ଏକ ଦିନ, ଏକ ମହାନ ଋଷି, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଶାନ୍ତି ଓ ମୌନ ରେହି, ଅଳ୍ପ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି, ପୃଥିବୀ, ପାଣି ବା ଅନ୍ୟ ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ନିଜ ଇଛାରେ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟିତ ହେବାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସେବା କରାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭଗବଦ୍ ରୂପକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏଭଳି ଶରୀର, ମନ, ବାଣୀ ଓ ହୃଦୟର ଭକ୍ତି ସହିତ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେବା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ସେବା ସଫଳ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ କପଟ ଛାଡ଼ି ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି ଓ ସେମାନେ ଯେଉଁ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ଯାହା ସାଧାରଣ କର୍ମରେ ମିଳେନାହିଁ, ତାହା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ନିରନ୍ତର ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋକ୍ଷ ଲାଗି ଭକ୍ତିଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରି ଶିକ୍ଷା ପାଇ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ରାଜକୁମାର ଭଗବତ୍ ପଦଛିହ୍ନରେ ପବିତ୍ର ମଧୁବନକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ନମସ୍କାର କରି, ସେଠାକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠି ତପୋବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଋଷି ଗୃହର ଅନ୍ତଃପୁରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଚିତ୍ର ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସୁବିଧାଜନକ ଆସନେ ବସି, ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ଏମିତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଛ? ତୁମ ମୁହଁ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି। କି ତୁମର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା କର୍ମ, ଧନ ସହିତ ଜଡିତ, ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ?” ରାଜା କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଶିଶୁ ପୁଏ ଏକ କ୍ରୁର ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମାଆ ସହିତ ଅତ୍ୟାଚାର ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟକୁ ନିଷ୍କାସିତ ହୋଇଛି, ସେ ଏକ ମହାନ ତପସ୍ବୀ। ଶିଶୁ ଅସହାୟ ଭାବେ ଅରଣ୍ୟରେ ଅଛି, ଭେଡ଼ିଆମାନେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କରି ଦେବେ କି? ସେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଶୟାନ, ଭୁକ୍କ ଓ ମୁଁହ ମାଳି ଶୋକିତ। ମୋର ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଦେଖ, ଏକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଜିତ୍ତ ହୋଇଛି! ଯେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶିଶୁ ଭଲପାଇ ମୋ ଛାତିରେ ଆସିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇପାରିଲିନାହିଁ—ମୁଁ କେତେ ନିମ୍ନ!” ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ଜନପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଏ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସେ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ। ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ଜାଣିନାହଁ, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଯଶ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ସେ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ଯାହା ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ଅମର ଯଶ ଆଣିବେ।” ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ—ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭୂପତି ରାଜା ତାଙ୍କର ରାଜସିକ ଶ୍ରୀକୁ ଅବହେଳା କରି, କେବଳ ପୁଏ ଉପରେ ମନ ଦେଲେ। ସେଉଁଠି, ପୂତିତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି ଭଗବତ୍ ସେବା କଲେ। ପ୍ରତି ତିନି ରାତି ପରେ, କେବଳ ବେଲ ଓ ବଦର ଫଳ ଖାଇ, ଏକ ମାସ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ, ପ୍ରତି ଷଷ୍ଠ ଦିନେ ଗଛର ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର, ଘାସ ଆଦି ଖାଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତୃତୀୟ ମାସରେ, ପ୍ରତି ନବମ ଦିନେ କେବଳ ପାଣି ଉପରେ ରହି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ। ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ, ପ୍ରତି ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନେ କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ରହି, ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପଞ୍ଚମ ମାସ ଆସିଲାପରେ, ପ୍ରାଣ ନିଗ୍ରହ କରି, ଏକ ପାଏ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଅଚଳ ହୋଇ, ନିର୍ବିକାର ଚେତନାରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ନିଜ ମନକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ହୃଦୟରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ମହାଭୂତ ଓ ତିନି ଲୋକଙ୍କ ଆଧାର ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ। ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ପାଏ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦଢ଼ି ହୋଇ ବସିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଠୁଣ୍ଡି ଚାପରେ ଭୂମି ଝୁକିଗଲା, ଯେପରି ହାଥୀର ଭାରେ ମଞ୍ଚ ଢେକିଯାଏ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଅବିଚଳ ଧ୍ୟାନରେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ସଂସାରର ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଅଧିପତିମାନେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଶ୍ୱାସହୀନ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଦେବମାନେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏମିତି ପ୍ରାଣ ନିଗ୍ରହ ଆମେ ଦେଖିନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ଚଳ ଅଚଳ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଆପଣ। ଦୟାକରି ଆମ ପୀଡ଼ା ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଇଛୁ।” ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେ ପୁଏଙ୍କୁ ଏହି କଠିନ ତପସ୍ୟାରୁ ବିରତ କରାଇବି। ତୁମେ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଅ। ତାଙ୍କର ମୋ ସହ ଏକତା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ପ୍ରାଣ ନିଗ୍ରହ ହୋଇଥିଲା, ହେ ଉତ୍ତାନପାଦ ପୁତ୍ରମାନେ।” ଏଠାରେ, ଶୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେବା ଭୟ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ରାଜା ଏଠାରୁ ଦେବବ୍ରତ ଶୟନ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେବେଳେ, ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି, ରଥରେ ଅନୁସରଣ କଲେ; ବ୍ୟାସ, ଧୌମ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଧନଞ୍ଜୟ ସହ ରଥରେ ଯାଉଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା କୁବେରାଙ୍କ ଭଳି ଚମକିଉଠିଲେ। ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖି, ସେଉଁଠି ପାଣ୍ଡବମାନେ, ତାଙ୍କର ଅନୁଚରମାନେ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ ସହିତ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ, ଦେବ ଋଷିମାନେ, ରାଜା ଋଷିମାନେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ପର୍ବତ, ନାରଦ, ଧୌମ୍ୟ, ପୂଜ୍ୟ ବଦରାୟଣ, ବୃହଦଶ୍ୱ, ଭରଦ୍ୱାଜ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନେ, ରେଣୁକାପୁତ୍ର, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।