ଏଠି ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଅତି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଶୁଇଛନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନ ଛାଡି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଛି। ସେମାନେ ବଢ଼ି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି; ମୁଁ ଯୁବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେଉଁଠି ମୋର ପୁଅମାନେ ଏତେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି? ଏଉଁ ଅପରିଚିତ ଦୃଶ୍ୟ କେମିତି ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଆମେ ତିନିଜଣ ସଦା ଏକାସାଥି ରହୁଥିଲୁ? ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ମାଆ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ, ପୁଅମାନେ ଯୁବା ଥାନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି, ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ; ମୋର ଚିତ୍ତ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ହେ ବିଦ୍ୟାର ଧନ, ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ଏଠି କ'ଣ କାରଣ ଅଛି କି, ମୋତେ କହ। ତେବେ ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ପାପରହିତେ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ସବୁ ଘଟଣାକୁ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିପାରିଛି; ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ହରି ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଆଣିଦେବେ। ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣି ବଡ଼ ଋଷି ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ନାରଦ କହିଲେ: ଶୁଣ, ଶିଶୁ, ଏହି ଯୋଗ ଓ ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ, ଯୋଗ ଓ ତପସ୍ୟା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ଲୋକମାନେ ଏବେ ଅଘାସୁର ସମାନ, ଠକା ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ। ଏଠି ଧର୍ମିକମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଅଧର୍ମିକ ଆନନ୍ଦିତ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଧୈର୍ୟ ରଖେ, ସେଇ ସତ୍ୟ ଓ ପଣ୍ଡିତ। ଏହି ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ଦେଖି, ପୃଥିବୀ ଭାର ବୋହୁଛି; ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଅଦୃଶ୍ୟ। ଏବେ କେହି ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଏକାସାଥି ଅଛ କି ନାହିଁ ଦେଖେନାହାନ୍ତି; ଲୋକମାନେ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧ ହୋଇ ତୁମକୁ ଅବହେଳା କରିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଛ। ବୃନ୍ଦାବନ ସହିତ ସଂଯୋଗ ହେବା ପରେ, ତୁମେ ପୁନି ଯୁବା ଓ ତଜା ହେଇଥିଲ; ଧନ୍ୟ ବୃନ୍ଦାବନ, ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ। ଏଠି ଯେଉଁଠି ଗ୍ରାହକ ନାହାନ୍ତି, ଏହି ବୃଦ୍ଧ ଦୁଇଜଣ ରହିଯାନ୍ତି; ଅଳ୍ପ ସଂତୋଷ ନେଇ ସେମାନେ ନିଜକୁ ବିଶ୍ରାମ ମନେ କରନ୍ତି। ତେବେ ଭକ୍ତି ପଚାରିଲେ: କିପରି ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଅଶୁଦ୍ଧ କଳିକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ? କଳି ଆସିଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି ଗଲା? ଦୟାମୟ ହରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଧର୍ମ କିପରି ଦେଖାଯାଉଛି? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର; ମୁଁ ଖୁସି ହେବି। ନାରଦ କହିଲେ: ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ଶିଶୁ, ସ୍ନେହରେ ଶୁଣ; ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବି, ତୁମର ଭ୍ରମ ଦୂର ହେବ। ଯେବେ ମୁକୁନ୍ଦ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ, ସେଇ ଦିନଠାରୁ କଳି ଆସି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମାର୍ଗକୁ ବାଧା ଦେଲା। ରାଜା ଦିଗ୍ବିଜୟ କଲେ ବେଳେ କଳିକୁ ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶରଣ ନେଲା; ମୁଁ ମଧୁ ଧରୁଥିବା ମୂହା ଭଳି ତାକୁ ମାରିଲି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଫଳ ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନରେ ମିଳେନାହିଁ, ସେଇ କଳିରେ କେଶବଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳିଯାଏ। କଳିକୁ ନିର୍ବିଶେଷ ଓ ନିର୍ମୂଳ୍ୟ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ୍ ତାଙ୍କୁ କଳିଯୁଗଜନ୍ମମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାର ସବୁଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ; ବସ୍ତୁମାନେ ମୁଣ୍ଡି ଛାଡ଼ି ଭଳି ଅର୍ଥହୀନ ହୋଇଯାଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଭାଗବତ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ହରାଇଗଲା। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ନାସ୍ତିକ ଓ ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ତୀର୍ଥରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୀର୍ଥର ସାର ତାଳିଗଲା। ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ, ସେମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟ ସାର ହରାଇଯାଇଛି। ମନର ପରାଜୟ, ଲୋଭ, କୃତ୍ରିମତା, କୁବିଶ୍ୱାସ ଓ କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ହାରାଇଯାଏ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ନାରୀ ସହିତ ମହିଷ ଭଳି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ପୁଅ ଜନ୍ମାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅଦକ୍ଷ। କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ନିର୍ମଳ ବୈଷ୍ଣବତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ମୁଖ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏପରି ସତ୍ୟର ସାର ସବୁଠାରୁ ହରାଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୁଗର ଧର୍ମ ଏପରି; କାହାକୁ ଦୋଷ ଦିଅ? ଏହିପାଇଁ ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ୍ ନିକଟରେ ରହି ସହିଛନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଭକ୍ତି ପୁନି କହିଲେ: ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଶୌନକ। ଭକ୍ତି କହିଲେ: ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଋଷି, ତୁମେ ସତ୍ୟସାର ଧନ୍ୟ; ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆସିଛ। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଧର୍ମିକଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ମାୟାର ଆଧାର, ଯିଏ ଏକ ଶବ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜୟ ହେଉ। ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଅବସ୍ଥା ପାଇଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଶୁଭର ପାତ୍ରକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ମହିମା, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଭକ୍ତିଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ନାରଦଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା। ନାରଦ କହିଲେ: ଶିଶୁ, ଆପଣିକୁ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖ ଭରିଛି? ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପଦସ୍ମରଣ କର, ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ। ସେଇ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବ ଦୁର୍ଗତିରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେ କୃଷ୍ଣ ଏବେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? କିନ୍ତୁ, ଭକ୍ତି, ତୁମେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କଠାରୁ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ, ପ୍ରଭୁ ନିମ୍ନତମ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି। ପ୍ରଥମ ତିନି ଯୁଗରେ ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାକ୍ତି ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ; କିନ୍ତୁ କଳି ଯୁଗରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ। ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସଚେତନ ସ୍ୱରୂପ ତୁମକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରିୟ ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ କ'ଣ କରିବି?" ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଆଦେଶ ଦେଲେ: "ମୋର ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।" ତୁମେ ସେଇ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲ, ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଦେଲେ, ଏହି ଦୁଇଜଣ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ। ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱାରା ପୋଷଣ କର; ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ପୋଷିବା ପାଇଁ ଛାୟା ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କର।