ଏକ ଦିନ ଶୌନକ ଋଷି ସୂତଜୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଶୁକଦେବ ରାଜାଙ୍କୁ କେବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ କଥା କହିଥିଲେ? ପୁନି କେବେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ? ଏବଂ କେବେ ଦେବମୁନିମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ତାହା ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ସୂତଜୀ କହିଲେ, “କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ିବା ପରେ ତିରିଶ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା, କଳିଯୁଗ ବଢ଼ିଗଲା, ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ତାରିଖରେ ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ସମାପ୍ତି ପରେ, କଳିଯୁଗର ଦୁଇଶେ ବର୍ଷ ବିତିଲା, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଏକ ନବମୀ ତିଥିରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଗୋମାତାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏହି କଥାକୁ ପୁନଃ ପଢ଼ିଲେ। ପରେ ତିରିଶ ବର୍ଷ ଅତିକ୍ରମ କଲାପରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ତିଥିରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏହି କଥାକୁ ପଠିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ହେ ନିର୍ମଳ ମନ୍ଦିର, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ମୁଁ କଳିଯୁଗରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ କଥାର ବିବରଣୀ ଦେଲି, ଯାହା ସଂସାରର ରୋଗକୁ ନିବାରଣ କରେ। ଏହି କଥା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ, ମୋକ୍ଷର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ, ଭକ୍ତିର ଲୀଳାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣ, ତେବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବା ଦୈନିକ ସେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯମରାଜ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଦୂତଙ୍କୁ କହନ୍ତି—‘ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ କଥାରେ ମତ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁଅନି; ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ରୋଷର ନିୟନ୍ତ୍ରକ, କିନ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କ ନୁହେଁ।’ ଏହି ଅସାର ସଂସାରରେ, ଯେଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ବିଷ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ, ସେଠି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଶୁକଦେବଙ୍କ ଅମୃତମୟ ଶ୍ଲୋକ ପାନ କର; ଅନ୍ୟଥା ଅନ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ଅନର୍ଥ ରାସ୍ତାରେ ହେବାର କଣ ଅର୍ଥ? ପରୀକ୍ଷିତ ନିଜେ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ କରିଥିଲେ। ଶୁକଦେବଙ୍କର ରସମୟ କଥା ଯିଏ ପଢ଼େ, ତାଙ୍କ ଗଳାକୁ ଏହି କଥା ବାନ୍ଧି ଦେଉଛି, ସେ ବୈକୁଣ୍ଠର ନାଥ ହୁଏ। ଏହିପରି ଗୁପ୍ତତମ ତତ୍ତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥ ଖୋଜି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁକଦେବଙ୍କ କଥା ପରି ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତାର ରସ ପାନ କର, ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ନିୟମିତ ଭାବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଆଗରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଆନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଶୌନକ ଏବଂ ସୂତଜୀଙ୍କ କଥା ପୁନର୍ବାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶୌନକ ପଚାରିଲେ, “ନାରଦ ଯିବା ପରେ, ବଦରାୟଣ ମୁନି କ’ଣ କଲେ?” ସୂତଜୀ କହିଲେ, “ଦିବ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ ତୀରରେ ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ ନାମକ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାଁଠି ମୁନିମାନେ ସଭା କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ବଦରୀ ଗଛର ଝୁପଡି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାସଦେବ ବସି, ଜଳ ସ୍ନାନ କରି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷ ଓ ତାଙ୍କ ଉପର ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ମାୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ତାଙ୍କର ନିଜ ଦେହ ତିନି ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ ବୋଲି ଭାବି, ଦୁଃଖ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୁର୍ଗତି ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ଦୁଃଖ ନିବାରଣ ପାଇଁ, ବ୍ୟାସଦେବ ଜାଣିନଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସାତ୍ୱତ ସଂହିତା ରଚନା କଲେ, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭକ୍ତି। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଶ୍ରବଣ କଲେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ଦୁଃଖ, ମୋହ ଏବଂ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ଭାଗବତ ସଂହିତାକୁ ବ୍ୟାସଦେବ ନିୟମିତ କ୍ରମରେ ରଚନା କରି, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିର୍ମୋହୀ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ। ଶୌନକ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ନିର୍ମୋହୀ, ସ୍ୱୟଂ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଶୁକଦେବ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥ କାହିଁକି ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ?” ସୂତଜୀ କହିଲେ, “ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣ ଏପରି ଯେ, ସ୍ୱୟଂ ତୃପ୍ତ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମିତ୍ତିକ ଭାବରେ ହରିଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି। ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯାହାଙ୍କ ମନ ହରିଙ୍କ ଗୁଣରେ ଆକୃଷ୍ଟ, ସେ ସଦା ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପ୍ରିୟ ଏହି ମହାକାବ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ।” ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରୀକ୍ଷିତ ମହାରାଜଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ଅନ୍ତିମ ଗତି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବିଦାୟ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥାର ଉଦ୍ଭବ ବିଷୟରେ କହିବି। କୌରବ ଓ ଶୃଞ୍ଜୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନାୟକମାନେ ବୀରମୃତ୍ୟୁ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଭୀମଙ୍କ ଗଦା ଘାତରେ ତାଙ୍କର ଉରୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଥାମା ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଘୋର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—ସେ ରାତିରେ ଶୟାନ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଲା। ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେ ନିର୍ମମ ଭାବେ ହତ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ମାତା ଦ୍ରୌପଦୀ ବିପୁଳ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପାଣିରେ ପ୍ରସ୍ରବଣ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବାକୁ ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ମୃଦୁ ହୃଦୟା, ମୁଁ ତୁମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଦେବି। ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅପରାଧୀ ବ୍ରାହ୍ମଣବନ୍ଧୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଆଣି, ତୁମେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦାହ କରି ସ୍ନାନ କରିପାରିବେ।” ଏପରି ମଧୁର କଥା କହି, ଅର୍ଜୁନ—ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପୁତ୍ର—କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନିତୁଳ୍ୟ ହୋଇ ଗୁରୁପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ପଛରେ ହନୁମାନ୍ଧ୍ୱଜା ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଦୂରରୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଥାମା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ରଥ ଚଲାଇ ଦୌଡ଼ିବା ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭୟରେ କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଏଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ। ଶେଷରେ, ଅଶ୍ୱଥାମା ନିଜକୁ ଅସହାୟ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଏହି ସମୟରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉପଯୋଗ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟ ଆସିଥିବାରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ପଛକୁ ନେବା ଶିଖିନଥିଲେ।