ସୂତଦେବ କହିଲେ— ନିଜେ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ବିନା ଭି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି କରନ୍ତି। ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାନ ବ୍ୟାସଦେବ, ହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ମନ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଏହି ମହାପବିତ୍ର କଥାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ସବୁବେଳେ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମମାନେଁକୁ ପରୀକ୍ଷିତ ମହାରାଜଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରୟାଣ, ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରୟାଣ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଉଦୟ ବିଷୟରେ କଥା କହିବି। କୌରବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ସମୟରେ, ବିରମାନେ ସବୁ ଶୂରବୀରଙ୍କ ଭଳି ପତିତ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଜଂଘା ଭୀମଙ୍କ ଗଦା ଘାତରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଥାମା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୃଣିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—ସେ ରାତିରେ ଘୁମେଇଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଏଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଲା। ପୁଅମାନଙ୍କ ନିର୍ମମ ହତ୍ୟାର କଥା ଶୁଣି, ମାତା ଦ୍ରୌପଦୀ ଅତି ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା। ଏହାର ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଁ, ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ସୁମୁଖି, ମୁଁ ତୁମ ଦୁଃଖ କୁ ଦୂର କରିବି। ମୋ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁର ତୀରରେ, ଏହି ଅପରାଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ତୁମକୁ ଆଣିଦେବି, ଯାହା ଦେଖି ତୁମେ ପୁଅମାନଙ୍କ ସଂସ୍କାର ପରେ ସ୍ନାନ କରିପାରିବେ।” ଏଭଳି ମୃଦୁ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଅର୍ଜୁନ—ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପୁତ୍ର—କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶୂରବଳ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ପଛରେ ତାଙ୍କ ରଥରେ ହନୁମାନ ଧ୍ୱଜା ସହ ଧାଇଲେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆଗମନ ଦୂରରୁ ଅନୁଭବ କରି, ଅଶ୍ୱଥାମା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରଥ ନେଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଏଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ। ଅନ୍ତେ, ଅଶ୍ୱଥାମା ଦେଖିଲେ ଯେ ସେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତିଶୟ କ୍ଳାନ୍ତ, ତେଣୁ ସେ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରିବାକୁ ଭାବିଲେ। ସେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ନିରସ୍ତ କରିବା ଉପାୟ ତାଙ୍କୁ ଜଣା ନଥିଲା, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟେ ଆସିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ, ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଦାହଜ୍ୱାଳା ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଜୀବନକୁ ହୁଁକାର ମାନି, ଅର୍ଜୁନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— “ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭୟ ଦୂର କରିବାରେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର; ଏହି ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରର ତାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା ମଧ୍ୟ ତୁମେ। ତୁମେ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ; ମାୟାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରି, ନିଜ ଚେତନା ଶକ୍ତିରେ ଆତ୍ମାରେ ଏକତାରେ ନିବିଡ଼ିତ। ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମାୟାଗ୍ରସ୍ତ ଜୀବମାନେଁକୁ ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଲାଭ ଦିଅ। ଏହି ଅବତାର ତୁମର ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଆସିଛି, ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି କ’ଠାରୁ ଆସିଛି, ମୁଁ ଜାଣେନି; ଚତୁର୍ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ଦାହଜ୍ୱାଳା ଶକ୍ତି ଆସୁଛି।” ପ୍ରଭୁ କହିଲେ— “ଏହା ହେଉଛି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର; ତାଙ୍କୁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ନିରସ୍ତ କରିବା ଉପାୟ ଜଣା ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ କେବଳ ସମାନ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିରସ୍ତ କରିହେବ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ନିବାରଣ କରିପାରିବେ।” ସୂତ କହିଲେ— ଭଗବାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ନିବାରଣ କଲେ। ଦୁଇ ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି, ତୀରମୟ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନି ପରି ଦାହିଲା। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ୱାଳା ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା ଯେ, ତିନିଭୂବନ ଦହିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟକୁଳ ହୋଇ, ଏହାକୁ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ଭାବିଲେ। ଲୋକମାନେ ଉତ୍ପାତ ଦେଖି, ଜଗତର ଅଶାନ୍ତି ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି, ଦୁଇଁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିରସ୍ତ କଲେ। ଏବେ ଅର୍ଜୁନ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଗତି କରି, କ୍ରୋଧେନ୍ଦ୍ରିୟ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ଗୌତମୀପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କୁ ପଶୁ ପରି ଦୈଁତିକ ଭାବରେ ଦୌଡ଼ି ଧରି ଦୂର୍ବଳ କରି ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦୂର୍ବଳ କରି, ଅନ୍ତର୍ଗତ କ୍ରୋଧ ନେଇ ଶିବିରକୁ ନେଉଥିବା ସମୟରେ, କମଳନୟନ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ଅପରାଧୀକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ! ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାମଧାରୀ ମାତ୍ର, ଯିଏ ନିରପରାଧ, ଘୁମେଇଥିବା ବାଳକମାନେଁକୁ ରାତିରେ ହତ୍ୟା କଲା। ଧର୍ମ ଜଣା ବ୍ୟକ୍ତି କଦାଚିତ୍ ମଦୋନ୍ମତ, ଅବଧାନହୀନ, ପାଗଳ, ଶୟନଶୀଳ, ଶିଶୁ, ନାରୀ, ଅଶକ୍ତ, ଶରଣାଗତ, ନିରାୟୁଧ କିମ୍ବା ଭୟଭୀତ ଶତ୍ରୁକୁ ହତ୍ୟା କରେନାହିଁ। ଯିଏ ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ଜୀବନ ନାଶ କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ; ଏପରି ଅପରାଧୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଉତ୍ତମ, ନହେଲେ ପାପରେ ଉପପତିତ ହେବ। ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲ, ‘ଏହି ଅଭିମାନୀ, ତୁମ ସନ୍ତାନ ହନ୍ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଦେବି।’ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଆତ୍ମୀୟ ହନ୍ତା, ଗୁରୁଙ୍କ ଅପ୍ରସନ୍ନତା ଓ କୁଳ ନାଶ କରିଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ହତ୍ୟା କର।” ଏହିପରି ଉପଦେଶରେ ମଧ୍ୟ, ଅର୍ଜୁନ ଧର୍ମ ବିଚାର କରି, ଦେଖିଲେ ଯେ ଗୁରୁପୁତ୍ର ଅପରାଧୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ଅନ୍ତେ, ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରି, ଦୁଃଖିତ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ଓ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ଧରାଯିବାକୁ ଖବର ଦେଲେ।