ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ମୁକ୍ତିକୁ ଆଶା କରୁଥିବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ବିରକ୍ତ, ସେ ନିରନ୍ତର ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ, ଭକ୍ତି-ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ୍—ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହିପରେ, ରାଜପୁତ୍ର ଏହି ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ମଧୁବନକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ତପୋବନକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଏକ ମହାର୍ଷି ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଏବଂ ସେ ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ନାରଦ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତାରେ ବସିଛ? ତୁମ ମୁହଁ ଦୁଃଖରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି। କି ତୁମ ଆଶା କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଧନ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ, ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ?" ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପଞ୍ଚବର୍ଷୀୟ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ମାଆ ସହ ଏକ କ୍ରୂର ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ବନବାସ ପାଇଛି; ସେ ଏକ ମହାମୁନି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତିନି ଜଣେ ଅସହାୟ ହୋଇ ତପୋବନରେ ଅଛନ୍ତି, ମୋ ଆଶା ଯେ, ଓଁହାଁକୁ କୌଣସି ବଘ ଆଘାତ ନ କରନ୍ତୁ—ସେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଶୁଅଛନ୍ତି, ଭୁକ୍କି ଅଟୁଟିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଶୁଷ୍କ। ମୋର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖ, ଏକ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଜିତ ହୋଇଛି! ମୁଁ ତାହାକୁ, ଏତେ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ମୋ ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇଁ ଆସିଥିବା ସେଇ ଶିଶୁକୁ, ସ୍ନେହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଲି ନାହିଁ—ମୁଁ କେତେ ନିମ୍ନ!" ନାରଦ କହିଲେ—"ହେ ଜନପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ। ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଜ୍ଞାନେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ରାଜା, ସେ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ଯାହା ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତୁମ ପାଇଁ ସେ ଶୀଘ୍ର ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତି ଆଣିଦେବେ।" ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ଏହି ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଭୂମିପତି, ରାଜସିକ ଭୋଗକୁ ଅବହେଳା କରି, କେବଳ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଉପରେ ମନ ଦେଲେ। ସେଠି, ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପାସନା କଲେ। ତିନି ରାତି ପରେ ପରେ କେବଳ ବେଲ ଓ ବଦର ଫଳ ଖାଇ, ଏକ ମାସ ହରିଙ୍କ ଉପାସନା କଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ, ଛଅ ଦିନ ପରେ ପରେ, ଝରିପଡିଥିବା ପତ୍ର, ଘାସ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତୃତୀୟ ମାସରେ, ନଅ ଦିନ ପରେ ପରେ, କେବଳ ଜଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ। ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ପରେ ପରେ, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ୍ତ ରହି, ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପଞ୍ଚମ ମାସ ଆସିଲାପରେ, ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ପାଦ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଅଚଳ ଦ୍ୱାରା ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ନିଜ ମନକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକର୍ଷିତ କରି, ହୃଦୟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଛି, ସେଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଧାର, ପ୍ରକୃତି ଓ ମହାଭୂତଙ୍କର ନାଥ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ, ତେବେ ତିନି ଲୋକ କମ୍ପିଉଥିଲା। ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ପାଦ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବାରେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଂଠି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଅଧୋକୁ ଝୁକିଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ହାତୀର ଚରଣ ତଳରେ ମଞ୍ଚ ହେବା। ସେ ଯେବେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରକୁ ବନ୍ଦ କରି ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ତିନି ଲୋକ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକମାନେ ଦମ୍ବିତ ଏବଂ ଶ୍୵ାସ ରହିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ଶରଣାଗତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ କହିଲେ—"ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ବେଚଳିତ ହୋଇଛୁ; ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବରେ ଏପରି ପ୍ରାଣନିଗ୍ରହ ଆମେ ଦେଖିନଥିଲୁ। ଆମେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛୁ, ଦୟାକରି ଏହି ବିପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କର।" ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—"ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଇ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଏହି କଠିନ ତପସ୍ୟାରୁ ବିରତ କରାଇଦେବି। ତୁମେ ତୁମ ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଅ। ତାଙ୍କର ମୋ ସହ ଏକତା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପ୍ରାଣ ଅଟକିଯାଇଥିଲା, ହେ ଉତ୍ତାନପାଦନନ୍ଦନମାନେ।" ଏଠାରେ, ସୂତ ଜୀ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ—"ତାଙ୍କର ପ୍ରଜାମାନେ କିଛି କ୍ଷତି ନ ପାଉନ୍ତିବା ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ଶେୟା ଉପରେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେବେ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ, ବ୍ୟାସ, ଧୌମ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ସହ ଚାଲିଗଲେ। ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ସହ ରଥରେ ଯାଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ରାଜା କୁବେରଙ୍କ ପରି ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମ ଭୂମିରେ ଶୟାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ସାଥୀମାନେ ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ସହ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେଠି, ସମସ୍ତ ମହାମୁନି, ଦିବ୍ୟ ଋଷି ଏବଂ ରାଜର୍ଷିମାନେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ। ପର୍ବତ, ନାରଦ, ଧୌମ୍ୟ, ବଦରାୟଣ, ବୃହଦଶ୍ୱ, ଭରଦ୍ୱାଜ ଓ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ, ରେଣୁକା ପୁତ୍ର, ବଶିଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମଦ, ତୃତ, ଗୃତ୍ସମଦ, ଅସିତ, କକ୍ଷୀବାନ, ଗୌତମ, ଅତ୍ରି, କୌଶିକ, ସୁଦର୍ଶନ, ବ୍ରହ୍ମରଥ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ, କଶ୍ୟପ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ସମୟ-ସ୍ଥାନର ବିଭେଦ ଜାଣିଥିବା ଭୀଷ୍ମ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ମହିମା ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଅବତରଣ କରିଛନ୍ତି। ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୁ, ଯେଉଁମାନେ ନମ୍ରତା ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ଆସିଥିଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ଅଞ୍ଜଳି ଭରି ନୟନ ଜଳେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ କହିଲେ—"ହାୟ, କେତେ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅନ୍ୟାୟ! ଧର୍ମପୁତ୍ର ତୁମେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ, ଅଚ୍ୟୁତରେ ଭକ୍ତ, ଏପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।