ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବାୟୁରେ ବହି ଆସି, ସେ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶାଳ ତରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଅପୂର୍ବ ରତ୍ନମୟ ମହଲ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ହଜାର-ହଜାର ରତ୍ନସ୍ତମ୍ଭରେ ଚମକୁଥିଲା। ସେଠି ମହାଶୟ, ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଏକ ସର୍ପ ଦେଖିଲେ—ସେହି ସର୍ପର ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫଣିରେ ଚମକୁଥିବା ମଣି, ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ଧଳା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ, ଏବଂ ନୀଳାଳ ଜିଭା ରହିଛି। ସେହି ସର୍ପର ଶୁଭ୍ର ଶୟନରେ ବସିଥିଲେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ମହାପୁରୁଷ, ଘନ ମେଘ ପରି ଶ୍ୟାମ ଦେହ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ ମୁହଁ, ଶୋଭାମୟ ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟି। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଅଲଂକୃତ ମୁକୁଟ, ମୂଲ୍ୟବାନ କୁଣ୍ଡଳ, ହଜାର ଘୁମ୍ରା ଚୁଲି ଚମକୁଥିବା ତେଜରେ ଘେରା, ଅଷ୍ଟବାହୁ ଶୋଭାମୟ, କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଏବଂ ଭୃଙ୍ଗା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଏହି ଦେଖି, ଅଚ୍ୟୁତ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ ବଡ଼ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେଇ ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତା, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଣିଛି। ତୁମେ ମୋର ଅଂଶର ଅଂଶ ଅବତାର, ଏହି ଭୂମିର ଦୁଷ୍ଟ ଭାର ନାଶ କରି ଶୀଘ୍ର ଫେରିଯାଅ। ତୁମର ଇଚ୍ଛା ସକଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ତଥାପି ନର ଏବଂ ନାରାୟଣ ରୂପେ ତୁମେ ଲୋକକଳ୍ୟାଣ ଏବଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।" ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ସୁନି, ଦୁଇ ଜଣ କୃଷ୍ଣ, ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରଣାମ କରି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅମାନେ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନେଇ ବିଦାୟ ହେଲେ। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଗୃହକୁ ପୁନଃ ଫେରିଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଆକୃତି ଓ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଫେରାଇଦେଲେ। ପାର୍ଥ, ସେଇ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମ ଦେଖି ଅତିବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ସେ ବୁଝିଲେ, ମାନବମାନେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେ ସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟାର ଫଳ। ଏପରି ଅନେକ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେ ଏହି ଲୋକର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯଜ୍ଞ କରିଲେ। ସମୟ କ୍ରମେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ସେ ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଅଧର୍ମୀ ରାଜାମାନେ ନିହତ ହେଲେ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ନିହ୍ନସ୍ତ କରି, ଧର୍ମକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଏପରେ, ସୁକଦେବ କହିଲେ: ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ନଗରୀ ଦ୍ୱାରକାରେ ନିଜ ବୃଷ୍ଣିବଂଶୀମାନେ ଘେରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ। ଶୋଭାମୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କ ମହଳରେ ଗେନ୍ଦା ଓ ଅନ୍ୟ ଖେଳ ଖେଳୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ରୂପ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରଭା ପରି ଚମକୁଥିଲା। ଦ୍ୱାରକା ରାସ୍ତା ସଦା ଚଞ୍ଚଳ, ମଦମସ୍ତ ହାତୀ, ଯୋଦ୍ଧା, ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉପବନରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛର ଶାରୀ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଓ ପକ୍ଷୀର ଗୀତିରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ୧୬,୦୦୦ ରାନୀଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାନୀଙ୍କ ନିଜ ଗୃହରେ, ଅପୂର୍ବ ରୂପରେ ଅନନ୍ୟ ଭାବେ ରମଣ କରୁଥିଲେ। ସଫେଦ କମଳ, କଳ୍ୟାଣୀ ଓ ନୀଳ କମଳର ଗନ୍ଧରେ ମଧୁର ଜଳରେ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଚିରିପି ମଧ୍ୟରେ ସେ ଖେଳୁଥିଲେ। ରାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗରେ କୁମ୍କୁମ ଲଗାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହ୍ରଦର ଜଳରେ ଖେଳାଉଥିଲେ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ମୃଦଙ୍ଗ, ତାଳ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଝଙ୍କାରିଥିଲା, ଚାରଣ, ସୂତ, ଗାୟକମାନେ ବୀଣା ମାନେ ବଜାଉଥିଲେ। ରାନୀମାନେ ହସି ହସି ତାଙ୍କୁ ଫୁଲ ଛିଟିଅଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଜଳରେ ଭିଜିଯାଉଥିଲା, ଚିରିପି ଚିରିପି ମୁହଁ ହସୁଥିଲା, ଲଜ୍ଜା ଓ ଆନନ୍ଦର ମିଶ୍ରଣ ହେଉଥିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତି କୁମ୍କୁମ ଓ ମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଚୁଲି ଖେଳ ଓ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ବିଖରା, ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି ଖେଳୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ହସ୍ତୀ ତାଙ୍କ ହସ୍ତିନୀମାନେ ଘେରିଥାଏ। ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଗାୟିକା ଓ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କଠାରୁ ଅଳଙ୍କାର ଓ ପୋଶାକ ପାଉଥିଲେ। ଏପରି ଖେଳ, ହସ, ଭଙ୍ଗିମା, ଚାହାଣି, ହସ୍ୟ ବିନୋଦ ଓ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରାନୀମାନେ ମନକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଦେଉଥିଲେ। ରାନୀମାନେ ମୁକୁନ୍ଦକୁ ଭାବି, ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଷାରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ମଦିରାପାନ କିମ୍ବା ମୂଢ଼ ଲୋକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଥାଏ। ସେମାନେ ଏପରି କହିଲେ: "ହେ କୁରରୀ! ତୁମେ ରାତିରେ ଘୁମୁନାହାନ୍ତି, ବିଳାପ କରୁଛ; ଲୋକନାଥ ରାତିରେ ଆମର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁଚି ଶୁଅନ୍ତି। ତୁମେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଦୟାଲୁ ଚାହାଣି ଓ ହସରେ ଆମ ଭଳି ହୃଦୟରେ ବିଧୁର ହେଇଛ କି?" "ହେ ଚକ୍ରବାକୀ! ତୁମେ ତୁମ ସାଥୀରୁ ଲୁଚି ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ରାତିରେ କାନ୍ଦୁଛ। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଦ ପାଇଁ ଦାସୀ ହୋଇଛୁ; କିମ୍ବା ତୁମେ ଚୁଲିରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିବାକୁ ଚାହୁଛ କି?" "ହେ ମାଧବ ପ୍ରିୟ! ତୁମେ ଶିତଳ ଜଳରେ ରାତି ଜାଗି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ; ମୁକୁନ୍ଦ ତୁମ ଆତ୍ମାର ଚିହ୍ନ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି କି, ତେଣୁ ଆମର ଭଳି ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଛ?" "ହେ ଚନ୍ଦ୍ର! ତୁମେ କ୍ଷୟରୋଗରେ ଅକ୍ଷମ ହୋଇ, ତୁମ ପ୍ରଭା ହ୍ରାସ ପାଇଛ; ଆମେ ଭଳି ତୁମେ ମଧୁସୂଦନକୁ ଭୁଲି ଗଲା କି, ତେଣୁ ନିର୍ବାକ ହେଇ ରହିଛ?" "ହେ ମାଲୟ ପବନ! ଆମେ କି ତୁମକୁ କିଛି ଅପରାଧ କରିଛୁ? ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ତୀର୍ଖ ଚାହାଣିର ଦ୍ୱାରା ଆମ ହୃଦୟରେ ବିରହ ଜାଗାଇ ଦେଉଛ।" "ହେ ମେଘ! ତୁମେ ଯଦୁନାଥଙ୍କୁ ଭଲପାଉଛ; ନିତ୍ୟ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କର, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଆମଭଳି ଅନୁରାଗ ଭରା ହୃଦୟରେ ବିରହ ଜଳ ଝରାଉଛ।" "ହେ କୋକିଳ! ତୁମ ମୃଦୁ ଗଳାରେ ମୃତକୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ କରିଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାର କର; କଣ ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ କରିପାରିବି? କି ତୁମେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ନାମ ଗାଉଛ?" "ହେ ପର୍ବତ!