ପୃଥା ଭଗବାନ୍ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ମନ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ନ ଲାଗି, ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଅଟୁଟ ଧାରାରେ ସାଗରକୁ ବହିଯାଏ, ଏମିତି ସର୍ବଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଲୀନ ରହୁ। ହେ କୃଷ୍ଣ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ଶିରୋମଣି, ଅଧର୍ମୀଙ୍କ ନାଶକ, ରାଜବଂଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଗୋମାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂରକର୍ତ୍ତା, ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।” ପୃଥାଙ୍କର ଏହି ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଶୁଭମୟ ଭଗବାନ୍ ବୈକୁଣ୍ଠ ମଧୁର ହାସ୍ୟ କଲେ, ମନେ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ପ୍ରେମରେ ପୃଥାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱନଗରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ରୋକିଦେଲେ। ଯଦିଓ ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଇତିହାସ ଦ୍ୱାରା ଶିଖାଇଥିଲେ, ତଥାପି ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭାବୁଡ଼ି ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ହରାଇଦେଲେ। ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା, ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ମନେ ଅନୁରାଗ ଓ ମୋହରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ କହିଲେ: “ହାୟ! ଦେଖ, ମୋର ଅଜ୍ଞାନ କେତେ ଗଭୀର! ପରର ଦେହ ପାଇଁ ମୁଁ ଅନେକ ସେନାଙ୍କ ନାଶ କରିଛି। ଦଶ ହଜାର ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯଦି ମୁଁ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି, ତଥାପି ଶିଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବନ୍ଧୁ, ଜ୍ଞାତି, ପିତା, ଭାଇ, ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ହନନ କରିଥିବା ପାପରୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହେବିନାହିଁ। ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମୟୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ହନନ ପାପ ନୁହେଁ, ଏହି ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦେଉନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁତା ହୋଇଛି, ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯାହାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ ମରିଯାଇଛନ୍ତି, ଘରସ୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦୂର କରିପାରୁନାହିଁ। ଯେପରି କାଦ ଜଳକୁ କ୍ଷାଳିପାରେ ନାହିଁ, ମଦ ମଦର ଦାଗ ହଟାଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଜନ୍ତୁ ହନନ କେବଳ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ।” ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଲା—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସପ୍ତ ରାତି ପଠିଲେ ଆକାଶରେ ଗତି କରୁଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ। ଏହା ‘ଓଁ, ଭଗବତ୍ ଵାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ଉଚିତ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଜାଣି, ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, ଫୁଲ, ବନ ମୂଳ, ଫଳ, କିଶଳୟ, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଶେଷକରି ତୁଳସୀ ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ପାଇଁ ମୃତ୍ତିକା, ଜଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମୂର୍ତ୍ତି ନେଇ, ନିୟମିତ, ଶାନ୍ତ, ଅଳ୍ପଭାଷୀ ଓ ମିତାହାରୀ ହୋଇ ତାହାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରକଟିତ ହେବେ; ଏହି ଭାବରେ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପୂର୍ବପୂଜା ହୋଇଥିଲା, ଏବେ ମନ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ମିତ ଭଗବତ୍ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ହୃଦୟରେ ମନ୍ତ୍ର ଲୀନ କରି ଅର୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ। ଶରୀର, ମନ ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା, ହୃଦୟଜନିତ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ସେବନା କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସତ୍ୟରେ ପୂଜା ସଫଳ ହୁଏ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଚତୁର ନୁହଁନ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନ୍ ଅଧିକ ଭକ୍ତି ଦେଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଦାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ସାଧାରଣ କର୍ମରେ ମିଳେନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରୁ ବିରକ୍ତ ଲୋକ ନିରନ୍ତର ଭକ୍ତିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରିବେ। ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ରାଜକୁମାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ପ୍ରଣାମ କରି, ମଧୁବନ ନାମକ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅଛି। ସେଉଁଠି ତାପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ, ଏକ ମହାର୍ଷି ରାଜାଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିୟମିତ ଆଦର ପାଇ, ବସିଲେ। ତାହାପରେ ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ବସିଛ; କିଛି ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଧନ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ କି?” ରାଜା କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପଞ୍ଚବର୍ଷୀୟ ପୁଅ, ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମାଆ ସହ ଅରଣ୍ୟକୁ ନିଷ୍କାସିତ; ସେ ଏକ ମହାଋଷି। ଅରଣ୍ୟରେ ଅସହାୟ ଥିବା ସେଇ ପିଲାକୁ ନରମାନେ କି ଅପକାର କରିବେନାହିଁ? ସେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଶୁଇଅଛି, ଭୁକ୍କ ଲାଗିଛି, କମଳମୁଖ ମ୍ଲାନ। ହାୟ! ମୋର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖ, ଏକ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ ହୋଇ, ମୁଁ ସେ ନିର୍ଦୋଷ ପିଲାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କଲିନି—ମୁଁ କେତେ ନିମ୍ନ!” ନାରଦ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଜାପାଳକ, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁନାହିଁ; ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷିତ। ତୁମେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଜାଣିନାହା, ତେଣୁ ଦୁଃଖ କରୁଛ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ। ସେ ଏମିତି କ୍ରିୟା କରିଛି, ଯାହା ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେନାହିଁ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଖ୍ୟାତି ଆଣିଦେବେ।” ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ: ଦିବ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୂମିପତି ରାଜା ରାଜସମ୍ପଦକୁ ଅବହେଳା କରି, କେବଳ ପୁଅକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପରିଷ୍କୃତ ହୋଇ ରାତି ବ୍ୟତୀତ କଲେ, ଏବଂ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ପ୍ରତି ତିନି ରାତି ପରେ, ବେଲ ଓ ବଦରି ଫଳ ଖାଇ, ଏକ ମାସ ଯାଏଁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ ପ୍ରତି ଷଷ୍ଠ ଦିନ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର, ଘାସ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ତୃତୀୟ ମାସରେ ପ୍ରତି ନବମ ଦିନ କେବଳ ଜଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ ଉପରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କଲେ। ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ପ୍ରାଣ ନିଗ୍ରହ କରି, ଭଗବାନ୍ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ।