ନାରଦ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲାବେଳେ, ସେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ, “ବାଳକ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି, ଶୁଣ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଦୂର ହେବ। ଯେଉଁ ଦିନ ମୁକୁନ୍ଦ, ଭଗବାନ ଏଇ ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧାମକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେଇ ଦିନଠାରୁ କଳିଯୁଗ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ପଥକୁ ବାଧା ଦେଲା। ରାଜା ତାଙ୍କ ବିଜୟ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ କଳିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆଶ୍ରୟ ମାଗିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲି ନାହିଁ, ଯେପରି ମଧୁ ସଂଗ୍ରାହକ ମଧୁମକୁ ଛାଡିଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଫଳ ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ ବା ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ, କଳିଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କଲେ ସେଇ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳିଯାଏ। କଳିଙ୍କୁ ଏକ ଅସାର, ନିର୍ବିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ ତାଙ୍କୁ କଳିଯୁଗର ଲୋକମାନଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ରଖିଦେଲେ। ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ସବୁଠାରୁ ସାର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଛି; ଏବେ ପୃଥିବୀରେ ସବୁ ବସ୍ତୁ ମାନେ ବିଜ ଶୂନ୍ୟ ଛୋଟ ଖୋଲା ଭଳି ଅଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରୁ କଥାର ସାର ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାଇଛି। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରୁଥିବା, ନାସ୍ତିକ, ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ରହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠାର ସାର ନାଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ତାଙ୍କ ମନ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠାର ତପସ୍ୟାର ସାର ମିଳୁନାହିଁ। ମନର ପରାଜୟ, ଲୋଭ, କୃତ୍ରିମତା, ଅପସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀସହ ମହିଷ ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅପରାଙ୍ଗତ। ଏବେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଖରା ଭାବରେ ଶୁଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟର ସାର ସମସ୍ତଠାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ; କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେବି? ଏହିପରି ସମୟରେ ପଦ୍ମନେତ୍ର ଭଗବାନ ସମୀପରେ ରହି ସବୁ ଦୁଃଖ ସହନ କରିଛନ୍ତି। ସୂତ ମୁନି କହିଛନ୍ତି—ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ଏବେ ଭକ୍ତି ମାତା ପୁଣି କହିଲେ, “ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଶୌନକ!” ଭକ୍ତି କହିଲେ, “ଦେବମୁନି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛ। ଏହି ଜଗତରେ ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଜୟ ହେଉ, ତାଙ୍କୁ ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ମାୟାର ଆଧାର, ଯେଉଁଠି ସେ ଗୋଟିଏ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି! ତାଙ୍କ କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ରକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏଠାରେ ସ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ମହିମା ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏବେ ନାରଦ ଭକ୍ତିର ଦୁଃଖ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି। ନାରଦ କହିଲେ, “ବାଳିକେ, କାହିଁକି ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କର, ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ। ସେଇ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବମାନଙ୍କ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ଗୋପାଳିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଏବେ ସେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? କିନ୍ତୁ ହେ ଭକ୍ତି, ତୁମେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବି ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ସେ ନିମ୍ନ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଆସନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ, କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। ଏପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଚେତନ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନ ତୁମକୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦ ରୂପେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ; ତେବେ କୃଷ୍ଣ କହିଥିଲେ, “ମୋର ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।” ତୁମେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରିଲ, ତେଣୁ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ତୁମର ସହଯୋଗୀ କରିଦେଲେ। ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପୋଷଣ କର, ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ ପାଇଁ ତୁମେ ଛାୟା ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କର। ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିଲ, ଏବଂ କୃତଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନନ୍ଦରେ ରହିଥିଲ। କଳିରେ ମୁକ୍ତି ଅପସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲା। ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ତୁମେ ମନେ କଲେ ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଏହି ଦୁଇ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ—ତୁମେ ପୁତ୍ର ଭାବେ ରଖିଛ। ବିସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହି କଳିଯୁଗରେ ତୁମର ଏହି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଦୃଢ଼ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ଚିନ୍ତା କରନି, ମୁଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି। ହେ ସୁନ୍ଦରି, କଳିଯୁଗ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗ ନାହିଁ; ଏଠି, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି। ଅନ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମକୁ ପରିହାର କରି, ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରିବି; ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ ନ ହରି ସେବା କରିବି, ନ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାର କରିବି। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ତୁମ ସହ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପରାଧୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ। ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟରେ ସଦା ପ୍ରେମରୂପୀ ଭକ୍ତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଅଶୁଦ୍ଧ ଦେହୀମାନେ ସେମାନେଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିମୟ ଚିତ୍ତ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରିକୁ ଲାଭ କରିହେବ ନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏହାର ସାକ୍ଷୀ ଗୋପୀମାନେ।