ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟର ଅନ୍ତର୍ବେଦନା କୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଜଳକୁ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କହିଲେ, "ହେ ତୁମେ ନିଶାରେ ଜାଗି ରହ, ନିଦ୍ରା ହୁଏନି, ତୁମର ଶ୍ବାସ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ଏହା କି ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଆତ୍ମା ଚିହ୍ନ ଛିନି ନିଆଯାଇଛି, ଯାହା ଦୁଃସହ ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଇଛି?" ପୁନି ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମକୁ ମହା ରୋଗ ଧରିଛି, ତୁମର ଆଲୋକ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି, ଏବଂ ତୁମେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିପାରୁନାହାଁ। ଆମେ ଯେପରି ପ୍ରେମରେ ଅବାକ ହୋଇ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ କହୁଛୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଇଛ କି? ଏହିପରି ନିରବ ଅଛ।" ତା'ପରେ ସେମାନେ ମଲୟ ପବନକୁ ଦେଖି ପଚାରିଲେ, "ହେ ମଲୟ ପବନ, ଆମେ କି ତୁମକୁ କିଛି ଅପରାଧ କରିଛୁ? କାରଣ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଚାହିଁବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମର ହୃଦୟ ଯେପରି ଦୁଃଖିତ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ମନରେ ଅଳ୍ପାସ୍ପୃଶ ଆନିଦିଅଛ।" ଏପରି ଏକ ମେଘକୁ ଦେଖି ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, "ହେ ମେଘ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଯଦୁନାଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଆମ ପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧିତ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଅନୁବାରେ ଅନୁବାରେ ଅଶ୍ରୁ ଝଡ଼ାଉଛ। ଏହା ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଦୁଃଖ।" କୋଇଳୀକୁ ଦେଖି ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ କୋଇଳୀ, ତୁମର କମ୍ପିତ କଣ୍ଠର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ମୃତକୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ କରେ। କହ, ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ କ'ଣ କରିପାରିବି? ତୁମେ ଯେପରି ନାଥଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛ, ତାହା କି ସତ୍ୟ?" ପରେ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ହେ ପାହାଡ଼, ତୁମେ ଚେତନାଶୀଳ, କିନ୍ତୁ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଅଚଳ ଅଛ। ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର ମଧ୍ୟ ଆମ ପରି ଇଚ୍ଛା, ଯେ ବସୁଦେବନନ୍ଦନଙ୍କ ଚରଣକୁ ଅଲିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ।" ସମୁଦ୍ରର ଜଳପତ୍ନୀମାନେ ଶୋଷିଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା, ଲୋଟସ ମୁଝିଗଲା କାରଣ ସେମାନେ ପ୍ରିୟଜନ ବିୟୋଗରେ ଅପରୂପ ଶୋକରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ଅବସ୍ଥା ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ନାହିଁ। ତା'ପରେ ହଂସକୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ହଂସ, ଆସ, ଏହି ଜଳ ପିଅ। ଶୌରିଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ଆଣିଛ କି? ସେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ କି ଅବିଚଳିତ ଅଛି? ଯଦି ସେ ଆମୋଁକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି, ତେବେ କାହିଁକି ଆମେ ତାଙ୍କର ସେବା କରିବା? ତାଙ୍କ ଦୟା ବ୍ୟତୀତ ଆମେ ନାରୀମାନେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।" ଏପରି ଭାବରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, ଯେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଏପରି ଭାବ ରଖି ମାଧବଙ୍କ ମହିଳାମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଯେଉଁ ଭଗବାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ମାତ୍ର ଶୁଣିଲେ ମନ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅନୁଭବ କେମିତି ହେବ? ଏହି ମହିଳାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଦ ସେବା କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ପୂର୍ବ ତପସ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ନୁହେଁ। ଏହିପରି କର୍ମକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, କୃଷ୍ଣ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଲେ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଦର୍ଶ ଦେଖାଇଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଶୋଧ ହେଉଛି-ଷୋଳ ହଜାର ଏବଂ ଏକ ଶତ ଅଧିକ ରାନୀ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଆଦି ଏଠିରେ ଅଷ୍ଟ ମୁଖ୍ୟ ରାନୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁକୁତାମଣି। ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ନାମ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାନୀଠାରୁ କୃଷ୍ଣ ଦଶ ଦଶ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଠାର ଜଣ ମହାରଥୀ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶୌର୍ୟ ଓ କର୍ମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ—ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ଭାନୁ, ସାମ୍ବ, ମଧୁ, ବୃହଦ୍ଭାନୁ, ଚିତ୍ରଭାନୁ, ବୃକ, ଅରୁଣ, ପୁଷ୍କର, ବେଦବାହୁ, ଶ୍ରୁତଦେଵ, ସୁନନ୍ଦନ, ଚିତ୍ରବାହୁ, ବିରୂପ, କବି, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ। ମଧୁଶତ୍ରୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ, ସେ ପିତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ। ସେ ରୁକ୍ମିଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯିଏ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ। ସେଉଁଠାରୁ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ନାତିକୁ ବିବାହ କରି ଭଜ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଯିଏ ଯଦୁବଂଶ ନାଶ ପରେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରତିବାହୁ, ପ୍ରତିବାହୁଠାରୁ ସୁବାହୁ, ସୁବାହୁଠାରୁ ଶାନ୍ତସେନ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଶତସେନ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏହି ବଂଶରେ କେହି ଦରିଦ୍ର, ସନ୍ତାନହୀନ, ଅଲ୍ପାୟୁ, ଦୁର୍ବଳ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରତି ଅନୁରାଗହୀନ ଜନ୍ମିନଥିଲେ। ଏଠାରେ ଯଦୁବଂଶର ମାନବମାନେ କେତେ ହେଉଛନ୍ତି, ତାହା ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଗଣନା କରି ହେବ ନାହିଁ। ଏଠିରେ ତିନି କୋଟି ଅଠାର ହଜାର ରାଜକୁମାର ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ। ଯଦୁମାନେ କେତେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଗଣନା କିଏ କରିପାରିବ? ଅହୁକ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକରେ ଘିରିଥିଲେ। ଏହି ଯଦୁବଂଶରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ ହତ ହୋଇଥିଲେ, ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଲୋକମାନୋଁକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ, ଦେବମାନେ ହରିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯଦୁବଂଶରେ ଏକ ଶତ ପରିବାର ଉପରେ ଅବତରଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ୍ ହରି ସ୍ୱୟଂ ମହିମାର ମାପ ହୋଇ ଦେଖାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଯଦୁମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ବୃଷ୍ଣିମାନେ କୃଷ୍ଣରେ ଏପରି ଲୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୋଇବା, ବସିବା, ଚାଲିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଖେଳ, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ।