ଏହି ଦୀର୍ଘ ଉପଖ୍ୟାନରେ, ନାରଦଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଓ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ବିବୃତ ହେଉଛି। ଏହାର ଶେଷରେ ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତିର ଶକ୍ତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା; ଏକ ଯୁବ ଉତ୍ସାହ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା। ନାରଦ, ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରି ଓ ଆତ୍ମ-ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଶରୀର ମଧୁର ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଗଲା। ଏପରି ଉତ୍ସାହରେ, ନାରଦ, ଯିଏ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଅତି ଆସ୍ଥାରେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହାତ ଯୋଡି ଓ ପ୍ରେମରେ କଣ୍ଠ ଚାପିଗଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ—“ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ଆପଣମାନେ ଅସୀମ କୃପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆଜି ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ପାପର ହରଣକୁ, ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବଣକୁ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରେ, ହେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, କାରଣ ଶ୍ରବଣ ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।” ଏହିପରି ନାରଦଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ସମୟରେ, ବୈଷ୍ଣବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ନାୟକ ଶୁକ ଆସିଲେ। ବୟସରେ ଶୋଳା ବର୍ଷର ଶୁକ, ଜ୍ଞାନର ମହାସାଗରର ଚନ୍ଦ୍ର, ସମ୍ବାଦ ଶେଷରେ ନିଜ ଆତ୍ମ-ସାଧନରେ ସଫଳ, ପ୍ରେମରେ ମୃଦୁ ଓ ଶାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଭାଗବତ ଉପଦେଶ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବୈଷ୍ଣବ ସଭା ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଅନୁଭବ କରି, ସମସ୍ତେ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ମହାସନ ଦେଲେ; ଦେବମୁନି ନାରଦ ପ୍ରେମରେ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଶୁକ ସୁବିଧାଜନକ ଭାବରେ ବସି, କହିଲେ—“ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ଶବ୍ଦ ଶୁଣ। ଭାଗବତ ବେଦର କଳ୍ପତରୁର ପକ୍କ ଫଳ, ଶୁକଙ୍କ ମୁଖର ଅମୃତରେ ଶିତଳ; ହେ ଭୂମିର ରସଜ୍ଞମାନେ, ଏହାର ସାର ଆବୃତି କରି ପିଉ। ଏଠାରେ, ବଡ଼ ଋଷି ରଚିତ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତରେ, କୌଟିଳ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରତ୍ୟାହତ; ଏହା ଅନ୍ନଦ୍ୱେଷୀ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟମାନେ ପାଇଁ, ତିନିପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଉପଡ଼ାଇ ଲାଭକର ତଥ୍ୟ ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା କ’ଣ? ଏଠାରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ରୋତାର ହୃଦୟରେ ପ୍ରଭୁ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି। ଭାଗବତ, ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମୁକୁଟମଣି, ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ଧନ; ଏଠାରେ ପରମହଂସମାନଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ଗୀତିତ; ଏଠାରେ କର୍ମ ହୀନ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ବିବେକ, ବିରାଗ ଓ ଭକ୍ତି ଉନ୍ମୋଚିତ; ଏହାକୁ ଭକ୍ତି ସହ ଶୁଣି, ପଢ଼ି, ଚିନ୍ତନ କରି, ପ୍ରକୃତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ସ୍ଵର୍ଗ, ସତ୍ୟଲୋକ, କୈଳାସ, ବୈକୁଣ୍ଠ—ଏଠି ଏହି ରସ ମିଳେନାହିଁ; ଏହିଠାରେ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀମାନେ, ସଦା ପିଉ—କେବେ ଛାଡ଼ିବେନାହିଁ। ଏପରି ନାରଦ ବାଦରାୟଣଙ୍କ ସଭାରେ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ହରି ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ବଲି, ଉଦ୍ଧବ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଘିରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଦେବମୁନି ନାରଦ ତାଙ୍କୁ ଓ ସାଥୀମାନେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ହରିଙ୍କୁ ତେଜୋମୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତେ ମହାସନରେ ବସାଇ, ପ୍ରଶଂସା କରିବାରେ ପ୍ରାରମ୍ଭ କଲେ; ଶିବ ପାର୍ବତୀ ସହ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ପଦ୍ମାସନରେ, ଏହି ମହାସ୍ତୁତି ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଝାଞ୍ଜ ଧରି, ଉଦ୍ଧବ ଘଣ୍ଟା ଚାଲାଇ, ଦେବମୁନି ନାରଦ ଶ୍ରୁତିର ଶାସ୍ତ୍ର ଜଣେ ଭଳି ଭଙ୍ଗୀରେ ବୀଣା ଚାଲାଇ, ଅର୍ଜୁନ ତାଳର ନାୟକ ହେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମୃଦଙ୍ଗ ଚାଲାଇ, କୁମାରମାନେ ସ୍ତୁତିରେ ଦକ୍ଷ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ; ଆଗରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକ ଦ୍ରୁତ ଧାରାରେ ପାଠ କଲେ। ଏଠି, ମଧ୍ୟରେ, ହରି, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଏକାସାଥି ନୃତ୍ୟ କରି, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିନୟ କଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ଗାନ ଦେଖି, ହରି ଅତିପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ କହିଲେ—“ମନର ଭକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମୋଠୁ ଏକ ଵର ମାଗ; ଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମେ ମୋର କଥା ଓ ଷ୍ଟୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ;” ଏହି ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପାହାଡ଼, ସର୍ପ ଓ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତଙ୍କ ଗୀତରେ, ତୁମେ ସ୍ମୃତିରେ ରହ; ଏହା ଆମର ଇଚ୍ଛା, ଏହା ପୂରଣ ହେଉ।” ଏପରି କହି, ଅଚ୍ୟୁତ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ନାରଦ, ଶୁକ ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ ହରିଙ୍କ ଚରଣରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ, ମୋହ ଦୂର କରି, ଦିବ୍ୟ କଥାର ଅମୃତ ପାନ କରି ବିଦାୟ ନେଲେ। ଏହି ଭକ୍ତି, ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ସୁରକ୍ଷିତ, ଶୁକ ନିଜ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ଷା କଲେ; ଭାଗବତ ସେବାରେ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମନ ହରିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ। ଏହି ଭାଗବତ ଦୁଃଖ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଜ୍ୱର ଓ ମାୟାର ଦୂତ୍ୟ ପରି ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ, ସଂସାର ନିମ୍ନରେ ଆତିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ ହୁଏ। ଶୌନକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“କେବେ ଶୁକ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ? କେବେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ପୁନଃ କହିଲେ? କେବେ ଦେବମୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ କଥା କହିଲେ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।” ସୂତ କହିଲେ—“କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ପରେ ତିରିଶ ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲା, କଳି ବଢ଼ିଗଲା; ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ ଶୁକ ଉପଖ୍ୟାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଶ୍ରବଣ ଶେଷରେ, କଳିରେ, ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ, ଶୁଭ ନବମୀରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଗୋମାତାର ପୁତ୍ର ଉପଖ୍ୟାନ ଚାଲାଇଲେ। ପରେ, କଳି ତିରିଶ ବର୍ଷ ଆଗେଇ ଗଲା, କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ରମାନେ ପାଠ କଲେ। ଏପରି, ହେ ପାପହୀନ, ମୁଁ ତୁମେ ଜଣାଇଛି—କଳିରେ ଭାଗବତ ଉପଖ୍ୟାନ, ଯାହା ସଂସାର ରୋଗକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏହି କଥା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱ କରେ, ମୁକ୍ତିର କାରଣ ଓ ଭକ୍ତିର ଲୀଳା ଉନ୍ମୋଚିତ କରେ; ଧର୍ମଜନମାନେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପିଉନ୍ତୁ—ଏ ଜଗତରେ ତୀର୍ଥ, ସେବା ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବା ଓ ଉପଖ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଦୁଇଜଣ ଉପଖ୍ୟାନର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନାହିଁ। ଯମ ନିଜ ସେବକଙ୍କୁ ଦୂର୍ବାସନା ଧରି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, କହିଥାନ୍ତି—“ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନରେ ମତ୍ତ ଲୋକମାନେ ଠାରୁ ଦୂର ରହ; ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନେ ର କ୍ରୋଧର ନାୟକ, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ନୁହଁ।” ଏହି ଅସାର ଜଗତରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷର ବିଷରେ ମନ ତଳମଳାଏ, ଅଧା ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଶୁକଙ୍କ ଅମୃତ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣି ମଙ୍ଗଳ କର; କିଏ ଅନ୍ୟଥା ପଥରେ ଘୁଡ଼ିବା, ନିମ୍ନ କଥା ଶୁଣିବା, ଯେବେ ପରୀକ୍ଷିତ ନିଜେ ଶ୍ରବଣ କରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ?