ଯଦିଓ ବ୍ୟାସଦେବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ବାରମ୍ବାର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଉପଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଇତିହାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବୁଝାଇଥିଲେ, ତଥାପି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୋକରେ ଏତେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ଯେ, ସେ ଏହି ଉପଦେଶ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଏହି ରାଜା, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ବଧ ଭାବି, ମନ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ମମତା ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ମଣିଷଙ୍କ ପରି କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହାଏ, ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଦେଖ, ଯାହା ମୋର ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ରୁଟିଛି! ଅନ୍ୟର ଦେହ ପାଇଁ, ମୁଁ ଅନେକ ସେନାଙ୍କର ବିନାଶ କରିଛି। ଯଦି ମୋତେ ଦଶ ହଜାର ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଶିଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବନ୍ଧୁ, ବାନ୍ଧବ, ପିତା, ଭାଇ, ଗୁରୁଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିବା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିବି ନାହିଁ। ରାଜା ଯଦି ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ବଧ କରେ, ସେଥିରେ ପାପ ନାହିଁ ବୋଲି ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି, ତଥାପି ଏହା ମୋତେ ବୁଝିପାରିବାକୁ ଦେଉନାହିଁ। ଏଠାରେ ଘରସ୍ଥ ଲୋକଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେକୁ ହରାଇଛନ୍ତି, ଏହି ବିରୋଧ ମୁଁ ମିଟାଇପାରୁନାହିଁ। ଯେପରି ମାଟି ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଦୂଷିତ ପାଣିକୁ ପରିଷ୍କାର କରିହେବ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ମଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମଦ୍ୟର ଦାଗ ହଟେ ନାହିଁ, ସେପରି ଜୀବ ହତ୍ୟାର ପାପ କେବଳ ବଳି ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହେବ ନାହିଁ।" ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ରାଜାଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଲା—ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସପ୍ତ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଆକାଶରେ ଚଳିତ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ। "ଓଁ, ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଉପଚାର, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣି, ଫଳ, ମୂଳ, ତରୁଣ ପତ୍ର, ନୂତନ ଓଡ଼ଣା ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ତୁଳସୀ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ। ମୃତ୍ତିକା, ପାଣି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନରେ ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନିମିତ୍ତ କରି, ଶାନ୍ତ, ଅଲ୍ପଭୋଗୀ, ମୌନ ଓ ସଂଯମୀ ହୋଇ ଭକ୍ତିରେ ଲଗି ଉପାସନା କରିବେ। ଭଗବାନ୍ ଅପୂର୍ବ ଶ୍ଲୋକରେ ସ୍ତୁତିତ, ନିଜ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକଟ ହେବେ; ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସେବା କରାଯାଇଥିଲା, ଏବେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ହୃଦୟ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରରେ ଲଗି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଶରୀର, ମନ, ଓ ଭାଷାରେ, ହୃଦୟର ଭକ୍ତିରେ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ୍ ସେବିତ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ପୂଜା ହୁଏ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଚତୁରତା ଛାଡି ଭଲଭାବେ ଭଜନ କରନ୍ତି, ଭଗବାନ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭକ୍ତି ଦେଇ, ସାଧାରଣ କର୍ମରେ ଅଲଭ୍ୟ ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍ ଦିଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ଅସକ୍ତି ଆସିଛି, ସେଉଁଠି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭକ୍ତି ସହ ବ୍ୟବହାର କରି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ। ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ, ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଶିର ନମାଇଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ପବିତ୍ର ମଧୁବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ତପସ୍ୟାର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଋଷି ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଯାଇ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ଆଦର ପାଇଲେ, ଏବଂ ବସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏପରି ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତାରେ ବସିଛ? ତୁମର ମୁହଁ ଶୋକରେ ଶୁଷ୍କ କାହିଁକି? କ’ଣ ତୁମର କୌଣସି ଆଶା କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଧନ ସହିତ ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ?” ତାହାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ ରାଜା କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପଞ୍ଚବର୍ଷୀୟ ପୁଅ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାତାକୁ ଏକ କ୍ରୁର ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଅରଣ୍ୟକୁ ନିଷ୍କାସିତ କରାଯାଇଛି; ସେ ଏକ ମହା ତପସ୍ବୀ। ଅରଣ୍ୟରେ ସେ ଅସହାୟ, ଥକି ଶୁଅଛି, ଭୁଖା ଓ ମୁଝି ମୁଝି ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି—ଓହ୍, ନିଜ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖ, ମୁଁ ଏକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଦମିତ! ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶିଶୁ ମୋର ମୋଦେ ପ୍ରେମରେ ଅଂକ ଚଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲି ନାହିଁ—ମୁଁ କେତେ ନିମ୍ନ!" ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଜାପାଳକ, ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସେ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ। ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିନଥିଲେ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ସେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଅମୂଲ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି ହେବ।" ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୂମିର ଏହି ନାଥ ରାଜସିଖ ଶ୍ରୀବିଭୂତିକୁ ଅବହେଳା କରି, ମାତ୍ର ପୁଅଙ୍କୁ ମନେ ରଖିଲେ। ସେ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଅରଣ୍ୟରେ ରାତି କାଟି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଭଗବାନ୍ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପଦେଶାନୁସାରେ ସେବା କଲେ। ପ୍ରତି ତିନି ରାତି ପରେ, ବାଉଲ ଓ ବଦରୀ ଫଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଏକ ମାସ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ, ପ୍ରତି ଛଅ ଦିନ ପରେ, ଛାଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର ଓ ଘାସ ଆଦିରୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ତୃତୀୟ ମାସରେ, ପ୍ରତି ନଅ ଦିନ ପରେ, କେବଳ ପାଣି ଖାଇ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ, ପ୍ରତି ବାର ଦିନ ପରେ, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି ରହିଲେ। ପଞ୍ଚମ ମାସ ଆସିଲା, ସେଠାରେ ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଗଛର ମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ପାଦ ରଖି, ଅଚଳ ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ଅବିଚଳ ରହି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ମନକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରି ହୃଦୟରେ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାଦାନ ଓ ମହାଭୂତଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ତିନି ଜଗତ୍ କ୍ରମେ କ୍ରମେ କମ୍ପିତ ହେଇଗଲା। ଏହି ରାଜପୁତ୍ର ଏକ ପାଦ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଆଙ୍ଗୁଠି ତଳେ ଭୂମି ଝୁକିଯିଏ, ଯେପରି ହାତୀ ଚଢ଼ିଥିବା ମଞ୍ଚ ତଳେ ହୋଇଥାଏ।