ତିନି ଜଗତରେ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେଉଥିବା ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ୱଳନ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଇ, ଏହାକୁ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ଭାବି ଦୁଃଖରେ ତଳିଗଲେ। ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇପାରି, ଜଗତରେ ବିକଳ ହେବା ଦେଖି, ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ମନେ ପକାଇ, ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇଟି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପୁନଃ ନିବୃତ କଲେ। ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗୌତମୀର ପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ପଶୁ ଭଳି ଦୃଢ଼ ରଶିରେ ବାନ୍ଧି ନେଲେ। ଶତ୍ରୁକୁ ଏପରି ଭାବରେ ଶିବିରକୁ ନେବାକୁ ଟାଣି ନେଉଥିବାବେଳେ, ମନୋହର କମଳନୟନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ରୋଷରେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପାର୍ଥ, ଏହି ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନାହିଁ! ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାମରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାତିରେ ଶୁଅଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶିଶୁମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିଛି।” “ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ମଦିରାପାନ କରିଥିବା, ଅସ୍ଥିର, ପ୍ରମାଦଗ୍ରସ୍ତ, ନିଦ୍ରାଶୀଳ, ଶିଶୁ, ନାରୀ, ଅସହାୟ, ଶରଣାଗତ, ନିରସ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ଭୟଭୀତ ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରିନାହିଁ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଦୟାହୀନ ଲୋକ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରି ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରେ—ଏହାର ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ, କାରଣ ଏହି ପାପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଧୋଗତିକୁ ପାଇଁ। ତୁମେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ମୋ ଶ୍ରବଣରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ—‘ମୁଁ ତୁମ ପୁଅମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିବା ଅହଙ୍କାରୀ ଲୋକର ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଦେବି।’ ତେଣୁ, ଏହି ପାପୀକୁ ହତ୍ୟା କର; ଏହା ପ୍ରତିକୂଳ, ବନ୍ଧୁହତ୍ୟା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିବା, ଏବଂ ନିଜ କୁଳକୁ କଳଙ୍କିତ କରିଥିବା ଅପରାଧୀ।” ସୂତ ଜଣାଇଲେ—ଏପରି ଅର୍ଜୁନ ଧର୍ମକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଏହି ମହାପାପୀ ତଥାପି ଗୁରୁପୁତ୍ର ହେବାରୁ ଅର୍ଜୁନ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ପରେ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଲେ, ଏବଂ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରଥୀ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ପତ୍ନୀକୁ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିବା ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ। ଗୁରୁପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ପଶୁ ଭଳି ରଶିରେ ବାନ୍ଧି, ମୁଁ ନିମ୍ନମୁଖ ହୋଇ ଶର୍ମିତ ଚେହେରାରେ ଶିବିରକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମାତା କୃପୀ, ଦୟାମୟ ସ୍ଭାଭାବରୁ, ଦୟାରେ ଅଙ୍ଗୁଳି ଦେଇ ଅଞ୍ଜଳି କଲେ। ପ୍ରିୟ ପତିପ୍ରତି ଭାବରେ, ତାଙ୍କୁ ଏପରି ବାନ୍ଧି ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଗବୀ ପତ୍ନୀ କହିଲେ—‘ଛାଡ଼ି ଦିଅ, ଛାଡ଼ି ଦିଅ! ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଗୁରୁ।’ “ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାର ଗୁପ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଓ ନିବୃତି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରର ଶ୍ରେଣୀ—ଏହି ସବୁ ତୁମେ ତାଙ୍କର କୃପାରୁ ଶିଖିଥିଲା। ଏହି ଗୁରୁ ଦ୍ରୋଣ ଏବେ ତାଙ୍କ ପୁଅର ଆକାରରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ କୃପୀରେ ଅଛି, ଯିଏ ଏହି ବୀର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ କରିଲେ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୁଳ ଅପମାନିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।” “ଗୌତମୀ, ଯିଏ ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସେ ମୋ ଭଳି ପୁଅହରାଇ କାନ୍ଦିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳ ଦୁଷ୍ଟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପ୍ରତି ରୋଷିତ ହେବେ, ସେମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କୁଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇପାରିବେ।” ସୂତ କହିଲେ—ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ଏହି ରାଜନୀର ଉଚ୍ଚ, ନ୍ୟାୟଯୁକ୍ତ, ଦୟାମୟ, ସତ୍ୟ, ଓ ନିର୍ପକ୍ଷ ଉପଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ନକୁଳ, ସହଦେବ, ଯୁୟୁଧାନ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ସମସ୍ତେ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଭୀମ, ରୋଷରେ, କହିଲେ—ଏଠାରେ ଅପରାଧୀ, ଯିଏ ନିଜ ମାଷ୍ଟର କିମ୍ବା ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ନିଦ୍ରାଶୀଳ ଶିଶୁମାନେକୁ ଅକାରଣରେ ହତ୍ୟା କରେ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ଉଚିତ। ଭୀମ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ନିଜ ମିତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ମୃଦୁ ହସରେ କହିଲେ— “ଏକ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତଥାପି ଆକ୍ରମଣକାରୀର ମୃତ୍ୟୁ ଉଚିତ। ମୁଁ ଦୁଇପ୍ରକାର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି—ମୋ ଉପଦେଶକୁ ଅନୁସରଣ କର। କୁରୁକୁ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କର, ଯାହା ତୁମ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇଥିଲା; ଏବଂ ଯାହା ଭୀମସେନ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ମୋ ପ୍ରିୟ।” ସୂତ କହିଲେ—ଅର୍ଜୁନ ହରିଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ତାଙ୍କର ତଳୂ ଓ କେଶ ସହିତ ମଣିକୁ କଟି ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ରଶିରେ ବାନ୍ଧି, ଶିଶୁହତ୍ୟାର ପାପରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ନଷ୍ଟ, ମଣିର ଚମକ ହରାଇ, ଶିବିରରୁ ବାହାରେ ନେଇ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଶିର ମୁଣ୍ଡିବା, ଧନ ନିଅଯାଇବା, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ବାହାରେ କରିବା—ଏହି ଅପରାଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହ ଦଣ୍ଡ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ନିଜ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ, କୃଷ୍ଣା ସହିତ, ଶବ ଦାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—“ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ଏହି; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଚତୁର୍ଦିଗର ରକ୍ଷକମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋର ଧାମରେ ବାସ କରିବାକୁ ଚାହିନ୍ତି।” ପ୍ରଜାମାନେ ଶୁଭ ଏବଂ ସୁଖରେ ବଢ଼ିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରେମମୟ ଦମ୍ପତି ନିଜ ଶିଶୁମାନେକୁ ଲାଳନା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୁହୁ କୁହୁ ଓ ଚମତ୍କାର ଚାଳ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଶିଶୁମାନେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସି, ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ପଙ୍ଖ ଛୁଇଁ ଦେବା, କୁହୁ କୁହୁ କରିବା, ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ଚାଳ ଦେଖିବାରେ, ଦୁଃଖହୀନ ପିତାମାତା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ, ଦୁଇ ଜଣ ଦମ୍ପତି ଚିନ୍ତିତ ମନରେ ନିଜ ଶିଶୁ ଓ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଲାଳନା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେମାନେ ନିଜ ଶିଶୁମାନେ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ବେଷଣ କରିବାକୁ ଯାଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲିଥିଲେ। ଏକ ଶିକାରୀ, ଯିଏ ତାଳି ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୂରୁଥିଲା, ସେ ଏମିତି ଦେଖି, ନିଜ ଜାଲ ଛାଡ଼ି, ନିଡ଼ର ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଶିଶୁମାନେକୁ ଧରି ନେଲା। ପ୍ରେମମୟ ଦମ୍ପତି ପାରାବତ, ଖାଦ୍ୟ ମିଳି ନିଜ ନିଡ଼କୁ ଫେରିଲେ। ମା ପାରାବତ ନିଜ ଶିଶୁମାନେକୁ ଜାଲରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଚିତ୍କାର କରି, ଦୁଃଖରେ ତଳିଗଲେ।