ଏଠି, ଯେଉଁଠାରେ ନେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ନାହାନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ—ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଅଳ୍ପ ସ୍ୱସ୍ତିରେ ନିଜେ ନିଜେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: “ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତ କିପରି ଅଶୁଦ୍ଧ କଳିକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ? କଳି ଆସିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା?” ଭକ୍ତି ପୁଣି ପଚାରିଲେ: “ଦୟାମୟ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କିପରି ଅଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ? ମୋ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର; ତୁମେ କହିଲେ ମୁଁ ଖୁସି ହେବି।” ନାରଦ କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଲ, ବାଳା, ସ୍ନେହର ସହିତ ଶୁଣ; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭକ୍ତି, ତୁମ ମନର ଭ୍ରମ ଦୂର ହେବ। ଯେବେ ମୁକୁନ୍ଦ ଭୂମି ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧାମକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେହି ଦିନରୁ କଳି ଆସିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମପଥ ବନ୍ଦ ହେଇଗଲା। ରାଜାଙ୍କ ଦିଗ୍ବିଜୟ ସମୟରେ, ଦୁଃଖିତ କଳି ଶରଣ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲି ନାହିଁ, ମଧୁ ତୁଳିବାକୁ ଯାଇଥିବା ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ଯେପରି ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ଯେଉଁଠି ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ ବା ଧ୍ୟାନରେ ମିଳୁନି, କଳି ଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କଲେ ସେହି ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳେ। କଳିକୁ ଏକାକାର ଓ ନିର୍ବିକାର ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ୍ନେ କଳିକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ, କଳିଯୁଗର ଲୋକମାନେ ଅନନ୍ଦ ପାଇଁ। ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଏବେ ସାର ଚାଲିଯାଇଛି; ପୃଥିବୀରେ ବସ୍ତୁମାନେ ଖୋଲି ଭଳି ଅଛନ୍ତି, ବୀଜ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ହରାଇଗଲା। ଅତି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଅନାସ୍ଥିକ, ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ରହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥର ସାର ନାସ୍ତ। ଯେଉଁମାନେ ମହା କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର ମୂଳ୍ୟ ନାସ୍ତ। ମନ ହାରିବା, ଲୋଭ, ପାଖଣ୍ଡ ଓ କୁଦୃଷ୍ଟିରେ ଏବଂ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠରେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ହରାଇଯାଏ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ନିଜ ଜନନୀ ସହ ମହିଷୀ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ପୁତ୍ର ପ୍ରଜନନରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଅପାରଙ୍ଗତ। ଏବେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ମିଳୁନାହିଁ, ଦର୍ଶନ ପ୍ରମୁଖମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ଏହିପରି ଏଠି ତତ୍ତ୍ୱର ସାର ସମସ୍ତଠାରେ ନାସ୍ତ। କିନ୍ତୁ, ଏହି ଯୁଗର ଏହା ନିଜସ୍ୱ ଗୁଣ; କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେବେ? ଏହିପାଇଁ, ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ ନିଜେ ସହି ଚାଲିଛନ୍ତି, ସମୀପରେ ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ବିଶେଷ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଭକ୍ତି ପୁଣି କହିଲେ: “ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ଶୌନକ। ଦେବମନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ଏଠିକୁ ଆସିଛ; ଏହି ଜଗତରେ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। “ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ତାଙ୍କର ଶରୀର, ଏକ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜୟ, ଜୟ! ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଦ ପାଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ରକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।” ଏବେ ଏହି ଭାଗବତର ମହିମା ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରଦ ଭକ୍ତିଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି। ନାରଦ କହିଲେ: “ବାଳେ, କାହିଁକି ତୁମେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖିତ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କର; ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ। “ଏହି କୃଷ୍ଣ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବ ସଙ୍କଟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ଗୋପାଳିନୀମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଏବେ ସେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି? “କିନ୍ତୁ, ଭକ୍ତି, ତୁମେ ସେଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ପ୍ରଭୁ ନିମ୍ନ ଘରେ ମଧ୍ୟ ଆସିଥାନ୍ତି। “ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ, ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ; କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। “ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଚେତନ୍ୟମୟ ପ୍ରଭୁ ତୁମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ତୁମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସୁନ୍ଦର ଆନନ୍ଦମୟ ରୂପ। “ତୁମେ ହାତ ଯୋଡି ପଚାରିଲ: ‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ତେବେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ‘ମୋର ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।’ “ତୁମେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲ; ହରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଲେ, ଏହି ଦୁଇ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ—ତୁମ ସହ ରହିଲେ। “ୱୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ପୋଷଣ କର; ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମର ଛାୟା ରୂପରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛ। “ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ; କୃତ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲ। “କଳି ଯୁଗରେ, ମୁକ୍ତି କୁ-ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ; ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଫେରି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ। “ମୁକ୍ତି ଏଠି ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଯେପରି ତୁମେ ସ୍ମରଣ କର; ଏହି ଦୁଇଜଣ, ତୁମେ ପୁତ୍ରଭାବେ ରଖିଛ, ତୁମ ପାଖରେ ସୁରକ୍ଷିତ। “ଅବହେଳାରେ, ଏହି କଳିଯୁଗରେ ତୁମର ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରନାହଁ—ମୁଁ ଉପାୟ ଭାବିବି। “ସୁନ୍ଦରି, କଳିଯୁଗ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗ ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବି। “ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ମହାଉତ୍ସବକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବି; ସେବେ ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ସେବନ କରିବି ନାହିଁ, ନ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାର କରିବି। “ଏହି କଳିଯୁଗରେ ତୁମ ସହିତ ଥିବା ଜୀବମାନେ—ଯଦିଓ ପାପୀ—କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଭୟ ବିନା ଯିବେ। “ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ସଦା ଭକ୍ତିର ଆନୁରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଶୁଚି ଜନମାନେ ସେମାନେକୁ କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। “ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ ବା ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ମନକୁ ଛୁଇଁ ପାରିବେ ନାହିଁ। “ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରି ଲାଭ ହୁଏନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏହିର ପ୍ରମାଣ ଗୋପୀମାନେ। “ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ଭକ୍ତିପ୍ରେମ ଉଦୟ ହୁଏ; କଳିରେ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତି—ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାନ୍ତି।