ହାୟ, ମୋର ଅଜ୍ଞାନ କେତେ ଗଭୀର ଭାବେ ମୋ ପାପୀ ହୃଦୟରେ ଗଢ଼ିଯାଇଛି! ଅନ୍ୟର ଦେହ ପାଇଁ, ମୁଁ ଅନେକ ସେନାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୋଇଛି। ଯଦି ମୁଁ ଦଶ ହଜାର ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି, ତଥାପି ଶିଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବନ୍ଧୁ, ଜନ, ପିତା, ଭାଇ, ଗୁରୁମାନେ ଆଦିଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିବା ପାପରୁ ମୁଁ କେବେ ମୁକ୍ତ ହେବିନି। ଏକ ରାଜା ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ ଏହା ପାପ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅନୁଶାସନ ମୋତେ ବୁଝିବାକୁ ଦେଉନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁତା ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ସେହି ମହିଳାମାନେ ଯାହାଙ୍କର ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ହତ୍ୟା ହୋଇଛି, ଘରସ୍ଥମାନେ କରାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତାହା ଦୂର କରିପାରୁନାହିଁ। ଯେପରି ମଳିନ ପାଣିକୁ କେବଳ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ପରିଷ୍କାର କରିହେବ ନାହିଁ, ବା ମଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଦ୍ୟର ଦାଗ ହଟେ ନାହିଁ, ସେପରି ଜୀବହତ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ପାପ ହରିପାରେ ନାହିଁ। ଏବେ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ, ଯାହାକୁ ସାତ ରାତି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଆକାଶରେ ଚଳାମାନ ଜୀବମାନେ ଦେଖିପାରିବେ। ‘ଓଁ, ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଜାଣି, ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଶୁଦ୍ଧ ପାଣି, ଫୁଲ, ବନ୍ୟ ମୂଳ, ଫଳ, କୋମଳ ଅଙ୍କୁର, ତରୁଣ ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଶେଷକରି ପ୍ରିୟ ତୁଳସୀପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ପୂଜା ପାଇଁ ମାଟି, ପାଣି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନର ମୂର୍ତ୍ତି ମିଳିଲେ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣଶୀଳ, ଶାନ୍ତ, ମିତଭୋକ୍ତା ଓ ମନ୍ନୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍। ଭଗବାନ୍ ସ୍ତୁତିମୟ ଶ୍ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବେ, ତାଙ୍କର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱେଚ୍ଛା କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟ ହେବେ; ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ବିଚାର କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସେବା କରାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରି ଭାବରେ ଦେହ, ମନ, ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ହୃଦୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେବା କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେମାନେ ଚତୁର୍ନାଟକ ଛାଡ଼ି ସଠିକ୍ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଭଗବାନ୍ ସେମାନଙ୍କର ଭକ୍ତିକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତି, ଯାହା ସାଧାରଣ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ବିରକ୍ତ, ସେ ନିରନ୍ତର ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ୍, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ। ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ଶିର ନମାଇ, ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ପବିତ୍ର ମଧୁବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରୟାଶ୍ଚିତ୍ତ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ମୁନି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଲେ, ଏବଂ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନରେ ବସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତାରେ ବସିଛ? ତୁମ ମୁହଁ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି। କି ଚାହିଦା କିମ୍ବା ଧର୍ମ, ଧନ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ?" ରାଜା କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପାଞ୍ଚବର୍ଷୀୟ ପୁଅ, ଏକ କ୍ରୁର ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମାଆ ସହିତ ବନବାସ ଦିଆଯାଇଛି; ସେ ଏକ ମହାମୁନି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟବିରେ ଅଛି, କୌଣସି ବଘା ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି ନ ପହଞ୍ଚାଉନ୍ତୁ—ସେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଶୁଏ, ଭୁକା, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି। ହାୟ, ମୋର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଚିନ୍ତା କର; ଏକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ ହୋଇ, ମୁଁ ସେ ନିର୍ମଳ ଶିଶୁଟିଏକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଲିନି—ମୁଁ କେତେ ନିମ୍ନ!" ନାରଦ କହିଲେ, "ହେ ଜନପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯିଏ ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ। ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିନଥିବାରୁ ତୁମେ ଶୋକ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ କ୍ଷଣରେ ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଅତିଶୟ କୀର୍ତ୍ତି ଆଣିଦେବେ।" ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ଦିବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୂମିପତି ରାଜା ରାଜସ୍ୱ ଶ୍ରୀକୁ ଅବହେଳା କରି, କେବଳ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଏକ ରାତି ଉପବାସ ରହି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ସେବା କଲେ। ପ୍ରତି ତିନି ରାତି ପରେ କେବଳ କଉଁଥି ଏବଂ ବଦରି ଫଳ ଖାଇ, ଏକ ମାସ ହରିଙ୍କୁ ଯଥାଶକ୍ତି ପୂଜା କଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ ପ୍ରତି ଛଅ ଦିନରେ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର, ଘାସ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ ତିଆରି କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତୃତୀୟ ମାସରେ ପ୍ରତି ନବମ ଦିନରେ କେବଳ ପାଣି ପିଇ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ। ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ କେବଳ ବାୟୁ ନିଶ୍ୱାସରେ ରହି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ପଞ୍ଚମ ମାସ ଆସିଲାବେଳେ, ପ୍ରାଣାୟାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ଏକ ପାଦରେ ଦଢ଼ ହୋଇ, ଅଚଳ ଦ୍ୱାରା ପରମବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମନକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକର୍ଷଣ କରି, ହୃଦୟରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରକୃତି ଓ ମହାଭୂତମାନଙ୍କ ଆଧାର ଭଗବାନ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ, ତିନି ଲୋକ କମ୍ପିତ ହୋଇଯାଇଲା। ସେ ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ପାଦରେ ଦଢ଼ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ଝୁକିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ହାତୀର ମଞ୍ଚ ତାଙ୍କ ଓଜନରେ ଢେହିଯାଏ। ସେ ଭଗବାନ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରି, ଅଚଳ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଥିଲେ, ତିନି ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଅଧିପତିମାନେ ଦମିତ ଓ ଶ୍ୱାସରହିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ଦେବମାନେ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ପ୍ରାଣ-ନିଗ୍ରହ କେବେ ଦେଖିନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।