ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ସେ ଉକ୍ତିକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା ସହିତ, ମହାମୁନି ତୁରନ୍ତ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।” ତାପରେ ନାରଦ କହିଲେ, “ବାଳକ, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ଏହି ଯୋଗ ଓ କଳି ଯୁଗର ଭୟାନକ ପ୍ରଭାବରେ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର, ଯୋଗମାର୍ଗ ଓ ତପସ୍ୟା ପ୍ରାୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଲୋକମାନେ ଏବେ ଅଘାସୁର ପରି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଠକାଝିକି ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଲିପ୍ତ। ଏଠି ଧର୍ମିକମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଅଧର୍ମିକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧୈର୍ୟ ଧରି ଅବିଚଳ ରହେ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ। ଏହି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୂମି ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି; ବର୍ଷକ୍ରମେ କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ଦୃଶ୍ୟ ନାହିଁ। ଏବେ କେହି ତୁମକୁ ତୁମ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ତୁମେ ଅବହେଳିତ ଓ ଦୈନ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବୃନ୍ଦାବନ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେବାରୁ ତୁମେ ପୁନଃ ଯୁବା ଓ ତାଜା ହେଲ; ଧନ୍ୟ ହେଉ ବୃନ୍ଦାବନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଗ୍ରାହକ ନଥିବାରୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ; ଉପେକ୍ଷିତ ହୋଇ ସ୍ୱଲ୍ପ ସନ୍ତୋଷରେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବନ୍ତି। ଏଥିରେ ଭକ୍ତି ପଚାରିଲେ, “ଅଶୁଦ୍ଧ କଳି କିପରି ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ? କଳିର ଆଗମନେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି ଗଲା? କୃପାମୟ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କିପରି ଅଧର୍ମ ଦୃଶ୍ୟମାନ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ କାଢ଼, ତୁମ ଉତ୍ତରରେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବି।” ନାରଦ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣ। ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି, ତୁମର ଭ୍ରମ ଦୂର ହେବ। ଯେବେ ମୁକୁନ୍ଦ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ସ୍ଵଲ୍ପୋକ୍ତ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ, ସେହି ଦିନଠାରୁ କଳି ଆସି ସମସ୍ତ ଧର୍ମମାର୍ଗ ବାଧା ଦେଲେ। ପରିକ୍ଷିତ ରାଜା ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିବା ବେଳେ କଳିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ କଳି ଆଶ୍ରୟ ମାଗିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲିନି, ମଧୁ ତୋଳିବାଳା ମଉଛିକୁ ଯେପରି ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଫଳ ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନରେ ମିଳେନାହିଁ, ତାହା କଳିରେ କେଶବଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳେ। କଳିଙ୍କୁ ସମ ଦେଖି, ଭିତରେ କିଛି ନଥିବା, ବିଷ୍ଣୁରାତ କଳିକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କଳିର ଜନମାନେ ଖୁସି ହେଉ। ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ସାର ଚାଲିଗଲା; ପୃଥିବୀରେ ବସ୍ତୁମାନେ ଛୋସା ପରି ରହିଯାଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ହରାଇଗଲା। ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ନାସ୍ତିକ ଓ ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ରହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥର ସାର ନାହିଁ। ଅତି ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର ସାର ହରାଇଯାଇଛି। ମନର ପରାଜୟ, ଲୋଭ, ଢୋଙ୍ଗ ଓ କୁବିଶ୍ବାସରେ, ଏବଂ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବାରୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ଗୋରୁ ପରି ନାରୀ ସହ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତିରେ ପ୍ରବୀଣ କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅପରିଚୟ। ଏବେ କୌଣସି ପ୍ରମୁଖ ଦଳରେ ମଧ୍ୟ ଖଂଟା ଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ; ସତ୍ୟର ସାର ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହରାଇଯାଇଛି। ଏହି ଯୁଗର ଏହି ଚରିତ୍ର, କିଏ କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେବ? ତେଣୁ ପଦ୍ମନେତ୍ର ଭଗବାନ୍ ଏହା ସହି ନିକଟେ ରହିଛନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ, “ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ଭକ୍ତି ପୁନି କହିଲେ, ‘ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ଶୌନକ।’ ଭକ୍ତି କହିଲେ, ‘ଦେବମୁନି, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ। ଏହି ଲୋକରେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ମାୟାର ଆଧାର, ଏକ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେହି ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଜୟ। ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଧ୍ରୁବ ନିତ୍ୟ ପଦ ଲାଭ କଲେ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ନାରଦଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।’ ଏହିପରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ନାରଦ ଭକ୍ତିଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କଲେ। ନାରଦ କହିଲେ, ‘ବାଳେ, କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦ୍ମପଦ ଶ୍ମରଣ କର; ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ। ସେଇ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବ ଶଙ୍କଟରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ? କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି, ତୁମେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ବେଶି ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ସେ ନିମ୍ନଜନଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ମାର୍ଗ; କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସଚେତନ ପରମେଶ୍ଵର ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ଅଂଶରୂପେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ପରମାନନ୍ଦମୟ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି ପଚାରିଲେ, ‘ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’ ସେ କୃଷ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ‘ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।’ ତୁମେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କଲ, ହରି ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ। ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ପୋଷଣ କର, ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୋଷିବାକୁ ଛାୟା ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅ। ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ, ଏବଂ କୃତଯୁଗଠାରୁ ଦ୍ୱାପରାଂତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲ। କଳିରେ, ମୁକ୍ତି କୁ-ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲା। ମୁକ୍ତି ଏଠି ତୁମ ସ୍ମୃତିରେ ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ତୁମ ସନ୍ତାନ ଭାବେ ତୁମ ପାଖରେ ସୁରକ୍ଷିତ। ଅବହେଳାରେ, ଏହି କଳିରେ ତୁମ ଦୁଇପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ଚିନ୍ତା କରନାହାଁ—ମୁଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବି। ସୁନ୍ଦରି, କଳି ପରି ଯୁଗ ଆଉ କେହି ନାହିଁ; ଏହି ଯୁଗରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ମହାଉତ୍ସବକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ ହରିଙ୍କ ସେବା କରିବିନାହିଁ, ନ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରସାରିତ କରିବି।