ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଶ୍ରବଣର ଶେଷରେ, କଳିଯୁଗରେ ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ଅତିତ ହେବା ପରେ, ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ନବମୀ ଦିନରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଯିଏ ଗାଁଠୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଭାଗବତ କଥାକୁ ପାଠ କରିଥିଲେ। ପରେ, କଳିଯୁଗ ଆଉ ତିରିଶ ବର୍ଷ ଅଗ୍ରସର ହେବା ପରେ, କାର୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ଦିନରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଏହି କଥାକୁ ପାଠ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି, ଏ ନିର୍ମଳ ଜନ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କଳିଯୁଗରେ ଭାଗବତ କଥାର ବିବରଣୀ ଦେଲି, ଯାହା ସଂସାର ରୋଗକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ କରେ। ଏହି କଥା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନିବାରଣ କରେ, ମୋକ୍ଷର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, ଭକ୍ତିର ଲୀଳାକୁ ଉଦ୍ଭାବ କରେ। ନୀତିବାନ୍ ଲୋକେ ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପାନ କରନ୍ତୁ—ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ବିଧିସଂପାଦନର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ଯମ, ତାଙ୍କ ନିଜ ଦାସଙ୍କ ହାତରେ ରଶି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, କଥାଯାଞ୍ଚାରେ ମଗ୍ନ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖିବାକୁ କାନ ରେ କୁହନ୍ତି: “ପ୍ରଭୁଙ୍କ କଥାରେ ମତ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖ; ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ରୋଷର ନିୟମକ, କିନ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ନୁହେଁ।” ଏହି ଅସାର ଜଗତରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚିତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷର ଦୁଷ୍ଟ ଆସ୍ବାଦରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ଶୁକଦେବଙ୍କ ଅମୃତମୟ ଶ୍ଲୋକକୁ ଅଧା ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପାନ କର; କିଏ ନିର୍ବଳ କଥା ଶୁଣି ଭ୍ରମଣ କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପରୀକ୍ଷିତ ନିଜେ ମୁକ୍ତିଦାୟୀ କଥା ଶୁଣିଥିଲେ? ଶୁକଦେବଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ରସର ଧାରାରେ ବହିଥିବା କଥା, ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀଙ୍କ ଗଳାକୁ ଅଟୁଇ ଧରି ଦେଉଛି—ସେ ଅନ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠର ନାଥ ହେଇଯାନ୍ତି। ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଗୁପ୍ତତମ ତତ୍ତ୍ୱ ଏକଥାରେ କୁହିଦିଆଯାଇଛି; ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଦୃଷ୍ଟିକରି, ଏହି ଜଗତରେ ଶୁକଦେବଙ୍କ କଥା ପରି ଶୁଧ୍ଧ କିଛି ନାହିଁ—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଗ୍ରନ୍ଥର ସାରକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପାନ କର। ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଲୋକ ଏହି କଥାକୁ ନିୟମିତ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଏହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏଉଁ ସମୟରେ, ଶୌନକ ମୁନି ପଚାରିଲେ: “ହେ ସୂତ, ନାରଦ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ବଦରାୟଣ, ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ପରେ କଣ କରିଥିଲେ?” ସୂତ କହିଲେ: “ଦିବ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ ତୀରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାଁକୁ ‘ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ’ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।” ସେଇ ଆଶ୍ରମ, ବଦରୀ ଗଛର ଝୁପ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏଠାରେ ବ୍ୟାସଦେବ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚିତ୍ତକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ବସିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ଚିତ୍ତରେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ମାୟାକୁ ମଧ୍ୟ। ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଜୀବ ଯଦିଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ତଥାପି ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ନିଜକୁ ତିନି ଗୁଣର ମୂଳ ଭାବି, ବିପଦ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ଦୁଃଖର ନିବାରଣ ପାଇଁ, ବ୍ୟାସଦେବ ବିବେକୀ, ଅଜ୍ଞାତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ସାତ୍ୱତ ସଂହିତା ରଚନା କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭକ୍ତି ଶିକ୍ଷିତ ହୁଏ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ, ଜଣେ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭାବିତ ହୁଏ, ଦୁଃଖ, ଭ୍ରମ ଓ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ। ଏଭଳି ଭାଗବତ ସଂହିତାକୁ ଶ୍ରୀବ୍ୟାସ ନିୟମିତ ଅନୁକ୍ରମରେ ରଚନା କରି, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରବୋଧିତ କଲେ, ଯିଏ ବିରାଗରେ ନିରତ। ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: “ଏହି ବିରାଗୀ, ସମସ୍ତ ରୁପରେ ଉଦାସୀନ ଓ ଆତ୍ମତୃପ୍ତ, ଏହି ମହାଗ୍ରନ୍ଥ ଅଧ୍ୟୟନ କାହିଁକି କଲେ?” ସୂତ କହିଲେ: “ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ଵିଜମାନେ ଆତ୍ମତୃପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ, ତଥାପି ହରିଙ୍କ ଗୁଣର ଦ୍ୱାରା ନିର୍ବିଜ କୌଳ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଏପରି ଅଟୁଟ।” ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ, ସେ ନିରନ୍ତର ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ମହାକଥାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରୀକ୍ଷିତ ର ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ନିର୍ଗମନ, ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ପରିନିର୍ବାଣ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ କଥାର ଉଦ୍ଭବ ବିବରଣ କରିବି। କୌରବ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଧ୍ୟମାନେ ବୀର ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଭୀମଙ୍କ ଗଦା ଘାତରେ ଉରୁଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଡିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅଶ୍୵ତ୍ଥାମା, ନିଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଏକ ଘୃଣିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଶୟାନ ଆପ୍ତପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ତାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ହତ୍ୟା ଶୁଣି, ମାତା ଦୁଃଖରେ ଭାରି ହୋଇ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ହାଁସିଲେ; ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବାକୁ, ମୁକୁଟ ଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: “ହେ ଶାନ୍ତ ନାରୀ, ମୁଁ ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବି—ଗାଣ୍ଡୀବର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ ଅତିକ୍ରମୀର ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଦେବି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ତୁମ ପୁଅମାନଙ୍କ ଦାହ କରି ନିମ୍ନ ନିମ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରିପାରିବେ।” ଏଭଳି, ଆପ୍ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଅର୍ଜୁନ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ମିତ୍ରର ପୁଅ, ରୋଷରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍୵ତ୍ଥାମାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ତାଙ୍କ ରଥରେ ହନୁମାନଙ୍କ ଝଣ୍ଡା ଫଡ଼ିଥିଲା। ଅର୍ଜୁନ ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅଶ୍୵ତ୍ଥାମା ଭୟରେ ଚିତ୍ତ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ରଥ ନେଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଳାଇଗଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ କିଏ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ଦୂର କରିପାରେ। ଏହି ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ର ଦେଖିଲେ ନିଜେ ଅନାଶ୍ରୟ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଥକିଗଲେ, ସେ ନିଜ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ଭାବିଲେ। ପରେ, ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ଅନୁପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଉତ୍ତାର କରିବା ଉପାୟ ଜାଣିନଥିଲେ, ଯଥା ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଥିଲା।