ଏହି କଥା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରିୟ, ପାପକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ, ମୁକ୍ତିର ମୂଳ କାରଣ ଏବଂ ଭକ୍ତିର ଲୀଳାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ କଥାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ବହୁ ପୂଜାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏପରି ପବିତ୍ର କଥାର ଶ୍ରବଣକୁ ଯେଉଁମାନେ ମନୋମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯମର ଦୂତକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଯମ ତାଙ୍କ କାନରେ କହନ୍ତି: "ଏହି ଭାଗବତ କଥାରେ ମତ୍ତ ହୋଇଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ମୋ ଅଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମୋର ଅଧୀନ ନୁହଁନ୍ତି।" ଏହି ଅସାର ଜଗତରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚେତନା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ବିଷରେ ବିକଳ, ମାତ୍ର ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୁକଦେବଙ୍କ ଅମୃତମୟ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ନିରର୍ଥକ ଆସୁରୀ କଥା ଶୁଣି ଭ୍ରମଣ କରିବାର କଣ ଅର୍ଥ? ପରୀକ୍ଷିତ ନିଜେ ଏହି ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିଥିଲେ। ଶୁକଦେବ ମୁଖରୁ ଝରୁଥିବା ରସମୟ ଏହି କଥା ଯେଉଁଠି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ସେଠି ଉଚ୍ଚାରକ ମୁଁହ ଆଖିରେ ଅଟକିଯାଏ, ଏବଂ ସେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ନାଥ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହି ଅତି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଉପସଂହାର, ଏହା ଛାଡ଼ି ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଶୁଦ୍ଧ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତାର ଏସେନ୍ସ ମଧୁପାନ କର, ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ। ଏହି କଥା ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିୟମିତ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସାମ୍ନାରେ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବେ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ କଥାର ମହିମା ଶୁଣି, ଏବେ ଶୌନକ ମୁନି ସୂତଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ନାରଦ ଯାଇଯିବା ପରେ ବଦରାୟଣ ମହାର୍ଷି କ’ଣ କଲେ?" ସୂତଦେବ କହିଲେ: ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ' କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଋଷିମୁନି ମିଳିଥାନ୍ତି। ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ବଦରୀ ଗଛର ଝୁପ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ବସି, ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିଲେ। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ମାୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଇ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜୀବ, ଯଦ୍ୟପି ଅତୀତ୍ୟା, ତଥାପି ତିନି ଗୁଣର ଦେହ ଭାବି, ଦୁଃଖ ମନେ କରେ ଏବଂ ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୋଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ଦୁଃଖ ନିବାରଣ ପାଇଁ, ଅଜ୍ଞ ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ବ୍ୟାସଦେବ 'ସାତ୍ୱତ ସଂହିତା' ରଚନା କଲେ, ଯେଉଁଠି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦ୍ରଢ଼ ଭକ୍ତି କଥାଯାଇଛି। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ଦୁଃଖ, ମୋହ ଓ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ଭାଗବତ ସଂହିତାକୁ ବ୍ୟାସଦେବ ନିୟମିତ ଭାବରେ ରଚନା କରି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠି ସନ୍ନ୍ୟାସରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। ତେବେ ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: "ଏହିପରି ନିଷ୍କାମ, ସ୍ୱୟଂ ତୃପ୍ତ ଏହି ମହାନ ଋଷି ଏଠିକୁ କାହିଁକି ଶିଖିଲେ?" ସୂତଦେବ କହିଲେ: "ଏମିତି ନିଷ୍କାମ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମୋହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହରିଙ୍କ ଗୁଣର ଅପୂର୍ବତା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଅନୁପ୍ରେରଣାରେ ନିର୍ମିତ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି।" ବଦରାୟଣ ପୁତ୍ର ଶୁକଦେବଙ୍କ ମନ ହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ସବୁବେଳେ ଏହି ମହାକଥା ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। ଏବେ ମୁଁ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବିଦାୟ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଓ ବିରାଟ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। କୌରବ ଓ ଶୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯବ ସମସ୍ତ ବୀର ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ି ଥିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଭୀମଙ୍କ ଗଦା ପ୍ରହାରରେ ଜଘନ୍ନ ଭାଙ୍ଗି ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ଅଶ୍ୱଥାମା ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—ସେ ରାତିରେ ଶୁଅଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଭୟାନକ ବଧ ଶୁଣି, ଦ୍ରୌପଦୀ ଶୋକରେ ଭାସିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେବାକୁ, ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: "ମୂଦୁ ଭାବର ମହିଳା! ମୁଁ ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି। ମୋର ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅପରାଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଣି ଦେବି, ଯାହାପରେ ତୁମେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦାହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସ୍ନାନ କରିପାରିବେ।" ଏଭଳି ମଧୁର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଅର୍ଜୁନ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ମିତ୍ର ପୁତ୍ର, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଗାଡ଼ିରେ ହନୁମାନ ଧ୍ୱଜା ସହିତ ଗୁରୁପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଥାମା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗାଡ଼ି ଚଲାଇ ଭାଗିଗଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେ ପଳାଇଯାନ୍ତି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମା ନିଜକୁ ଅସହାୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଅତିକ୍ଲାନ୍ତ ହେବାରୁ, ନିଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ପ୍ରତିହାର କରିବା ଉପାୟ ଜାଣୁନଥିଲେ, କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ଧାରେ ଭୟାନକ ଜ୍ୱାଳା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: "ହେ କୃଷ୍ଣ! ହେ କୃଷ୍ଣ! ଭକ୍ତଙ୍କ ଭୟ ହରିବାରେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର। ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଭୟାନଳକୁ ତୁମେ ଶାନ୍ତ କର, ମୂଳ ପୁରୁଷ, ମାୟା ଉପରେ ଅତିତ, ଚେତନା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାୟାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଆତ୍ମାରେ ଏକତାରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମୂଢ଼ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦାନ କର। ଏହି ଅବତାର ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ଚିରସ୍ମରଣ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଆସିଛି।