ବୃନ୍ଦାବନ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବାରେ, ଭକ୍ତି ଆଉଥରେ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କର ତାଜା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ପୁନଃ ଦେଖାଗଲା। ଧନ୍ୟ ହେଉ ବୃନ୍ଦାବନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ। ଏଠାରେ, ଗ୍ରାହକ ନଥିବାରୁ ବୟସ ଓ ଜରା ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଛାଡି ଯାଏ ନାହିଁ; ତେବେ ଅଳ୍ପ ସ୍ଵାନ୍ତୋଷରେ ସେମାନେ ନିଜେ ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ରହନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା କିପରି ଅଶୁଦ୍ଧ କଳିକୁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ? କଳି ଆସିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି ଗଲା? ଦୟାମୟ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ କିପରି ଦେଖାଯାଏ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଖୁସି ହେବି।” ନାରଦ କହିଲେ: “ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଶୁଣ, ମୋ ପ୍ରିୟ; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିବି, ତୁମର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦୂର ହେବ। ଯେବେ ମୁକୁନ୍ଦ, ପ୍ରଭୁ, ପୃଥିବୀ ପ୍ରତ୍ୟାଗତ କରି ନିଜ ଧାମକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେହି ଦିନଠାରୁ କଳି ଆସିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାର୍ଗକୁ ବାଘା ଦେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଦିଗ୍ବିଜୟ ସମୟରେ, କଳି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲିନି, ମଧୁ ଆଣୁଥିବା ମୂହ ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷିକାକୁ ଛାଡି ଦିଏ। ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନ ଯେଉଁ ଫଳ ଦେଉନଥିଲେ, କଳିରେ କେଶବଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରି ସେହି ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କଳିକୁ ନିର୍ବିଶେଷ ଓ ନିର୍ମୂଳ୍ୟ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ୍ ତାଙ୍କୁ କଳିଜନ୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସିରେ ରହିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ସାର ଏବେ ସମସ୍ତଠାରୁ ଚାଲିଗଲା; ପୃଥିବୀରେ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ବିଯା ବିନା ଚିପ୍ସ ଭଳି ଅଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ଚାଲିଗଲା। ଯେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ବହୁତ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରନ୍ତି, ନାସ୍ତିକ, ନରକୀୟ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପବିତ୍ରତାର ସାର ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଅତ୍ୟନ୍ତ କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଅଶାନ୍ତ ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର ସାର ହାରାଇଛି। ମନର ପରାଜୟ, ଲୋଭ, କୃତ୍ରିମତା, ଅପସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ହାରାଇଯାଏ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ନିଜ ଜୀବନୀ ସହ ଭଏଁସା ଭଳି ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ଲାଗି ଅପାରଙ୍ଗତ। ଏବେ ଏହି ସମୟରେ ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ପରମ୍ପରା ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଭଳି ଭାବେ ସତ୍ୟର ସାର ସମସ୍ତଠାରୁ ହରାଇଯାଇଛି। ଏହି ହେଉଛି ଯୁଗର ଗୁଣ; କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେବି? ଏହିପରି କାରଣରେ, କମଳନୟନ ପ୍ରଭୁ ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସହି ରହନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଅତିଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଭକ୍ତି ପୁନି କହିଲେ, “ଏହିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଶୌନକ!” ଭକ୍ତି କହିଲେ: “ଦେବମୁନି, ତୁମେ ଖୁବ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିଛ। ଏହି ଜଗତରେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ତାଙ୍କର ଦେହ, ଯିଏ ଏକ କଥାରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଜୟ ହେଉ। ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପଦ ପାଇଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନାରଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ର।” ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ମହିମା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଭକ୍ତିଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନାରଦ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ନାରଦ କହିଲେ: “ଶିଶୁ, କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କମଳପାଦ ସ୍ମରଣ କର; ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ। ତିନି କୌରବ ଦୁର୍ଗତିରୁ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଓ ଗୋପାଳିକାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ; ସେଇ କୃଷ୍ଣ ଏବେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ ପ୍ରଭୁ ନିମ୍ନ ଗୃହରେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ତ୍ୱ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ; କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଚେତନ୍ୟ ତୁମକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦମୟ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତୁମେ ଦଣ୍ଡବତ କରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ‘ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, ‘ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ତୁମେ ପୋଷଣ କର।’ ତୁମେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲେ, ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବରେ ଦେଇଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। ୱୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ପୋଷଣ କର, ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଛାୟା ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅ। ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲେ, କୃତ ଯୁଗରୁ ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ। କଳିରେ, ମୁକ୍ତି ଅପସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ବାପସ୍ ଯାଇ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରୁ ଚାଲିଗଲା। ମୁକ୍ତି ଏଠାରେ ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଯେପରି ତୁମେ ଚିନ୍ତନ କର; ଏହି ଦୁଇଜଣ ତୁମ ପୁତ୍ର ଭାବେ ତୁମ ପାଖରେ ସୁରକ୍ଷିତ। ଅବହେଳାରେ, ଏହି ଦୁଇ ପୁତ୍ର କଳି ଯୁଗରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଗଲେ; ତଥାପି, ଚିନ୍ତା କରନି, ମୁଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କଳି ଭଳି ଯୁଗ ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବି। ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଛାଡି, ମହାଉତ୍ସବକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ନ ହରିଙ୍କୁ ସେବା କରିବି, ନ ତୁମକୁ ପ୍ରସାର କରିବି। ଏହି କଳି ଯୁଗରେ ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ। ଯେଉଁମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ସଦା ଭକ୍ତିର ରୂପରେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଶୁଦ୍ଧ ଜୀବମାନେ ସେମାନେକୁ କେବେ ହାନି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସ୍୵ପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଅସୁର ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଶୀଳ ମନମାନେକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଅପହାରିବେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ ନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏହାର ପ୍ରମାଣ ହେଉଛନ୍ତି ଗୋପୀମାନେ।