ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଅଘାସୁରଙ୍କ ପରି ଚଳାକ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଧର୍ମୀକ ଲୋକମାନେ ବିପଦରେ ଅଛନ୍ତି, ଅଧର୍ମୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଉଛନ୍ତି। ତଥାପି, ଯିଏ ଧୈର୍ୟ ଧରିଥାଏ, ସେଉଁଠି ପ୍ରକୃତ ପଣ୍ଡିତ ଓ ଦୃଢ଼ ହୃଦୟ ଥାଏ। ଏଭଳି ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନେ ଦେଖି, ଏଇ ପୃଥିବୀ ଭାରବାହିଣୀ ହୋଇଯାଇଛି; ବର୍ଷେ ବର୍ଷେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ହ୍ରାସ ପାଉଛି। ଏବେ ତ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ଏକାଠି ଦେଖି ନାହାନ୍ତି, ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅନାସକ୍ତ ଲୋକମାନେ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇଯାଇଛ। ବୃନ୍ଦାବନ ସହିତ ଯୋଗ ହେବା ପରେ ତୁମେ ପୁଣି ଯୌବନ ଓ ତରୁଣ୍ୟ ପାଇଲା; ଧନ୍ୟ ବୃନ୍ଦାବନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ। ଏଠାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଲୋକ ନଥିବାରୁ, ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ; ଅଲ୍ପ ସ୍ୱସ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି। ତେବେ ଭକ୍ତି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ କେମିତି ଅଶୁଚି କଳିକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ? କଳିର ଆରମ୍ଭରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି ଗଲା? ଦୟାମୟ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କିପରି ଅଧର୍ମ ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, ତୁମ ବଚନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ। ନାରଦ କହିଲେ: ତୁମେ ପଚାରିଛ, ବାଳିକା, ଭଲରେ ଶୁଣ; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ତୁମର ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୂର ହେବ। ମୁକୁନ୍ଦ, ପ୍ରଭୁ, ଯେବେ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ, ସେହି ଦିନରୁ କଳି ଆସିଗଲା, ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ପଥକୁ ବାଧା ଦେଲା। ରାଜା ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିବା ସମୟରେ କଳି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶରଣ ନେଲା; ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଲି ନାହିଁ, ମଧୁ ଧରୁଥିବା ମଣିଷ ଯେପରି ମଧୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ ବା ଧ୍ୟାନରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, କଳିରେ କେଶବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି ସେଉଁଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳିଯାଏ। କଳିକୁ ଅର୍ଥହୀନ ଓ ନିର୍ବିକାର ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ୍ନେ ତାଙ୍କୁ କଳି ଜନମାଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଅଧର୍ମ କାରଣରେ ସାରବସ୍ତୁ ସମସ୍ତଠାରୁ ହରାଇଯାଇଛି; ପୃଥିବୀରେ ବସ୍ତୁମାନେ ମାନେ ଖୋଲି ଅଛି, ବୀଜ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଓ ଲୋକେ ଲୋକେ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚାର କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ହରାଇଗଲା। ଅତି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ନାସ୍ତିକ, ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ରହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପବିତ୍ରତାର ସାର ହରାଇଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ମହା ଆସକ୍ତି, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆନ୍ତରିକ ଅସ୍ଥିରତାରେ ଏକାଗ୍ର ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର ସାର ହରାଇଯାଇଛି। ମନ ହାରିବା, ଲୋଭ, ପଖଣ୍ଡ ଓ କୁସଂସ୍କାରରେ ଲିପ୍ତ ହେବା, କିମ୍ବା କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ହରାଇଯାଏ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ମହିଷ ପରି ଆନନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତି, ପୁଅ ଉତ୍ପାଦନରେ ଦକ୍ଷ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅଦକ୍ଷ। ଏବେ କୌଣସି ସଂପ୍ରଦାୟର ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ବୈଷ୍ଣବତ୍ୱ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ; ଏହାରେ ସତ୍ୟର ସାର ସମସ୍ତଠାରୁ ହରାଇଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୁଗର ଗୁଣ ଏମିତି; କେଉଁଠି ଦୋଷ ଦିଅଯିବ? ଏହିକାରଣରେ ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ ନିକଟରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହି ସହିଯାଉଛନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଭକ୍ତି ପୁଣି କହିଲେ, "ଏହାମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ଶୌନକ।" ଭକ୍ତି କହିଲେ: "ଦେବମୁନି, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋର ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆସିଛ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସାଧୁମାନେ ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।" "ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ତାଙ୍କୁ ଜୟ ହେଉ, ଯିଏ ଏକ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି! ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ନିତ୍ୟ ପଦ ଲାଭ କଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶୁଭର ପାତ୍ର।" ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ମହିମା ଉପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ନାରଦଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଭକ୍ତିଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ। ନାରଦ କହିଲେ: "ବାଳିକେ, ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କାହିଁକି? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପାଦ ସ୍ମରଣ କର, ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ।" "ସେଇ କୃଷ୍ଣ କୌରବ ସମସ୍ୟାରୁ ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ବଞ୍ଚାଇଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ?" "ତଥାପି, ଭକ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ପ୍ରଭୁ ନିମ୍ନଜାତି ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି।" "ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ; କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ।" "ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି, ଚେତନ୍ୟ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ଏକ ଅନ୍ୟତମ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ପରାନନ୍ଦ ମୟ।" "ତୁମେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ପଚାରିଥିଲ, 'ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?' କୃଷ୍ଣ ଉପଦେଶ କଲେ: 'ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ପୋଷଣ କର।'" "ତୁମେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲ, ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଲେ, ଏହି ଦୁଇ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ—ତୁମ ସହ ରହିଲେ।" "ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ପୋଷଣ କର, ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଛାୟାରୂପେ ପ୍ରକଟ ହଉଛ।" "ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ, ଏବଂ କୃତଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲ।" "କଳିରେ, ମୁକ୍ତି କୁସଂସ୍କାରରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲା।" "ମୁକ୍ତି ଏଠାରେ ଆସେ ଓ ଯାଏ, ତୁମେ ସ୍ମରଣ କରିଲେ; ଏହି ଦୁଇଜଣ, ତୁମ ପୁଅ ଭାବେ, ତୁମ ନିକଟରେ ରକ୍ଷିତ।" "ଅବହେଳାରେ, ଏହି କଳିଯୁଗରେ ତୁମ ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରନି—ମୁଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି।" "ଓ ସୁନ୍ଦରି, କଳି ପରି ଯୁଗ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରିବି।