ଏହି ଜଗତରେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଆସିଥାଏ, ତେଣୁ ୟମରାଜଙ୍କ ଦୂତ ତାଙ୍କୁ ନିଅବାକୁ ଆସନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରି ମନରେ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ୟମ ଦୂତ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ୟମ ତାଙ୍କ କାନରେ ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି—“ଏମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ରୋଷର ଅଧିପତି, କିନ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୋ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ ।” ଏହି ଅସାର ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ବିଷରେ ମନ ଅଶାନ୍ତ, ସେଠି ଶୁକଦେବଙ୍କ ଅମୃତମୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ କଥା ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପିଇଅ, ତାହା ତୋର କଲ୍ୟାଣ ଦେବ । କାହିଁକି ଅନ୍ୟ ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ନିମ୍ନ ଗଳ୍ପ ଶୁଣି କାଳକ୍ଷୟ କରିବୁ? ପରୀକ୍ଷିତ ମହାରାଜ ନିଜେ ଏହି ମୁକ୍ତିଦାୟକ କଥାକୁ ଶ୍ରବଣ କରିଥିଲେ । ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ମୁନିଙ୍କ କଥା ରସର ସ୍ରୋତସ୍ୱରୂପ, ଯିଏ ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ନିଜ ଗଳାକୁ ବନ୍ଧି ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ହୋଇଯାଏ । ଏପରି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ଏକଥା ତୁମକୁ କୁହିଦେଲି; ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଗାଥା ପରି ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତାର ସାର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପିଅ । ଏହି କଥାକୁ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିୟମିତ ଶ୍ରବଣ କରେ, ଏବଂ ଯିଏ ଶୁଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ କଥା କହେ—ସେମାନେ ଉଚିତ ଭାବେ ଏହି କର୍ମ କରି, ତାହାର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଏବେ, ଶୌନକ ମୁନି ସୂତଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: “ନାରଦ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ବଦରାୟଣ ମୁନି ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ପରେ କ’ଣ କରିଥିଲେ?” ସୂତ କହିଲେ: ଦିବ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ, ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ ନାମକ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଋଷିମାନେ ସଦା ସମାବେଶ ହୁଅନ୍ତି । ସେଠି ବଦରୀ ଗଛର ଝୁପ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ବସି, ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିଥିଲେ । ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ମନରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷ ଭଗବାନ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ମାୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ । ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜୀବ, ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଚିରଅମୃତ, ତଥାପି ତିନି ଗୁଣର ଦେହ ଭାବି, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅନର୍ଥକୁ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ । ଏହି ଦୁଃଖ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟାସଦେବ ଅଜ୍ଞ ଲୋକଙ୍କ ଲାଗି ସାତ୍ୱତ ସଂହିତା ରଚନା କଲେ, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ପରମ ପୁରୁଷ ପ୍ରତି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭକ୍ତି ପ୍ରବୃତ୍ତି ହୁଏ । ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରବଣ କଲେ କ୍ରିଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉପଜେ, ଯାହା ଦୁଃଖ, ମୋହ ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରେ । ଏପରି ଭାଗବତ ସଂହିତା ଉଚିତ କ୍ରମରେ ରଚି, ବ୍ୟାସଦେବ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ, ଯିଏ ବିରକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ବିଶେଷ ଥିଲେ । ଏଠାରେ ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: “ଏପରି ବିରକ୍ତିଶୀଳ, ସ୍ୱୟଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଏହି ମୁନି, ସେ ଏତେ ନିଷ୍କାମ ଥିଲେ, ତେବେ ଏହି ମହାଗ୍ରନ୍ଥ କାହିଁକି ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ?” ସୂତ କହିଲେ: “ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂ ତୃପ୍ତ ଓ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ବିନା ହରିଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି, କାରଣ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣ ଏପରି ଆକର୍ଷକ ।” ବଦରାୟଣ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କ ମନ ହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ସେ ସଦା ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ । ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରୀକ୍ଷିତ ମହାରାଜଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଓ ପ୍ରୟାଣ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଦାୟ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥାର ଉଦୟ ବିଷୟରେ କହିବି । କୌରବ ଓ ଶୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ବୀର ଯୋଧ୍ୟା ତାଙ୍କର ଯୋଧ୍ୟା ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପତିତ ହେଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଭୀମଙ୍କ ଗଦା ଆଘାତରେ ଜଘନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ରହିଥିଲେ । ଏହା ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଥାମା ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏକ ଘୋର କୁକର୍ମ କଲେ—ସେ ରାତିରେ ଶୁଇଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଲା । ନିଜ ପୁଅମାନେ ନିର୍ଘାତ ନିହତ ହେବା ଖବର ଶୁଣି, ମାତା ଦ୍ରୌପଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦ ଓ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିରେ କନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବା ପାଇଁ, ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: “ମୃଦୁ ହୃଦୟ ମହିଳେ, ମୁଁ ତୁମ ଶୋକ ଦୂର କରିଦେବି। ମୋ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅପରାଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଣି, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଦାହ କରି ସ୍ନାନ କରିପାରିବା ।” ଏପରି ମଧୁର ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କଥା ଦେଇ, ଅର୍ଜୁନ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ସ୍ନେହିତ ପୁତ୍ର, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗୁରୁପୁତ୍ର ଶୂରବୀରଙ୍କ ପଛରେ ହନୁମାନ ଧ୍ୱଜା ତଳେ ରଥ ଚଳାଇଲେ । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆଗମନ ଦୂରରୁ ଅନୁଭବ କରି, ଅଶ୍ୱଥାମା ଭୟାନ୍ବିତ ହୋଇ ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଭୂମିରେ ଏଠୁ ସେଠି ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଲୁଚିବାକୁ ଚାହେ । ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମା ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତିଶୟ କ୍ଳାନ୍ତ, ଏବେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ । ସେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ଆପସେ ନେବା ପଦ୍ଧତି ତାଙ୍କୁ ଜଣା ନଥିଲା, କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟେ ।