ଏହି ଘଟଣା ସମୟରେ, ଦୁଇଟି ଶସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଏକାଠି ହୋଇ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଏପରି ଢାକି ଦେଲା, ଯେପରି ଏହି ଶକ୍ତି ଗୁଡ଼ିକ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅଗ୍ନି ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଏହି ଦୁଇ ଶସ୍ତ୍ରର ଦାହଜ୍ୱଳା ଶକ୍ତି ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଭାବିଲେ ଯେ, ଏହି ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ପ୍ରଳୟର ଅଗ୍ନି। ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଦେଖି, ଏବଂ ବିଶ୍ୱରେ ଅଶାନ୍ତି ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଇଟି ଶସ୍ତ୍ରକୁ ନିବାରଣ କଲେ। ତା’ପରେ ଅର୍ଜୁନ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ୍ ହୋଇ, ଗୌତମୀପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଦୃତଗତିରେ ଗଲେ ଏବଂ ପଶୁକୁ ଯେପରି ଦୃଢ଼ ଦାଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧି ନେଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ବାନ୍ଧି ନେଲେ। ଶତ୍ରୁକୁ ଦାଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧି ଉଠାଇ ଶିବିରକୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ, କମଳନୟନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ପାର୍ଥ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ! ଏହି ନାମମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଶୟନାନ୍ତ, ଶିଶୁମାନେ ଓ ରାତିରେ ଘାତ କରିଛି।” ତେବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଧର୍ମର ମୂଲ୍ୟବୋଧ କଥା ମଧ୍ୟ କହିଲେ—ଯେ, ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ମଦୋନ୍ମତ, ଅବଧାନ ହୀନ, ପ୍ରମତ, ଶୟନାନ୍ତ, ଶିଶୁ, ନାରୀ, ଅଶକ୍ତ, ଶରଣାଗତ, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ କିମ୍ବା ଭୟଭୀତ, ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦୟାହୀନ ହୋଇ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରି ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ଉଚିତ, କାରଣ ଏମିତି ପାପରେ ଲୋକ ପତିତ ହୁଏ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଲେ—ତୁମେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ, ଯେ ‘ତୁମ ସନ୍ତାନମାନେ ଯିଏ ଘାତ କରିଛି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଦେବି।’ ଏହି ପାପୀ, କୁଟୁମ୍ବ ଘାତକ, ଅପରାଧୀ, ଗୁରୁଙ୍କ ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଲଜ୍ଜା ଆଣିଛି, ତେଣୁ ଏହାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କର। ଏପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ଧର୍ମ ନିର୍ଣୟ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଲେ, ତଥାପି ଗୁରୁପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ। ଏପରେ ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରି, ଦୁଃଖିତ ପତ୍ନୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଘାତ ହୋଇଥିବା ଖବର ଦେଲେ। ଏବେ ଅଶ୍ୱଥାମା, ଦାଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧା, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଷ୍କର୍ମର ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ତେଜ ହରାଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୌରବହୀନ ହୋଇ, ଶିବିରକୁ ଆଣାଯିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମାତା କୃପୀ, ଦୟାନ୍ବିତ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ ଏପରି ବାନ୍ଧି ନେଉଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଦୟାରେ କହିଲେ, “ଏହାକୁ ଛାଡ଼, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକ ପ୍ରକୃତ ଗୁରୁ। ତୁମେ ଯେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଶିଖିଛ, ଏହି ଗୁରୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା। ଏହି ଦ୍ରୋଣ, ଏବେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ; କୃପୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗ। ଏହି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମ ଉଚ୍ଚ ବଂଶର ଅପମାନ ହେଉନାହିଁ। ତାଙ୍କର ମାତା ଗୌତମୀ, ପତିନିଷ୍ଠା, ଯେପରି ମୁଁ ମୋର ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡ଼ିଛି, ସେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁବିଗ୍ନ ହେଉନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି।” ଏପରି ଧର୍ମ, ନ୍ୟାୟ, ଦୟା, ସତ୍ୟ ଓ ସମଦୃଷ୍ଟିର ଉପଦେଶ ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଏହା ସମୟରେ ନକୁଳ, ସହଦେବ, ଯୁୟୁଧାନ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତେବେ ଭୀମ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କହିଲେ ଯେ, ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶିଶୁମାନେ ଘାତ କରେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ଉଚିତ, ଯଦିଓ ଏହା ତାଙ୍କ ଗୁରୁ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଭୀମ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମୃଦୁ ହସି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି କହିଲେ, “ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦିଓ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଥାଏ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯିବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଆକ୍ରମଣକାରୀର ମୃତ୍ୟୁ ଉଚିତ। ମୁଁ ଦୁଇପଟି ଉପଦେଶ ଦେଇଛି—ତୁମେ ମୋର ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କର। ତୁମେ କୁରୁଙ୍କୁ ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ, ତାହା ପୂରଣ କର; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଭୀମ, ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ।” ଏହି ଉପଦେଶର ଅର୍ଥ ଅର୍ଜୁନ ଅଚାନକ ବୁଝିଲେ। ସେ ତଳକୁ ତାଳୱାର ଚାଲି, ଦ୍ୱିଜାତି ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମଣି ଓ କେଶ କାଟିଦେଲେ। ତା’ପରେ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ ଗାଧିରେ ବାନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ତେଜ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ମଣି ହରାଇ, ଶିବିରରୁ ବାହାରକୁ ନେଲେ। ଏହିପରି, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା, ଧନ ନେଇବା ଓ ଦେଶ ଚ୍ୟୁତ କରିବା, ଏହି ହେଉଛି ନାମମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଦଣ୍ଡ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୁହେଁ। ପରେ, ପୁତ୍ର ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୃଷ୍ଣା (ଦ୍ରୌପଦୀ) ସମସ୍ତ ଶାବ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ଏହା ପରେ ଦେଖାଯାଏ, ଲୋକମାନେ ଖୁସିରେ ବଢ଼ିଲେ, ମାନ୍ୟା ଓ ପିତା ନିଜ ଶିଶୁମାନେ ପାଇଁ ମମତାରେ ଭରି ଅନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ଓ ଚଳାଚଳ ଦେଖି ହୃଦୟ ଖୁସି ହୋଇଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ଘୋରି, ଦୁଇ ଜଣ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାରେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଓ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ଦୁଇ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଶିଶୁମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଆଣିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଶିକାରି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘର ନିକଟକୁ ଆସିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଜାଲରେ ଧରିଲା। ପରେ, ସେଇ ଜନନୀ ଓ ପିତା ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ। ମା ପକ୍ଷୀ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ଜାଲରେ ଆଟକିଛନ୍ତି ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସେ, ସନ୍ତାନ ସ୍ନେହରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ନିଜ ଶିଶୁମାନେ ଆଟକି ରହିଛନ୍ତି ଦେଖି, ଅବିବେକରେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜାଲରେ ପଡ଼ିଗଲେ।