ଏହି ସଂସାରରେ ଅନେକ ଲୋକ କହନ୍ତି—ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନ, କାମନା ଓ କର୍ମରେ ବନ୍ଧିତ ଦୁଃଖିତ ଚେତନାମାନେ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆସିଛ, ଯାହା ଶୁଣିବା, ସ୍ମରଣ କରିବା ଏବଂ ଗାୟନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଯେମାନେ ସଦା ତୁମର ଏହି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଶୁଣନ୍ତି, ଗାୟନ କରନ୍ତି, କୀର୍ତନ କରନ୍ତି, ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଶେଷ କରିଦିଏ। ପୃଥା କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏବେ କି ଆମେ, ତୁମର ନିଷ୍ଠାବାନ୍ଧବ ଓ ଆଶ୍ରିତମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ପଦପଦ୍ମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବେ? ଆମେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ଯଦୁମାନେ କିଏ? ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ନଥିଲେ ଆମେ କେବଳ ନାମ ଓ ଆକୃତି ମାତ୍ର। ହେ ଗଦାଧର, ଏ ପୃଥିବୀ ଏଠି ଏପରି ଚମକିବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏବେ ତୁମ ଚିହ୍ନିତ ପଦପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏଠିର ଭୂମି, ଔଷଧି, ହେର୍ବ, ଅଟବୀ, ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର—ସବୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସମୃଦ୍ଧ। ତେଣୁ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ରୂପ, ମୋର ପାଣ୍ଡବ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପ୍ରତି ଏହି ଗଢ଼ିଆ ମମତା ବନ୍ଧନକୁ ଚିରିଦିଅ। ହେ ମଧୁସୂଦନ, ମୋର ମନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନ ରଖି, ଗଙ୍ଗା ଯେପରି ସମୁଦ୍ର ପ୍ରତି ଅବିରତ ଭାବେ ବହିଯାଏ, ସେପରି ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ପ୍ରବାହିତ ହେଉ। ହେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଧର୍ମୀମାନେ ନାଶକ, ରାଜବଂଶମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି, ମୋକ୍ଷଦାୟୀ, ଗୋବିନ୍ଦ, ଗୋ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା, ଯୋଗମାୟୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ, ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏପରି ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ପୃଥାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳମୟ ପ୍ରଭୁ ବୈକୁଣ୍ଠ ହସିଦେଲେ, ମାୟାରେ ତାଙ୍କୁ ମୁହଁଲାଗି କରି। ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଦାୟ ଦେଇ, ପ୍ରଭୁ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱନଗରକୁ ଯିବା ସମୟରେ ରାଜା ସ୍ନେହବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ବ୍ୟାସ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ କାହାଣୀ ଓ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ—କାରଣ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଭାରିତ ଥିଲା। ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା, ବନ୍ଧୁମାନେ ନିହତ ହେବାର ଚିନ୍ତା କରି, ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭାବରେ ମୋହ ଓ ସ୍ନେହରେ ପୀଡିତ ହେଇ କହିଲେ—"ହାୟ, ମୋର ଅର୍ଥହୀନ ଅଜ୍ଞାନ! ଅନ୍ୟର ଦେହ ପାଇଁ ମୁଁ ଅନେକ ସେନାଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେଲି। ଦଶ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଯଦି ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି, ତଥାପି ଶିଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବନ୍ଧୁ, ଜ୍ଞାତି, ପିତା, ଭାଇ, ଗୁରୁଙ୍କ ହନନ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ହନନ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଏହି ଉପଦେଶମାନେ ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦେଉନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଷ୍ଟ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ, ଗୃହସ୍ଥମାନେ କରିଥିବା କାର୍ମିକ କ୍ରିୟା, ମୁଁ ଦୂର କରିପାରୁନାହିଁ। ଯେପରି କିଚଡ଼ କିଚଡ଼କୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିପାରେନାହିଁ, ମଦ ମଦର ଦାଗ କୁ ହଟାଇପାରେନାହିଁ, ସେପରି ପ୍ରାଣୀହତ୍ୟା ଏକ କାର୍ମିକ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହେବ ନାହିଁ।" ଏବେ, ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ—ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସପ୍ତ ରାତି ଜପ କଲେ ଆକାଶେ ଚଳନ୍ତି ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ। "ଓଁ, ଭଗବତ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣି, ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପବିତ୍ର ଜଳ, ଫୁଲ, କାନ୍ଦମୂଳ, ଫଳ, କିଶଳୟ, ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ତୁଳସୀ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମୃତ୍ତିକା, ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ପ୍ରତିମା ମିଳିଲେ, ନିୟମିତ, ଶାନ୍ତ, ଅଲ୍ପଭାଷୀ, ସଂଯମୀ ମନେ ରଖି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତମ ଷ୍ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଦେବେ; ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସେବା କରାଯାଇଥିଲା, ଏବେ ମନ୍ତ୍ରପୂତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଉପହାର ଦେଇ ମନୋନିବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଦେହ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ହୃଦୟର ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯେପରି ସେବା କରାଯାଏ, ସେହିଁ ସତ୍ୟ ପୂଜା। ଏପରି ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବରେ ଯେଉଁମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ବଢ଼ାନ୍ତି ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ଦେନ୍ତି, ଯାହା ସାଧାରଣ କର୍ମରେ ମିଳେନାହିଁ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରୁ ଅସଙ୍ଗ ଥିବା ଲୋକେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯୋଗେ ଶେଷ ମୁକ୍ତି ଲାଗି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ବିରୋଧ କରି, ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ମଧୁବନକୁ ଗଲେ। ସେଉଁଠାରେ ତିନି ରାତି ପରେ ପରେ ବେଲ ଓ ବେର ଫଳ ଖାଇ, ଏକ ମାସ ଯାଏଁ ନିୟମିତ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ ପ୍ରତି ଷଷ୍ଠ ଦିନେ ମାଟି ପଡ଼ିଥିବା ପତ୍ର, ଘାସ ଓ ଏହିପରି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପୂଜା କଲେ। ତୃତୀୟ ମାସରେ ପ୍ରତି ନବମ ଦିନେ କେବଳ ଜଳ ଉପରେ ରହି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ନିଷ୍ଠା, ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ପୂଜା କରି, ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଓ ଅପରାଧବୋଧ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ମନେ ରଖିଲେ, ଏବଂ ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ମୋହକୁ ଜୟ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।