ଏକ ଦିନ ଭକ୍ତି ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲେ। ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ବହୁତ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରୁ ତାଙ୍କର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା। ସେ ଅପରିପକ୍ୱ ରୂପେ ଅନ୍ତରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୁଁ ତ ଏଯୁବା, ମୋ ପୁଅମାନେ କିଏଁଏ ଏପରି ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି? ଏହି ବିପରୀତ ଅବସ୍ଥା କିପରି ଆସିଲା? ସାଧାରଣତଃ ମାଆ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ ଓ ପୁଅମାନେ ଯୁବା ଥାନ୍ତି। ଆମେ ତିନିଜଣ ସବୁବେଳେ ସଙ୍ଗେ ରହୁଥିଲୁ, ତେବେ ଏହି ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା? ମୋର ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? ହେ ଯୋଗଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ ନାରଦ ମହାର୍ଷି କହିଲେ, “ହେ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି, ମୁଁ ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ ଘଟଣା ମନରେ ଦେଖୁଛି। ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହାଁ, କାରଣ ହରି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଆଣିବେ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ସାଧୁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ନାରଦ କହିଲେ, “ଶୁଣ, ଏହି କଳିଯୁଗ ଓ ଯୋଗର ଅସର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ, ଯୋଗ ଓ ତପସ୍ୟା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଲୋକମାନେ ଏବେ ଅଘାସୁର ସଦୃଶ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଧର୍ମିକମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅଧର୍ମିକମାନେ ଆନନ୍ଦିତ। ଯିଏ ଧୈର୍ୟ ଧରି ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ସ୍ଥିର ଓ ପଣ୍ଡିତ। ଏହି ଅନାଚାରୀମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଭାରି କରିଛନ୍ତି, ବର୍ଷେ ବର୍ଷେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି। ଏବେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ ସଙ୍ଗେ ରହୁଛନ୍ତି ବୋଲି କେହି ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ଲୋକମାନେ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଳସ ହୋଇପଡିଛ। ବୃନ୍ଦାବନ ସଂଯୋଗରେ ତୁମେ ପୁନଃ ଯୁବତୀ ଓ ତଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲ; ବୃନ୍ଦାବନ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ନୃତ୍ୟ କରେ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଗ୍ରାହକ ନଥିବାରୁ ଏହି ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି; ସ୍ୱଲ୍ପ ସନ୍ତୋଷରେ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ମନେ କରନ୍ତି।” ଏଠାରେ ଭକ୍ତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା କିପରି ଏହି କଳି ଅଶୁଦ୍ଧତାକୁ ନିମ୍ନ କଲେ? କଳି ଆସିବା ସହିତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠିକୁ ଚାଲିଗଲା? ଦୟାମୟ ହରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଅଧର୍ମ ଦେଖାଯାଉଛି? ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ତୁମେ ପଚାରିଛ, ଶୁଣ। ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେବି, ତୁମ ଭ୍ରମ ସମାପ୍ତ ହେବ। ଯେବେ ମୁକୁନ୍ଦ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ, ସେହି ଦିନଠାରୁ କଳି ଆସି ଧର୍ମର ସମସ୍ତ ପଥ ବାଧାଇଲା। ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିବାବେଳେ କଳି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶରଣ ନିଲା; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ମଧୁ ସଂଗ୍ରାହକ ମଧୁମାକୁ ଯେପରି ଛାଡ଼ିଦିଏ। ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ, ଧ୍ୟାନରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ, ତାହା କଳିରେ କେଶବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳେ। କଳି ଏକ ତାଲ ଶେଷ ତଳିଆ, ରସ ନଥିବା ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ ତାଙ୍କୁ କଳିଜନ୍ମମାନେ ଖୁସି ହେବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସାର ଚାଲିଗଲା; ପୃଥିବୀରେ ବସ୍ତୁମାନେ ତାଲ ଛାଡ଼ି ମାନେ ରହିଯାଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ହରାଇଗଲା। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ନାସ୍ତିକ, ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ରହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥର ସାର ନାଷ୍ଟ। ଅତି ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତପସ୍ୟାର ମୂଳ୍ୟ ନାଷ୍ଟ। ମନ ହାରି, ଲୋଭ, ଢୋଙ୍ଗ ଓ ଅପସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ନାଷ୍ଟ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ଗୋରୁ ସଦୃଶ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟିରେ କୁଶଳ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷରେ ଅକୁଶଳ। କୌଣସି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାଇଷ୍ଣବ ନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ସତ୍ୟତା ସବୁଠାରୁ ହରାଇଯାଇଛି। ଏହା ଯୁଗର ସ୍ୱଭାବ, କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେବି? ଏହିପରି ଦେଖି, ପଦ୍ମନ୍ୟାସ ଭଗବାନ୍ ଉପସ୍ଥିତ ରହି ଏହା ସହିଛନ୍ତି।” ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ତାପରେ ଭକ୍ତି ଶାଉନକଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଦେବମୁନି, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ଆସିଛ; ଏହି ଲୋକରେ ସାଧୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଛି। ଯିଏ ମାୟାର ଆଧାର ତାଙ୍କୁ ଜୟ ହେଉ, ଯିଏ ଏକ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି! ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ଶାଶ୍ୱତ ପଦ ଲାଭ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ଶୁଭର ଧାମକୁ ନମସ୍କାର।” ଏହାପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ନାରଦ ଭକ୍ତିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶିଶୁ, କାହିଁକି ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ଚରଣ ସ୍ମରଣ କର, ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ। କୌରବ ଶବାରେ ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ଯିଏ ରକ୍ଷା କଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ ଯିଏ କୃପା କଲେ, ସେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ? କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ଭଗବାନ୍ ନିମ୍ନ ଘରେ ମଧ୍ୟ ଆସିଯାନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉପାୟ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ଚେତନ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତି ତୁମକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦମୟ ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି ପଚାରିଥିଲ—‘ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’ କୃଷ୍ଣ କହିଥିଲେ—‘ମୋର ଭକ୍ତମାନେକୁ ପୋଷଣ କର।’ ତୁମେ ଏହି ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲ, ହରି ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ମୁକ୍ତିକୁ ତୁମ ସେବିକା କଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ—ତୁମ ପୁଅ ହେଲେ। ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ରୂପେ ଭକ୍ତମାନେକୁ ପୋଷଣ କର, ପୃଥିବୀରେ ଛାୟା ରୂପେ ଭକ୍ତିଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର। ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ, କୃତଯୁଗ ଠାରୁ ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲ। କଳିରେ, ଅପସିଦ୍ଧାନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ତୁମ ଆଦେଶରେ ତା ସେ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲା। ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ତୁମ ସ୍ମୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ତୁମ ପାଖରେ ରକ୍ଷିତ।