ସ୍ୱର୍ଗ, ସତ୍ୟଲୋକ, କୈଳାସ କିମ୍ବା ବୈକୁଣ୍ଠ – ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଯେଉଁ ରସ ମିଳେ ନାହିଁ, ସେହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମାଧୁର୍ୟକୁ ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ସଦା ଆସ୍ୱାଦନ କର, କେବେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହାଁ। ବାଦରାୟଣ ବ୍ୟାସ ଏପରି କଥା ମଣ୍ଡଳରେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ହରି ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ବଲି, ଉଦ୍ଧବ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଘିରି ରହିଥିଲେ। ଦେବମୁନି ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ଓ ସେହି ସଙ୍ଗୀମାନେଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଲେ। ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଉଚ୍ଚାସନରେ ବିରାଜମାନ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶିବ ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ଏହି ମହାପୂଜାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଝାଞ୍ଜ ଧରିଥିଲେ, ଉଦ୍ଧବ ଦ୍ରୁତ ହସ୍ତଚାଳନାରେ ଘଣ୍ଟା ବଜାଉଥିଲେ, ଦେବମୁନି ନାରଦ ସ୍ୱରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ବୀଣା ଧରିଥିଲେ, ଅର୍ଜୁନ ସଙ୍ଗୀତର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମୃଦଙ୍ଗ ବଜାଉଥିଲେ, କୁମାରମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ – “ଜୟ! ଜୟ! କୁମାରମାନେ, ତୁମେ କିଏଁ ଦକ୍ଷ!” ସମ୍ମୁଖରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକ ଗଭୀର ଧାରାରେ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ହରି, ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା – ଏ ତିନିଜଣେ ଏକାସାଥିରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଦେବଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିନୟଶିଳ୍ପୀ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଅସାଧାରଣ ପୂଜାଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ହରି ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଶଂସା ଓ ଗାଥାରେ ଯେପରି ଭକ୍ତି ଦେଖାଇଲ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମେ ମନରୁ ଯାହା ଚାଉଛ, ମୋ ପାଖରୁ ବର ମାଗ।” ସମସ୍ତେ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପାହାଡ଼, ସର୍ପ ଓ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଗୀତରେ, ତୁମେ ସ୍ମୃତ ହେଉ। ଏହି ଆମ ଇଚ୍ଛା, ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପୂରଣ ହେଉ।” ଅଚ୍ୟୁତ କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ,” ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତା’ପରେ ନାରଦ, ଶୁକ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ ହରିଙ୍କ ଚରଣରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ମୋହ ହରାଇ, ଦିବ୍ୟ କଥାମୃତ ପାନ କରି ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହି ଭକ୍ତି, ଶୁକ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସହିତ ସଂରକ୍ଷିତ କଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ରଖିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଭାଗବତ ସେବା କଲେ, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମନ ହରିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଦୁଃଖ, ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ, ମାୟା ରୂପୀ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ, ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି – ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଭାଗବତ ଶ୍ରେୟସ୍କର ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ତେବେ, ଶୌନକ ପଚାରିଲେ, “ଶୁକ କେବେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ? ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କେବେ ପୁନି କହିଥିଲେ? ଦେବମୁନି କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଥିଲେ? ମୋ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।” ସୂତ କହିଲେ, “କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ତିରିଶ ବର୍ଷ ହେବା ପରେ, କଳି ଯୁଗ ଆଗେ ବଢ଼ିଥିଲା, ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ତିଥିରେ ଶୁକ ଉପାଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଶେଷରେ, କଳିରେ ଦୁଇଶେ ବର୍ଷ ହେବା ପରେ, ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ନବମୀ ତିଥିରେ, ଗୋମୂଳ ଜନ୍ମ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ତା’ପରେ କଳି ତିରିଶ ବର୍ଷ ଆଉ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା, କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ତିଥିରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏହା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ଏପରି ହେଉଛି, ହେ ନିର୍ମଳ ମନ୍ତ୍ରୀ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଲ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି – କଳି ଯୁଗରେ ଭାଗବତ କଥା, ଯାହା ସଂସାର ରୋଗ ନାଶ କରେ। ଏହି କଥା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ, ମୋକ୍ଷର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, ଭକ୍ତିର ଲୀଳାକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କରେ। ଧର୍ମିକମାନେ ଆଦର ସହିତ ଏହାକୁ ପାନ କରନ୍ତୁ – ଏହି ସଂସାରରେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ବା ଅନ୍ୟ ସେବାର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ଏଠାରେ ଯମ ମୃତ୍ୟୁଦୂତକୁ ଦେଖି, କହିଥାନ୍ତି: “ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗାଥାରେ ମତ୍ତ ଥିବାମାନେ ଠାରୁ ଦୂରେ ରୁହ; ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ରୋଷର ନିୟନ୍ତ୍ରକ, କିନ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ନୁହେଁ।” ଏହି ଅସାର ସଂସାରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚିତ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷର ବିଷରେ ଦୁଃଖିତ, ଅଧ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଶୁକଙ୍କ ଅମୃତ ଶ୍ଲୋକ ପାନ କର, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ନିର୍ଥକ ମାର୍ଗରେ ଅପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟର୍ଥ ଘୁଞ୍ଚିବାର କ’ଣ ଦରକାର? ପରୀକ୍ଷିତ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିଥିଲେ। ଶୁକଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରିତ ଏହି ରସଧାରା କଥା ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଗାଏ, ସେ ଜଣେ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଅତିଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଦର୍ଶନରେ ସ୍ଥାପିତ, ତୁମେ ଏକାଥରେ ଶୁଣିଲ; ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ଏହି ଶୁକଙ୍କ କଥା ଭଳି ପବିତ୍ର କିଛି ନାହିଁ – ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତାର ସାର ଏହି ଅମୃତ ପାନ କର। ଯେଉଁଠାରେ ଏହି କଥା ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିୟମିତ ଶୁଣନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ବୈଷ୍ଣବମାନେଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି – ଦୁହେଁ ତାଙ୍କ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକରେ କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନାହିଁ। ଏବେ, ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: “ନାରଦ ବିଦାୟ ନେଲା ପରେ, ବାଦରାୟଣ ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ପରେ କ’ଣ କଲେ?” ସୂତ କହିଲେ: ଦିବ୍ୟ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳରେ, ଶମ୍ୟାପ୍ରାସ ନାମକ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ସଦା ସମ୍ମିଳିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେହି ବଦରୀ ଗଛର ଝୁଁଡ଼ିରେ ଶୋଭିତ ଆଶ୍ରମରେ ବ୍ୟାସ ବସି, ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ। ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଓ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର ଥିବା ମାୟାକୁ ଦେଖିଲେ। ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଜୀବ ମନେ କରେ ଯେ, ସେ ତିନି ଗୁଣର ଅଂଶ, ଦୁଃଖ ଭାବି, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଗତକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହି ଦୁଃଖର ଶେଷ ପାଇଁ, ବ୍ୟାସ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ସାତ୍ୱତ ସଂହିତା ରଚନା କଲେ – ଅବିଧିତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭକ୍ତି ଶିଖାଇଲେ। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଦୁଃଖ, ମୋହ ଓ ଭୟ ଦୂରିତ ହୁଏ। ଏହି ଭାଗବତ ସଂହିତାକୁ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ଭାବେ ରଚନା କରି, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ତ୍ୟାଗୀ ପୁତ୍ର ଶୁକଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ।