ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଶୁକଦେବ ମୁନି କହିଛନ୍ତି—ଯେଉଁ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କ ଚରଣକମଳକୁ ମୁନିଗଣ ଶାନ୍ତ, ସମଚିତ୍ତ, ନିଷ୍କାମ, ନିର୍ମମ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଭାବରେ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେଇ ପରମ ପ୍ରଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ୟ ପଥର ଗତି। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରୂପ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କର ପୂଜା ଦେବତା, ଏବଂ ଶାନ୍ତ, ନିର୍ବାସ୍ଥା ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ କୌଣସି ଫଳ ଆଶା କରିନାହାନ୍ତି, କେବଳ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଶ୍ରେଣୀର ଜୀବ—ରାକ୍ଷସ, ଅସୁର ଓ ସୁର—ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି; ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି ସେହି ପବିତ୍ର ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ। ଏପରି ଚିନ୍ତନ କରି, ସାରସ୍ୱତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଲୋକଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ନିବୃତି ପାଇଁ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କ ଚରଣସେବା କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ। ଏହି ଅମୃତ ଆଖ୍ୟାନ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କ ଚରଣର ଗନ୍ଧ ରହିଛି, ଏବଂ ସଂସାର ଭୟ ଦୂର କରେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ କାନରେ ପୁନଃପୁନଃ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ ଦ୍ୱାରକାରେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜନ୍ମନ୍ତରା ଶିଶୁ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁବା ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ ଦେହକୁ ନେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ରଖି, ବିଷଣ୍ଣ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି କହିଲେ—"ଏହି ରାଜା ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀ, ଚତୁର, ଲୋଭୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁକରେ ଆସକ୍ତ, ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛି। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ହିଂସାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦରିଦ୍ର ହୁଏ।" ଏଭଳି ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲାପରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନି ତାଙ୍କୁ ରାଜଦ୍ୱାରରେ ରଖି, ଏହି ଦୁଃଖ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, କେଶବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଏକ ଅବସରରେ, ଅର୍ଜୁନ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନବମ ଶିଶୁ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିବାବେଳେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ତୁମେ କଣ ଅଭାବ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଅଛନ୍ତି।" "ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧନ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁତ୍ର ସହିତ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭେଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମାନ୍ୟତାହୀନ ଓ ଅସତ୍ୟ।" ଏହିପରି କହି, ଅର୍ଜୁନ ଶପଥ କଲେ—"ମୁଁ ତୁମର ଏହି ଦୁଃଖିତ ଓ ଅସହାୟ ପୁତ୍ରମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବି; ଯଦି ମୋ ଦୃଢ଼ ଶପଥ ଫଳିବ ନାହିଁ, ତେବେ ପାପ ଦୂର କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।" ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, "ସଙ୍କର୍ଷଣ, ବସୁଦେବ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର—ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯାହାଙ୍କର ରଥ ଅପରାଜେୟ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହାନ୍ତି। ତେବେ, ହେ ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଆମେ ଏହି କଥା ବିଶ୍ୱାସ କରୁନାହୁଁ।" ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, "ମୁଁ ସଙ୍କର୍ଷଣ, କୃଷ୍ଣ, କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପୁତ୍ର ନୁହେଁ; ମୁଁ ଅର୍ଜୁନ, ମୋର ଧନୁ ଗାଣ୍ଡୀବ। ମୋର ଶକ୍ତିକୁ ଅବହେଳା କରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଛି, ମୁଁ ତୁମ ପୁତ୍ରମାନେକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।" ଏଭଳି ଭାବେ ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାର୍ଥଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଘରେ ଫେରିଗଲେ। ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାର ଜନ୍ମ ସମୟ ଆସିଲା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—"ମୋ ପୁଅକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ରକ୍ଷା କର।" ଅର୍ଜୁନ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମନ କଲେ, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରି ତିଆରି ହେଲେ। ସେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମକୁଠିକୁ ଚାରିପଟେ ରକ୍ଷା କଲେ, ଉପରେ, ତଳେ ଓ ଚାରିଦିଗରେ ତୀରର ଅବରୋଧ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଅ ପ୍ରସବ କଲେ, ଶିଶୁ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଶିଶୁ ଦେହ ସହିତ ଆକାଶକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦୋଷାରୋପ କଲେ—"ମୁଁ ମୂର୍ଖ ଯେ ତାଙ୍କ ମିଥ୍ୟା ଶବ୍ଦକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିଥିଲି। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ବଳରାମ, କେଶବ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ କିଏ କରିପାରିବ? ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମିଥ୍ୟା କଥା ଉପରେ ଲଜ୍ଜା, ତାଙ୍କର ଅତିଶୟ ଗର୍ବ ଓ ଧନୁ ପ୍ରତି ଲଜ୍ଜା। ଏହା ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟ।" ଏପରି ଶାପ ପାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଭରସା କରି ସମ୍ୟମନୀକୁ, ଯେଉଁଠି ଯମ ରହନ୍ତି, ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ନ ମିଳିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ନିରୃତି, ସୋମ, ବାୟୁ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ। ରସାତଳ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଗଲେ, କିନ୍ତୁ କୁଏଁଥିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁତ୍ର ମିଳିଲେ ନାହିଁ। ଶପଥ ଫଳିଲା ନାହିଁ, ତେଣୁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କଲେ। କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଦେଖେଇବି; ନିଜକୁ ଅବମାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଆମ ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।" ଏହିପରି କୁହି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେଉଁଠି, ସେମାନେ ସାତ ଦ୍ୱୀପ, ସାତ ସାଗର, ସାତ ପର୍ବତ ଓ ଲୋକାଲୋକ ପରିକ୍ରମା କରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରଥର ଘୋଡ଼ା—ଶୈବ୍ୟ, ସୁଗ୍ରୀବ, ମେଘପୁଷ୍ପ ଓ ବଳାହକ—ପଥ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ଅନ୍ଧକାରରେ ହେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ମହାଯୋଗେଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ନିଜ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ରକୁ, ଯାହା ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସାମ୍ନାକୁ ପଠାଇଲେ। ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ମନସ୍ପତି ତ୍ୱରିତ ଏହି ଘନ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଚିରି ଦେଲା, ଯେପରି ରାମଙ୍କ ତୀର ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭେଦି ଯାଏ।