେ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥର ସାର ଲୁଚିଯାଇଛି। ଯେମାନେ ମନରେ ଅତ୍ୟଧିକ କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ତୃଷ୍ଣାରେ ଅସ୍ଥିର, ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର ସାର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ମନର ପରାଜୟ, ଲୋଭ, କୃତ୍ରିମତା, ଅପସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ହରାଇଯାଏ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସହ ଭଏଁସା ପରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ପୁଅ ପ୍ରସବରେ ଦକ୍ଷ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅଦକ୍ଷ। ଏବେ କୌଣସି ସଠିକ୍ ବୈଷ୍ଣବତ୍ୱ ମିଳୁନାହିଁ, ଦର୍ଶନର ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ସେହିପରି ସତ୍ୟର ସାର ସମସ୍ତଠାରୁ ହରାଇଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୁଗର ଏହି ପ୍ରଭୃତି, କିଏ ଦୋଷ ଦେବେ? ଏହିପାଇଁ ପଦ୍ମନେତ୍ର ଭଗବାନ୍ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି। ସୂତ ଉବାଚ: ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ଭକ୍ତି ପୁନି କହିଲେ, "ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଶୌନକ।" ଭକ୍ତି କହିଲେ: "ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁନି, ତୁମେ ଧନ୍ୟ; ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିଛ, ଏହି ଲୋକରେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏକ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜୟ ହେଉ। ତାଙ୍କ କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଦ ଲାଭ କଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ, ଶୁଭର ଭଣ୍ଡାରକୁ, ନମସ୍କାର କରେ।" ଏହିପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ମହିମା—ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ। ନାରଦଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଭକ୍ତିଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ନାରଦ କହିଲେ: "ଶିଶୁ, କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କର—ତୁମର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ।" "ସେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବ ସଙ୍କଟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ଗୋପାଳନୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ସେଇ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ?" "କିନ୍ତୁ, ଭକ୍ତି, ତୁମେ ସେଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ପ୍ରଭୁ ନିମ୍ନଜାତିଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି।" "ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ; କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ।" "ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଚେତନ୍ୟ ତୁମକୁ ଶୃଙ୍ଗାର ମୂର୍ତ୍ତିରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବରେ, ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।" "ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି ପଚାରିଥିଲ—'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ତାହାପରେ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ—'ମୋର ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।'" "ତୁମେ ଏହି ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲ, ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀର ଭୁମିକା ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଜଣ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ।" "ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ପୋଷଣ କର, ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷିବା ପାଇଁ ଛାୟା ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ।" "ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ, ଏବଂ କୃତରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲ।" "କଳିରେ, ମୁକ୍ତି ଅପସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବିନଶିଗଲା; ତୁମ ଆଦେଶରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲେ।" "ମୁକ୍ତି ଏଠାରେ ତୁମ ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଭାବେ ତୁମ ପାଖରେ ସୁରକ୍ଷିତ।" "ଅବହେଳାର ଫଳରେ, ଏହି କଳି ଯୁଗରେ ତୁମ ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ଚିନ୍ତା କରନି—ମୁଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି।" "ହେ ଶୁଭଙ୍ଗି, କଳି ଭଳି ଯୁଗ କେବେ ନଥିଲା; ଏହି ଯୁଗରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବି।" "ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପଛରେ ରଖି, ବଡ଼ ପର୍ବଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବି; ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ନ ହରିର ସେବା କରିବି, ନ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାର କରିବି।" "ଏହି କଳି ଯୁଗରେ ଯେମାନେ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ।" "ଯେମାନେ ହୃଦୟରେ ସଦା ଭକ୍ତିର ରୂପେ ପ୍ରେମ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଅପବିତ୍ର ଜନ୍ତୁମାନେ ସେମାନେକୁ କେବେ କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।" "ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର, ସେମାନେକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମଧ୍ୟ ବଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।" "ତପ, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରି ମିଳନ୍ତି ନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏହାର ଦ୍ରଷ୍ଟାନ୍ତ ଗୋପୀମାନେ।" "ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଭକ୍ତିର ପ୍ରେମ ଜନ୍ମେ; କଳିରେ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତି—ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ ଦେନ୍ତି।" "ଯେମାନେ ଭକ୍ତିବିପରୀତ, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି; ଏକଥା ଦୁର୍ବାସା ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।" "ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ତୀର୍ଥ, ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନଚର୍ଚ୍ଚା—ଏହା ସବୁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ।" ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳରେ ଯୁକ୍ତ ଭକ୍ତି ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ନାରଦ, ତୁମେ କେତେ ଧନ୍ୟ! ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଭକ୍ତି କେବେ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଅଟୁଟ।