ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ରାନୀମାନଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଦିନ ଅନନ୍ଦ ଓ ଖେଳ-ମଜାରେ କାଟୁଥିଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଜଳାଶୟରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ, ରାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଳିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ନିଜ ଶୋଣିତ ଦ୍ୱାରା ରଞ୍ଜିତ କରିଦେଉଥିଲେ। ଏହି ମଧୁର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ, ଢୋଳ, ଝାଞ୍ଜ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ତନ୍ତୁବାଦ୍ୟର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଚାରିପାଖରେ ତାଲ ଦେଉଥିଲା। ଚାରିଦିଗରେ ଗାୟକ, କଥାକାର, ବାର୍ତ୍ତାକାରମାନେ ବୀଣା ରବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ଗାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାନୀମାନେ ହସି-ଖେଳ କରି, ଜଳରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛିଟାଇ ଦେଉଥିଲେ, ସେ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଯକ୍ଷପତି ଭଳି ଯକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଜା କରୁଥିଲେ। ରାନୀମାନଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗାର ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ପ୍ରସ୍ତର ଚେହେରାରେ ଅନୁରାଗର ହାସି ଖିଳିଉଥିଲା, ସେମାନେ ଦଳଦଳ ଫୁଲ ନେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛିଟାଇ ଦେଉଥିଲେ, ଆଳିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତି ମେଘମାଳା ଏବଂ କୁଙ୍କୁମ ରେ ରଞ୍ଜିତ ଥିଲା, ଖେଳ ଓ ଆଳିଙ୍ଗନରେ କେଶ ଖୁଲିଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ରାନୀମାନେ ଜଳ ଛିଟାଇ ଦେଉଥିଲେ, ସେ ହାତୀ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତୃହାତୀ ଭଳି ଜଣାପଡ଼ୁଥିଲେ। ଏହି ଖେଳ-ମଜାରେ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଗାୟିକା, ସଙ୍ଗୀତକାର ଓ ରାନୀମାନେ ଖେଳ ଉପହାର ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରିଥିଲେ। ଏପରି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ହସ, ଚାହାଁଣି, ମଜାର ଉପହାସ ଓ ଆଳିଙ୍ଗନ ରାନୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ମୋହିତ କରିଦେଉଥିଲା। ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ଭାବି ରାନୀମାନେ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି କଥା କହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ କଥା ମଦମାତା ବା ମୂଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଭଳି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ କୁରରୀ, ତୁମେ ରାତିରେ ଉଠି ଦୁଃଖ କରୁଛ, ଯେଉଁଠାରେ ଯଗତ୍ପତି ଆମ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରୁ ଦୂରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ମଧୁର ଚାହାଁଣି ଓ ହାସରେ ଆମଭଳି ହୃଦୟରେ ବିଧୁର ହେଉଛ କି?” “ହେ ଚକ୍ରବାକୀ, ତୁମେ ରାତିରେ ଚୁପ୍ଚାପ ଚୋଖ ବନ୍ଦ କରି ଦୁଃଖ କରୁଛ। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଦସେବାରେ ଲାଗିଛୁ। କିମ୍ବା ତୁମେ ମାଥାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?” “ହେ ତୁମେ ଜଳପାଶରେ ଅନିଦ୍ରା ରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବସିଛ, ମୁକୁନ୍ଦ ତୁମ ହୃଦୟର ଚିହ୍ନ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଅସହ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆମଭଳି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଛ କି?” “ହେ ଚନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ କ୍ଷୟରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ତୁମ ଆଲୋକ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି, ତୁମ ପ୍ରଭା ଅନ୍ଧକାର ହଟାଇପାରୁନାହିଁ। ଆମେ ଭଳି ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହୁଛ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଇ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଛ କି?” “ହେ ମଲୟ ପବନ, ଆମେ କି ତୁମକୁ କିଛି ଦୁଃଖ ଦେଇଛୁ? ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚାହାଁଣିର ନିଶାନରେ ତୁମେ ଆମ ହୃଦୟରେ ବିରହ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛ।” “ହେ ମେଘ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯଦୁନାୟକଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ଆମଭଳି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ। ବିରହ ଭାବରେ ତୁମ ହୃଦୟ ଆମଭଳି ଅଶାନ୍ତ, ସେଠିପାଇଁ ପୁନିପୁନି ତୁମେ ବର୍ଷା ରୂପେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଛ।" "ହେ କୋଇଲି, କମ୍ପିଥିବା କଣ୍ଠରେ ତୁମ ମଧୁର ସ୍ବର ମୃତକୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ କରେ। କହ, ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ କ'ଣ କରିପାରିବି? ତୁମ ତ କଥାରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଛି।" "ହେ ପର୍ବତ, ତୁମେ ଚୁପ୍ଚାପ, ଅଚଳ ଓ ଗମ୍ଭୀର। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମଭଳି ବସୁଦେବପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଦ ଆଳିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।" "ଦୁଃଖର ବିଷୟ ହେଉଛି, ସମୁଦ୍ର ପତ୍ନୀମାନେ ତାଙ୍କ ହ୍ରଦ ଶୁଷ୍କ ଓ ହାତ ଶୋଷିଯାଇଛି, ପ୍ରିୟବିହୀନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଅଲ୍ପନ୍ନ ମନ୍ଦାର ମନୋହରତା ହରାଇଯାଇଛି। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଭିନ୍ନ ହେବାରେ ବିରହ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ।" "ହେ ହଂସ, ଆସ, ଏହି ଜଳ ପିଅ। ଆମକୁ ଶୌରିଙ୍କ ଖବର ଦେଖ। ତୁମେ କି ତାଙ୍କ ଦୂତ? ଅଜୟ ଯଦୁନାୟକ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ତାଙ୍କ ମୋହ ହ୍ରାସ ପାଇଛି କି? ଯଦି ସେ ଆମକୁ ଭୁଲିଯାନ୍ତି, ଆମେ କାହିଁକି ସେବା କରିବା? ତାଙ୍କ ଦୟା ବାହାରେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।" ଏପରି ଭାବରେ ରାନୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମନକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ କେତେ ଅଧିକ ମୋହିତ ହୋଇଥିବେ! ଯେଉଁ ରାନୀମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପାଦ ମସାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କେଉଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ତାହା ବିବର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବା ଯାଉଁନାହିଁ। ଏପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମର ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ବେଦ ଶିକ୍ଷିତ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମର ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ୧୬,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ରାନୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଆଦି ଆଠ ଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାନୀଠାରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦଶଜଣ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଭାନୁ, ସାମ୍ବ, ମଧୁ, ବୃହଦ୍ଭାନୁ, ଚିତ୍ରଭାନୁ, ବୃକ, ଅରୁଣ, ପୁଷ୍କର, ବେଦବାହୁ, ଶ୍ରୁତଦେବ, ସୁନନ୍ଦନ, ଚିତ୍ରବାହୁ, ବିରୂପ, କବି, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ—ଏହି ଅଠାର ଜଣ ମହାରଥୀ ଆଦି ପୁଅମାନେ ଥିଲେ। ମଧୁଶତୂ ବିଧ୍ଵଂସୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ଓ ପିତାଙ୍କ ପରି ଶୂର ଥିଲେ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବିବାହ ରୁକ୍ମିଙ୍କ କନ୍ୟା ସହ ହେଲା, ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିବା ଅନିରୁଦ୍ଧ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବିବାହ ରୁକ୍ମିଙ୍କ ନାତୁନୀ ସହ ହେଲା, ତାଙ୍କଠାରୁ ଯଦୁବଂଶ ନାଶ ପରେ ବଞ୍ଚିଥିବା ବଜ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବଜ୍ରଠାରୁ ପ୍ରତିବାହୁ, ପ୍ରତିବାହୁଠାରୁ ସୁବାହୁ, ସୁବାହୁଠାରୁ ଶାନ୍ତସେନ, ଶାନ୍ତସେନଠାରୁ ଶତସେନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ବଂଶରେ କେହି ଦରିଦ୍ର, ଅଲ୍ପସନ୍ତାନ, ଅଲ୍ପାୟୁ, ଦୁର୍ବଳ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗହୀନ ଜନ୍ମ ନେଲେନି।