ପାହାଡ଼ ଓ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଗୀତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଆମେ ଏହି ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ—ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଥିବାକୁ ଦୟାକରି ନିଶ୍ଚିତ କର। ଏହିପରି କହି ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ଅଚ୍ୟୁତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ନାରଦ ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମରେ ନମସ୍କାର କଲେ, ଶୁକ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ, ମୋହ ଦୂର ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ କଥାମୃତ ପାନ କରି ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଭାଗବତୀୟ ଭକ୍ତି, ଶୁକ ନିଜ ପୁଏମାନେ ସହିତ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରଖିଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏହାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାଗବତ ସେବା କରିଲେ, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କର ମନ ହରିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ, ଦରିଦ୍ରତା, ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ, ମୋହ ରୂପୀ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ବେସି ଯାଇଛନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ଭାଗବତ ଧ୍ୱନିତ ହୁଏ। ଏହିଠାରେ ଶୌନକ ପଚାରିଲେ—ଶୁକ କେବେ ରାଜାଙ୍କୁ କଥା କହିଥିଲେ? ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କେବେ ପୁନି କଥା କହିଥିଲେ? ଦେବମୁନି ଆଉ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ସୂତ କହିଲେ—କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ତିରିଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, କଳି ବଢ଼ିଗଲା; ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ଦିନରେ ଶୁକ କଥାର ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଶେଷ ହେବା ପରେ, କଳିର ଦୁଇଶ ବର୍ଷ ପରେ, ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ନବମୀ ଦିନରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈଁର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଏହି କଥାକୁ ପୁନି କହିଥିଲେ। ଏହାପରେ, କଳି ଆଉ ତିରିଶ ବର୍ଷ ବଢ଼ିଲାପରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ଦିନରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଏମାନେ ଏହାକୁ ପଠିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ହେ ନିଷ୍ପାପ ଶୌନକ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ସେ ଭାଗବତ କଥାର ବିବରଣୀ କଳି ଯୁଗରେ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ସଂସାର ରୋଗକୁ ନାଶ କରେ। ଏହି ନାରାୟଣ-ପ୍ରିୟ କଥା, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ମୋକ୍ଷର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, ଭକ୍ତିର ଲୀଳାକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ବା କୌଣସି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦରକାର ନାହିଁ। ଯମ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱୟଂ ଦାସ ଯେତେବେଳେ ଜାଲ ନେଇଥାଏ, ଯମ ତାଙ୍କ କାନରେ କହନ୍ତି—‘ପ୍ରଭୁଙ୍କ କଥାରେ ମଗ୍ନ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼; ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ।’ ଏହି ଅସାର ସଂସାରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗର ବିଷ ମନକୁ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କରେ, ଏଠି ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୁକଙ୍କର ଅମୃତ ଶ୍ଲୋକ ପାନ କର, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ଅନ୍ୟଥା ନିରର୍ଥକ ଭ୍ରମଣ କଣ? ନିମ୍ନ କଥା ଶୁଣିବାର କଣ ଦରକାର, ଯେଉଁଠାରେ ପରିକ୍ଷିତ ନିଜେ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିଥିଲେ? ଶୁକଙ୍କ କଥା ରସଧାରା ଭଳି ବହିଥାଏ, ଯିଏ ଏହାକୁ ପଢ଼େ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଧରି ଦିଏ—ସେ ଅନ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠ ପତି ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ଗୁପ୍ତତମ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଇଛି; ସମସ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥ ଦେଖି, ଏହି ଶୁକ କଥା ପରି ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ—ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତାର ସାର ପିଉ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ନିୟମିତ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହାକୁ କହନ୍ତି—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ସେମାନେ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାରରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ। ଏଥିରେ ଶୌନକ ପଚାରିଲେ—ନାରଦ ଚାଲିଗଲାପରେ, ବଦରାୟଣ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ପରେ କଣ କଲେ? ସୂତ କହିଲେ—ଦିବ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ କୁହାଯାଏ, ଏଠି ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମିଳନ ହୁଏ। ସେଠାରେ ବଦରୀ ଗଛ ଝୁପ୍ପ ଝୁପ୍ପ ଲଗିଛି, ସେଠାରେ ବ୍ୟାସ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ବସିଗଲେ। ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷ ଓ ତାଙ୍କୁ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ମାୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଅତିନିର୍ମଳ ଜୀବ ମୋହିତ ହୋଇ, ନିଜକୁ ତିନି ଗୁଣ ମୂଳକ ଭାବି, ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ଗତିକୁ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଇଁ, ଏବଂ ଅଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ଲାଗି, ତିନି ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଶିଖିବାକୁ, ସେ ଏକ ସାତ୍ୱତ ସଂହିତା ରଚନା କଲେ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶ୍ରବଣ କଲେ, କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଦୁଃଖ, ମୋହ, ଭୟ ଦୂର ହୁଏ। ଏହି ଭାଗବତ ସଂହିତାକୁ ନିୟମିତ କ୍ରମରେ ରଚନା କରି, ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ତାଙ୍କର ପୁଏ ଶୁକଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇଲେ, ଯିଏ ବିରକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। ଏଠି ଶୌନକ ପୁଣି ପଚାରିଲେ—ଏପରି ବିରକ୍ତିଶୀଳ, ସ୍ବ-ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମୁନି, ସଂସାର ରୁଚିରେ ଅନାସକ୍ତ, ନିଜେ ପ୍ରସନ୍ନ—ସେ କାହିଁକି ଏହି ମହାଗ୍ରନ୍ଥ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଲେ? ସୂତ କହିଲେ—ଏହିପରି ସ୍ବ-ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କାରଣ ଛାଡ଼ି ହରିଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଏପରି ଅପୂର୍ବ। ବଦରାୟଣଙ୍କ ପୁଏଙ୍କ ମନ ହରିଙ୍କର ଗୁଣରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ସଦା ଏହି ମହାକଥା ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଏବେ ମୁଁ ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ଜନ୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ, ବିଦାୟ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ପ୍ରୟାଣ ଓ କୃଷ୍ଣ କଥାର ଆରମ୍ଭ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଯେତେବେଳେ କୌରବ-ସୃଞ୍ଜୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂରମାନେ ବୀର ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶେଷ ହେଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଭୀମଙ୍କ ଗଦା ଘାତରେ ଜଘନ୍ନ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିଲେ— ଏହା ଦେଖି, ଅଶ୍ୱଥାମା ନିଜ ଠାକୁରୁଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏକ ଅତି ଦୁଷ୍କର୍ମ କଲେ—ସେ ଶୟାନ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ନେଇ ଆଣିଲେ, ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଲା।